فرارو مایکل بیرنباوم، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه واشنگتن پست

به نقل از روزنامه واشنگتن پست، تلاش های دولت دونالد ترامپ برای قطعی کردن و پایدار ساختن توافق با ایران، با مجموعه ای از دردسرهای داخلی و منطقه ای روبه رو شده است. در شرایطی که تهران با تاکید بر قدرت و نقش مهم خود در تنگه هرمز به نمایش قدرت ادامه می دهد و درگیری ها میان اسراییل و حزب الله همچنان در جریان است، دولت آمریکا در داخل کشور نیز زیر فشارهای زیادی قرار گرفته است. در این میان، برخی از گروه های تندرو و محافظه کار در آمریکا، دولت ترامپ را متهم می کنند که در این توافق، امتیازهای بسیار زیادی به ایران داده است.

این اتفاقات نشان می دهد که تبدیل آتش بس فعلی به یک توافق همیشگی، کامل و طولانی مدت، اصلاً کار راحتی نیست و هزینه های زیادی خواهد داشت. جنگ چندماهه اخیر نه تنها بی ثباتی در خاورمیانه را بیشتر کرد، بلکه باعث گران شدن انرژی و نگرانی های اقتصادی در تمام دنیا شد. این موضوع فشارهای مضاعفی به دولت آمریکا آورد تا هرچه زودتر به درگیری ها پایان دهد.

توقف جنگ توانست تا حدودی خیال کاخ سفید را بابت گران شدن ناگهانی نفت و به هم ریختگی بازارهای مالی راحت کند. با این حال، مهم ترین و سخت ترین مشکل هنوز حل نشده باقی مانده است؛ مشکلی که به آینده برنامه هسته ای ایران و میزان محدودیت های احتمالی آن گره خورده است. در همین رابطه، جی. دی. ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، گفت وگوهایی را با مقام های ارشد ایرانی شروع کرده است. هدف او این است که در برابر کاهش تحریم ها، دو کشور بتوانند بر سر یک سازوکار مشخص برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای به توافق برسند.

جایگاه آمریکا در دور جدید مذاکرات با ایران، نسبت به ماه های قبل از شروع جنگ تغییر کرده و به نظر می رسد واشنگتن برخی از برگ های برنده خود را از دست داده است. پیش از شروع درگیری ها، احتمال حمله نظامی آمریکا و خطرات آن برای بقای نظام سیاسی ایران، یکی از عواملی بود که روی فضای مذاکرات و محاسبات دو طرف تأثیر می گذاشت. اما اتفاقات بعد از جنگ این پیام را به دنیا مخابره کرد که ساختار قدرت در ایران می تواند از سخت ترین بحران ها هم به سلامت عبور کند. این موضوع، برنامه ریزی های آمریکا را بسیار پیچیده تر کرده است.

با این وجود، هر دو طرف هنوز هم اهرم های فشار قدرتمندی در دست دارند. دولت آمریکا روی صادرات آزادانه نفت از خلیج فارس تاکید دارد و آن را برای اقتصاد دنیا حیاتی می داند. در طرف مقابل، ایران به روشنی نشان داده است که حتی یک تهدید ساده علیه امنیت کشتی ها در منطقه، می تواند در زمانی کوتاه بازارهای جهانی انرژی را به هم بریزد و هزینه های سنگینی به دنیا تحمیل کند.

به همین دلیل، مقام های ارشد آمریکایی به رهبری جی. دی. ونس مجبورند وارد مذاکراتی بسیار سخت درباره پرونده های حل نشده بشوند؛ پرونده هایی که قبلاً برای رسیدن به آتش بس و باز نگه داشتن تنگه هرمز، موقتاً کنار گذاشته شده بودند. همین کوتاه آمدن ها باعث شده تا مخالفان ترامپ بگویند واشنگتن از خواسته های قبلی خود عقب نشینی کرده است.

در همین زمان، رفتار کاخ سفید هم نشانه هایی از تغییر را نشان می دهد. آمریکا تصمیم گرفته با نگاهی واقع بینانه تر، فقط روی مدیریت بحران تمرکز کند. صحبت های دونالد ترامپ درباره برنامه موشکی ایران نیز باعث نگرانی شدید متحدان آمریکا شده است. در کنار این مسائل سیاسی، دولت آمریکا تمام تلاش خود را می کند تا از هرگونه درگیری جدیدی که باعث گرانی انرژی یا به هم ریختگی بازارها شود جلوگیری کند؛ دلیلی که به مهم ترین عامل در رفتارهای فعلی واشنگتن تبدیل شده است.

آرون دیوید میلر، کارشناس شناخته شده مسائل بین الملل، با اشاره به دستِ بسته واشنگتن در برابر تهران می گوید: در وضعیت فعلی، فضای زیادی برای ترامپ وجود ندارد تا بتواند دوباره فشار بیشتری به ایران بیاورد یا کار خاصی انجام دهد. فشار آوردن به ایران در عمل به معنی شروع دوباره جنگ یا بازگرداندن محاصره دریایی است؛ اما هر کدام از این کارها پیامدهای خاص خود را دارد که دونالد ترامپ اصلاً نمی خواهد با آن ها روبه رو شود. میلر همچنین تاکید کرد: ما تا حد زیادی قدرت بازدارندگی خود در برابر ایران را از دست داده ایم.

به گفته این تحلیلگر: واقعیت این است که ایران از آن مرحله عبور کرد؛ این کشور نه تنها توانست دوام بیاورد، بلکه راهی پیدا کرد تا ساختار حکومتی خود را یکپارچه و پابرجا نگه دارد.

