|  مهرداد پشنگ پور حقوقدان و استاد حقوق بین الملل؛ در ادبیات کلاسیک حقوق بین الملل عمومی و راهبردهای حل وفصل مسالمت آمیز اختلافات موضوع فصل ششم منشور ملل متحد، تمایل شدیدی وجود دارد که امور شکلی (Formalities) تحت الشعاع امور ماهوی (Substance) قرار گیرند. با این حال، واقعیات حاکم بر کارزار دیپلماتیک معاصر ثابت کرده است که فرآیندهای شکلی، تشریفات کارکردی و هندسه مذاکرات، نه یک پوسته تزیینی، بلکه جلوه گاهی بصری و پیش درآمدی ساختاری بر حدود و ثغور اراده حقوقی طرفین است. فرآیند کنونی مذاکرات ایران و ایالات متحده در هتل بورگن اشتوک سوییس، مصداق بارز این مدعاست؛ جایی که شکل، خود تبدیل بهماهیت شده است. 1. اصالتِ امور شکلی در هندسه بورگن اشتوک و بازخوانی سوابق تاریخی امور شکلی در حقوق بین الملل، دقیق ترین دماسنج برای سنجش میزان تنش و بی اعتمادی میان دولت هاست. وقتی دو کشور در وضعیت بحران پیش امنیتی قرار دارند، هرگونه فرم فیزیکی واجد آثار حقوقی می شود. چیدمان مثلثی یا سه طرفه میز مذاکره در سوییس، دقیقاً ترجمه هندسیِ این بن بست روانی است. از منظر حقوق معاهدات و کنوانسیون وین 1969، هرگونه شائبه ی عدم توازن در ساختار فیزیکی نشست، می تواند به معنای مخدوش شدن اصل بنیادین برابری حاکمیت ها (Sovereign Equality) تلقی شود. در این آرایش سه طرفه، قرار گرفتن میانجی ها (قطر و پاکستان) در ضلع فوقانی یا زاویه ضربه گیر میز(Buffer)، برای ممانعت از رویارویی دوجانبه، مستقیم و فرساینده ی چشم درچشم طراحی شده تا مانع از القای حس مذاکره غلبه و مغلوب شود. این مدل هندسی و حساسیت های پروتکلی، بازتابی دقیق از دو سابقه بزرگ و مستند تاریخی در حقوق دیپلماتیک است: اول؛ مذاکرات صلح پاریس (1969): در جریان جنگ ویتنام، نزدیک به 8 ماه مذاکرات صلح میان آمریکا، ویتنام شمالی، ویتنام جنوبی و ویت کنگ ها قفل شده بود، صرفاً به این دلیل که بر سر شکل میز مذاکره توافق نداشتند! ویتنام شمالی میزی چهارگوش می خواست تا ویت کنگ ها به عنوان طرف مستقل صندلی داشته باشند، اما آمریکا و سایگون خواهان میزی مستطیل با دو جبهه مجزا بودند. در نهایت حقوق دانان با طراحی یک میز گرد بزرگ بدون هیچ خط جداساز فیزیکی گره کور را گشودند تا برابری شکلی رعایت شود. دوم؛ مذاکرات قطعنامه 598 در ژنو (1367): در این مقطع تاریخی نیز، به دلیل سقف بالای تنش پساجنگ، هیات ایرانی به ریاست دکتر علی اکبر ولایتی هرگونه تعامل در چارچوب یک میز دوجانبه سنتی روبروی فرستادگان بغداد (به ریاست طارق عزیز) را رد کرد. سازمان ملل متحد با درک این اصطکاک روانی، یک میز سه طرفه (U شکل ناتمام) طراحی کرد که در آن ایران و عراق در دو ضلع متقابل نشستند و خاویر پرز دکوییار (دبیرکل وقت سازمان ملل) در رأس ضلع سوم به عنوان عایق و ضربه گیر مستقر شد. دیپلمات ها بدون نگاه مستقیم به یکدیگر، مواضع خود را رو به دبیرکل مطرح می کردند تا راه بر ژست تهاجمی طرف مقابل بسته بماند. امروز در سوییس نیز، دقیقاً همان منطقِ حقوقی و عایق سازی روانیِ حاکم بر پاریس و ژنو بازآفرینی شده است؛ با این تفاوت که قطر و پاکستان جایگزین دبیرکل سازمان ملل شده اند تا فرم فیزیکی، جورِ خلاء اعتماد ماهوی را بکشد. 2. واکاوی بایکوت رسانه ای: اصالت استراتژیک در رفتار ایران یکی از چالش برانگیزترین امور شکلی در این دور از نشست ها، امتناع قاطع هیات ایرانی از حضور در کنفرانس یا جلسات رسانه ای مشترک با طرف آمریکایی و میانجی ها بود. از منظر حقوق دیپلماتیک و استراتژی مذاکرات بین المللی، این تصمیم واجد یک اصالت و صحت ساختاری و تاکتیکی است که در سه محور تبین می شود: الف) پرهیز از مشروعیت بخشی زودهنگام: در دکترین حقوق معاهدات، ثبت تصویر مشترک (Photo-op) در فازهای اولیه مذاکرات پرتنش، به معنای تایید ضمنی روند و مشروعیت بخشی به وضعیت موجود از سوی افکار عمومی قلمداد می شود. حضور ایران در قاب رسانه ها در حالی که رییس جمهور آمریکا هم زمان از