جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، امروز در کنفرانس خبری خود در مورد مذاکرات روز شنبه میان هیئت های ایران و آمریکا در هتل بورگن اشتوک سوییس، مدعی شد: می خواستیم مطمئن شویم فرآیندی را راه اندازی می کنیم که اگر زمانی دارایی های ایران را آزاد کردیم، بتوانیم اطمینان حاصل کنیم که آن پول برای تفریح ​​و سرگرمی تروریسم هزینه نشود. اگر پولی آزاد شد تنها برای خرید سویا، ذرت و گندم آمریکایی هزینه می شود. در صورت آزاد شدن دارایی های ایران این دارایی ها صرف ثروتمندتر شدن کشاورزان آمریکایی خواهد شد.

این ادعای عجیب با واکنش های گسترده ای در رسانه های ایرانی مواجه شد، اما آیا این اظهارنظر درست است؟

بررسی ها نشان می دهد که اظهارات جی دی ونس، با تکیه بر یکی از تفاهم نامه های ایران و آمریکا مربوط به 3 سال پیش بیان شده است که در آن ایران و آمریکا توافق کرده بودند ایران اجازه خرید غلات از تولیدکنندگان آمریکایی را با استفاده از پول های مسدود شده در قطر دریافت کند.

تابستان سال 1402 مقام های دولت مرحوم ابراهیم رییسی و مقام های دولت جو بایدن به تفاهمی برای انتقال دارایی های مسدود شده ایران در کره جنوبی به بانک هایی در قطر دست یافتند که در چارچوب آن ایران اجازه پیدا می کرد از این دارایی ها صرفا برای خریدهای بشردوستانه استفاده کند.

نیویورک تایمز زمان انعقاد این تفاهم نوشته بود: منابع آگاه، آمریکا همچنین نزدیک به 6 میلیارد دلار از دارایی های ایران در کره جنوبی را به حسابی در بانک مرکزی قطر منتقل خواهد کرد. آنها افزودند که این حساب توسط دولت قطر کنترل و تنظیم می شود تا ایران تنها برای مقاصد بشردوستانه مانند دارو و غذا از آن استفاده کند.

بر اساس برخی از گزارش ها در آن زمان ایران توافق کرده بود که بخشی از این پول ها را برای خرید غلات از تولیدکنندگان آمریکایی هزینه کند. البته این تفاهم نامه هرگز تا امروز اجرایی نشده بود و عملا دارایی های ایران بعد از چند سال معطلی در کره جنوبی، در قطر هم غیرقابل دسترس ماندند.

در حال حاضر بخشی از دارایی های ایران که قرار است در مرحله نخست همزمان با اجرای تفاهم نامه اسلام آباد آزاد شود، در واقع همان دارایی های مسدود شده ایران است که از کره جنوبی به قطر منتقل شد. با این حال این تمام داستان نیست.

در مرحله نخست 12 میلیارد دلار از دارایی های ایران توسط قطر آزاد می شود، که 6 میلیارد دلار آن در چارچوب تفاهم 1402 دولت مرحوم رییسی، صرفا برای خریدهای بشردوستانه (غذا و دارو) از جمله با صدور مجوز خرید از شرکت های آمریکایی در دسترس قرار می گیرد. 6 میلیارد دلار دیگر از دارایی های آزاد شده در مرحله نخست، با چنین محدودیت هایی مواجه نیست.

لورنس نورمن، خبرنگار وال استریت ژورنال در بروکسل، در واکنش به ادعای ونس نوشت: این ادعا که کوشنر طرحی نبوغ آمیز ارائه داده تا شرکت های آمریکایی بتوانند با استفاده از اموال آزادشده به ایران غلات صادر کنند، کاملاً بی اساس و چرند است. پول های محدودشده در قطر که در ابتدا از کره جنوبی منتقل شده بودند، دقیقاً همین امکان را برای شرکت های آمریکایی فراهم می کردند؛ فروش مواد غذایی و دارو مجاز است.