این موضوع برای ترامپ و حزب جمهوری خواه بسیار حیاتی است. گرانی و تورمی که به خاطر این درگیری ها بیشتر شد، طرفداران ترامپ را تحت فشار گذاشته است. ترامپ مجبور است پیش از انتخابات میان دوره ای ماه نوامبر (آبان/آذر)، هر طور شده کنترل اقتصاد را دوباره در دست بگیرد. بر اساس نظرسنجی هفته گذشته شبکه فاکس نیوز، 58 درصد از رأی دهندگان معتقد بودند اقدام نظامی آمریکا علیه ایران در ماه فوریه (بهمن/اسفند) یک تصمیم اشتباه بوده است. با این حال، 75 درصد از جمهوری خواهان این کار را درست ارزیابی کردند و 35 درصد از کل رأی دهندگان هم از نحوه مدیریت پرونده ایران توسط ترامپ ابراز رضایت کردند.

با همه این سختی ها، جی. دی. ونس پیش از شروع سفرش برای پیشبرد مذاکرات، به آینده این گفت وگوها امیدوار بود. معاون رییس جمهور آمریکا روز شنبه، پیش از ترک واشنگتن به خبرنگاران گفت: این مسئله ای است که باید همیشه مدیریت شود تا مطمئن شویم اسراییل و لبنان امنیت و ثبات دارند. هدف اصلی ما هم دقیقاً همین است؛ اینکه کل منطقه خاورمیانه به سمت یک امنیت همیشگی حرکت کند. وی در ادامه افزود: امیدوارم بتوانیم در پرونده هسته ای پیشرفت کنیم و هم زمان درباره آتش بس لبنان هم به نتایج مثبتی برسیم. این دو موضوع، مهم ترین مسائلی هستند که روی آن ها تمرکز کرده ایم.

در این میان، هشدارهای پی درپی ایران درباره بستن تنگه هرمز، نشان دهنده مشکلات بزرگی است که تلاش های دیپلماتیک دولت ترامپ با آن ها دست وپنجه نرم می کند. پیش از 28 فوریه (9 اسفند)، تهدید ایران برای اعمال فشار بر این مسیر دریایی مهم، بیشتر در حد حرف بود و در عمل آزمایش نشده بود. اما حالا ایران ثابت کرده است که می تواند با استفاده از مین های دریایی و پهپادها، رفت وآمد در مسیری را که 20 درصد از نفت و گاز دنیا از آن عبور می کند، مختل کرده یا متوقف کند. هفته گذشته، ترامپ اعلام کرد که نگرانی از گرانی جهانی انرژی و کم شدن ذخایر نفت، دلیل اصلی او برای حمایت از توافق صلح و پایان دادن به جنگ بوده است.

ایران روز شنبه اعلام کرد که در واکنش به حملات اسراییل علیه حزب الله، تنگه هرمز را مسدود کرده است. با این حال، ارتش آمریکا اعلام کرد که این مسیر هنوز برای عبور کشتی ها باز است. شرکت ردیاب دریایی کپلر هم گزارش داد که تنها 20 کشتی از تنگه هرمز عبور کرده اند؛ این عدد در مقایسه با عبور روزانه 130 کشتی پیش از شروع جنگ، افت بسیار چشمگیری را نشان می دهد.

حتی اگر حمله مستقیمی به کشتی ها نشود، ایران باز هم می تواند روی عبور و مرور در این مسیر مهم تأثیر بگذارد. دلیلش این است که بسیاری از ناخدایان و شرکت های کشتیرانی، برای دوری از خطرات احتمالی ترجیح می دهند وارد این منطقه نشوند. علاوه بر این، شرکت های بیمه نیز حق بیمه ها را بالا می برند یا ریسک های این منطقه را پوشش نمی دهند، که این کار هزینه و سختی عبور از تنگه هرمز را به شدت افزایش می دهد.

دونالد ترامپ روز شنبه در شبکه های اجتماعی نارضایتی خود را از وضعیت تنگه هرمز نشان داد و نوشت: در طول 60 روز آتش بس، هیچ پولی برای عبور از تنگه هرمز گرفته نخواهد شد و بعد از این 60 روز هم هیچ عوارضی در کار نخواهد بود. این صحبت ها زمانی مطرح شد که ایران اعلام کرده می خواهد برای عبور کشتی ها از این مسیر، هزینه های ترانزیتی جدیدی وضع کند. رییس جمهور آمریکا همچنین تهدید کرد که واشنگتن برای خدماتی که به عنوان فرشته نگهبان کشورهای خاورمیانه ارائه می دهد از آن ها پول خواهد گرفت؛ هرچند ارتش آمریکا راهکار اجرایی مشخصی برای دریافت این مبالغ ندارد.

در این شرایط، ترامپ و ونس با انتقادهای زیادی روبه رو شده اند، آن هم از طرف کسانی که در ابتدا از حملات نظامی حمایت می کردند. این انتقادها زمانی شدت گرفت که هفته گذشته، ترامپ و ونس لحن خود را علیه اسراییل تندتر کردند و این کشور را به دلیل پایبند نبودن به توافق مورد انتقاد قرار دادند. اسراییل همچنان به مناطقی که ادعا می کند نیروهای حزب الله در لبنان در آن مستقر هستند حمله می کند و می گوید نیروهایش مورد حمله این گروه قرار گرفته اند. نهادهای اطلاعاتی آمریکا نیز هشدار داده اند که اسراییل احتمالاً تلاش خواهد کرد تا این توافق را ضعیف کند.

اضافه کردن موضوع آتش بس لبنان در متن توافق، احتمالاً باعث اختلافات بیشتری بین آمریکا و اسراییل خواهد شد. این موضوع واشنگتن را در وضعیتی قرار می دهد که در مسئله حملات مرتبط با لبنان، عملاً با خواسته های ایران همسو شده و در مقابل دیدگاه اسراییل قرار می گیرد.