استراتژی دیپلماسی اجبارآمیز (Coercive Diplomacy) و تهدید به اعمال فشارها استفاده می کند، سیگنالِ ضعف را به جامعه بین المللی مخابره می کرد. بایکوت رسانه ای این پیام را دارد که ایران صرفاً برای مدیریت بحران پای میز است، نه برای مشروعیت بخشی به رفتارهای یکجانبه واشنگتن. ب) تفکیک مأموریت مدیریت بحران از عادی سازی روابط : مذاکرات جاری بر پایه یک یادداشت تفاهم (MoU) موقت 60 روزه جهت تعلیق اقدامات خصمانه استوار است. حضور در مراسم رسانه ای مشترک، اتمسفری از عادی سازی روابط یا آغاز یک توافق جامع را القا می کند. هیات ایرانی با امتناع از حضور در برابر دوربین ها، مرز حقوقی مأموریت خود (که صرفاً دفع ضرر و مدیریت بحران سوخت و امنیت آبراه هاست) را از فاز پایدار سیاسی جدا کرد. ج) مدیریت افکار عمومی داخلی: حقوق بین الملل مدرن با حقوق داخلی و افکار عمومی پیوندی ناگسستنی دارد. در شرایطی که توافقات موقت هنوز هیچ اثر ملموسی بر برچیده شدن تحریم ها نداشته اند، ثبت تصاویر لبخندهای دیپلماتیک در سوییس، می توانست منجر به سرخوردگی افکار عمومی در داخل ایران و شکل گیری انتظارات کاذب اقتصادی شود. 3. نقشه راه حقوقی؛ راهکارهای پیش رو برای دستگاه دیپلماسی تناقض رفتاری جاری (آرایش میز صلح در سوییس و توپخانه کلامی واشنگتن)اثبات می کند سطح تنش فروکش نکرده است. یادداشت های تفاهم موقت به دلیل خصلت غیرالزام آور حقوقی، بسیار شکننده هستند. برای عبور از این ساختار لرزان 3 طرفه، دستگاه دیپلماسی کشور باید راهبردهای حقوقی ذیل را به عنوان گام های بعدی در دستور کار قرار دهد: حفظ فرمت چابک مذاکرات و پرهیز از تکثر بازیگران: دستگاه دیپلماسی باید از وارد کردن بازیگران حاشیه ای مانند کشورهای اروپایی به روند مذاکرات اکیداً خودداری کند. تجربه تاریخی ثابت کرده است که اروپا به دلیل وابستگی ساختاری به واشنگتن، چاره ای جز تبعیت از اراده آمریکا ندارد و ورود آن ها در این مرحله، صرفاً با تزریق مطالبات فرعی، فرآیند را پیچیده و فرساینده می کند. منوط کردن گام های عملیاتی به راست آزمایی عینی (Verification): دستگاه دیپلماسی باید هرگونه گام شکلی بعدی (مانند بازگشایی آبراه ها یا تعهدات ترانزیتی) را به صورت متناظر حقوقی، منوط به انجام تعهدات طرف مقابل در لغو تحریم های نفتی و بانکی کند؛ با این فرمول حقوقی که عدم اجرای تعهد از سوی یک طرف، به طرف دیگر حق تعلیق متقابل را می دهد (طبق دکترین تعهدات مشروط). تثبیت مکانیسم داوری ثالث (Arbitration Clause): با توجه به نقش موثر پاکستان و قطر در این فاز، ضروری است در متن نهایی موافقت نامه، نقش این دو کشور از تسهیل کننده به مرجع رسمی داوری و نظارت بر نقض تعهدات ارتقا یابد تا هزینه حقوقی زیر میز زدن توافق برای طرف مقابل افزایش یابد. تدوین ضمیمه حقوقی برای مهار اقدامات نظامی اسراییل در لبنان: راهکار حقوقی ایران باید گره زدن پایداری توافق سوییس به توقف کامل اقدامات نظامی تل آویو در لبنان باشد؛ به گونه ای که هرگونه نقض آتش بس در بیروت، نقض سیستماتیک توافق بورگن اشتوک از سوی متحد واشنگتن تلقی گردد. امور شکلی در مذاکرات بورگن اشتوک، دماسنج دقیقی از یک بحران عمیق ساختاری هستند. بایکوت هوشمندانه مراسم رسانه ای از سوی ایران، نشان داد که تهران به خوبی بر وزنِ حقوقی و روانیِ تصاویر در دیپلماسی واقف است و اجازه نداد فرم شکلی، بر واقعیات تلخ ماهوی سایه بیندازد. اکنون توپ در زمین دیپلمات های ماست تا با بکارگیری راهکارهای حقوقی سخت افزاری، هندسه زاویه دار و بدون تصویر این میز سه طرفه را به زیربنایی مستحکم، متوازن و صیانت شده در حقوق بین الملل پیوند بزنند. منبع: فرارو | 
میرویم که برای لیگ برتر ببریم/ واکنش نفتیها به موضع مس: وارد بازی آنها نمیشویم!
میرویم که برای لیگ برتر ببریم/ واکنش نفتیها به موضع مس: وارد بازی آنها نمیشویم!
چرا تیکدری، شهرآبادی، عیدی، لطیفیفر و پورعلی؟/ جدولی که پاسخ هواداران پرسپولیس را میدهد!