با پایان یافتن مذاکرات ایران و آمریکا در سوییس، این بار هم این طرف آمریکایی بود که روایت را به دست گرفت و مدعی شد که ایران با «بازگشت بازرسان آژانس موافقت کرده است.» این در حالی است که وزارت خارجه ایران تاکید کرده که برنامه‌ای برای بازرسی آژانس از تأسیسات آسیب‌دیده نداریم. آیا بازرسان به ایران باز می‌گردند؟

خبرگزاری فارس: در میانه سکوت خبری مسئولان ایرانی در ساعات اولیه پس از مذاکرات، باز هم این آمریکایی‌ها بودند که روایت اول را ارائه کرده و ادعاهایی را درباره نتایج این مذاکرات مطرح کردند. مسئولان ایرانی بعدتر توضیحاتی را در مورد مذاکرات ارائه دادند، اما روایت اول آمریکا، بیشتر در رسانه‌ها مورد توجه قرار گرفت.

معاون رییس‌جمهور آمریکا جی.دی. ونس، ادعا کرد که «ایرانی‌ها موافقت کرده‌اند که از بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای بازگشت به کشورشان دعوت کنند.» او حتی ابراز امیدواری کرد که این اتفاق به سرعت بیفتد. با این حال، مقامات ایرانی اظهارات دیگری را مطرح می‌کنند که با صحبت‌های ونس مغایرت‌هایی دارد.

سخنگوی وزارت خارجه ایران اسماعیل بقایی، امروز سه شنبه در جمع خبرنگاران هرگونه دیدار با مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در طول مذاکرات اخیر ایران و آمریکا را رد و تاکید کرد که برنامه‌ای برای بازرسی بازرسان آژانس از تأسیسات آسیب‌دیده وجود ندارد. 

وی تصریح کرد که «اساساً در این زمینه هیچ شیوه‌نامه‌ای وجود ندارد.» با این حال، بقایی در ادامه افزود که ایران به عنوان عضو معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT) و کشوری که متعهد به موافقت‌نامه‌های پادمان هسته‌ای است، روال جاری را ادامه خواهد داد و خاطرنشان کرد که این روال کاملاً روشن و مشخص است.

پیش از این، ایران به دلیل درگیری‌های نظامی با آمریکا از ورود بازرسان آژانس انرژی اتمی به تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده جلوگیری کرده بود. این در حالی بود که رافائل گروسی بارها خواستار بازگشت دوباره بازرسان آژانس به ایران شده بود.

گروسی مدعی است که حدود 400 کیلوگرم اورانیوم با غنای بالای ایران در زیر تأسیسات هسته‌ای در اصفهان مدفون شده است. به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها نیز در صدد هستند تا با بازگشت بازرسان به تأسیسات آسیب‌دیده ایران، اطلاعات بیشتری در مورد ذخایر اورانیوم ایران به دست آورند و به همین دلیل بر بازگشت بازرسان پافشاری می‌کنند.

پیش‌تر، در بحبوحه جنگ 12 روزه، برخی مقامات ایرانی، گروسی را به «جاسوسی برای اسراییل» متهم کرده و در برهه‌ای بنا به دستور مجلس شورای اسلامی از ورود بازرسان این آژانس به ایران جلوگیری شده بود. پس از آن، بر اساس مصوبه شورای امنیت ملی ایران، با ورود برخی بازرسان به ایران موافقت شد.

با وجود این که طبق گفته مسئولان ایرانی، هنوز رویه‌ای برای بازگشت بازرسان به ایران در نظر گرفته نشده است، در بند 8، یادداشت تفاهم تهران-واشنگتن، ایران متعهد شده که وضعیت مواد غنی‌شده ذخیره شده را از طریق یک سازوکار مورد توافق طرفین و مطابق با برنامه زمانی مندرج در بند 7 (رفع تحریم‌ها)، حداقل به شیوه رقیق‌سازی در محل، تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حل و فصل کنند. 

ایران همچنین برای چندمین بار در این تفاهم‌نامه تصریح کرده که «جمهوری اسلامی ایران سلاح هسته‌ای تولید یا ابتاع نخواهد کرد.» این بند 8، ایران را ملزم به مشخص کردن وضعیت مواد غنی‌شده خود تحت نظارت آژانس کرده است.

دونالد ترامپ دائماً تلاش می‌کند تا بی‌توجه به برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران، تفاهم‌نامه جدید را ابزاری جلوه دهد که مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای می‌شود. بالطبع آمریکایی‌ها در ادامه تلاش خواهند کرد تا بازگشت بازرسان آژانس به ایران را تسریع کنند تا روایت خود را در مورد تفاهم‌نامه تکمیل کرده و اعلام کنند که اکنون برنامه هسته‌ای ایران به طور کامل تحت نظارت آژانس قرار گرفته است. 

توجه به این نکته ضروری است که ایران در طول چندین دهه بیشترین همکاری را با آژانس داشته، اما هر بار کارشکنی‌های انجام‌شده از سوی کشورهای غربی به ویژه آمریکا موجب صدور قطعنامه‌هایی علیه ایران شده است.

به نظر می‌رسد با توجه به تعهدات ایران ذیل یادداشت تفاهم، برنامه‌ریزی‌هایی برای همکاری بیشتر با آژانس در آینده انجام خواهد شد.