سایمون تیسدال، کارشناس ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه گاردین.

به نقل از روزنامه گاردین؛ بسیاری بر این باورند که بنیامین نتانیاهو، که از نگاه برخی ناظران بزرگ ترین بازنده توافق اولیه هفته گذشته برای پایان دادن به درگیری ها میان آمریکا، اسراییل و ایران به شمار می رود، در حافظه تاریخی منطقه به عنوان سیاستمداری ثبت خواهد شد که خاورمیانه را بیش از پیش به سوی جنگ و بی ثباتی سوق داد؛ میراثی که به اعتقاد منتقدانش با انتقادهای گسترده همراه خواهد بود.

از نگاه مخالفان او، تفاوتی نداشت که مسئله چه باشد؛ از حماس در غزه و مناقشه شهرک سازی ها و تصرف اراضی در کرانه باختری گرفته تا شهروندان عرب اسراییل، کاروان های امدادی حامی صلح، حزب الله لبنان، گروه های مسلح فعال در سوریه، عراق و یمن، و حتی جمهوری اسلامی ایران. در تمامی این پرونده ها، نسخه ای که نتانیاهو تجویز می کرد تقریباً یکسان بود: اتکا به قدرت نظامی و اعمال خشونتی گسترده که گاه از مرزهای حقوقی و قانونی نیز فراتر می رفت؛ رویکردی که به باور منتقدانش نه تنها گرهی از بحران ها نگشود، بلکه در بسیاری موارد به تشدید تنش ها و پیچیده تر شدن اوضاع انجامید.

حمله به ایران بدون آنکه تحریک مستقیمی از سوی تهران صورت گرفته باشد، نقطه اوج دکترین امنیتی بنیامین نتانیاهو بود؛ دکترینی که بر اتکای حداکثری به قدرت نظامی و استفاده نامتناسب از زور استوار شده است. با این حال، این راهبرد نیز همانند بسیاری از سیاست های پیشین نتانیاهو در دستیابی به اهداف اعلام شده خود ناکام مانده است.

در شرایطی که دونالد ترامپ تلاش می کند آتش بس و تفاهم نامه امضاشده در ورسای را به عنوان یک دستاورد سیاسی و دیپلماتیک به افکار عمومی عرضه کند، منتقدان این توافق آن را بیش از آنکه نشانه پیروزی بدانند، نوعی عقب نشینی و پذیرش محدودیت های واقعیت های میدانی تلقی می کنند. حتی اگر ترامپ بتواند از تبعات سیاسی این بحران عبور کند، نتانیاهو ممکن است با هزینه ای به مراتب سنگین تر روبه رو شود؛ هزینه ای که می تواند پایان حیات سیاسی او را رقم بزند.

کارنامه سیاسی بنیامین نتانیاهو بیش از آنکه به مجموعه ای از دستاوردها شباهت داشته باشد، به کیفرخواستی بلندبالا می ماند. او سال ها در برابر راه حل دوکشوری برای حل مناقشه فلسطین ایستادگی کرد، نتوانست از حملات حماس در هفتم اکتبر 2023 جلوگیری کند و سپس اسراییل را وارد جنگی ویرانگر در غزه ساخت. همچنین برای حفظ ائتلاف حاکم و بقای سیاسی خود، چهره های راست افراطی را به مناصب حساس و کلیدی رساند و در برابر توافق هسته ای سال 2015 ایران نیز موضعی سرسختانه اتخاذ کرد؛ توافقی که خروج آمریکا از آن در نخستین دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ، به تشدید تنش ها و شکل گیری بحران های بعدی انجامید.

با این حال، آنچه بیش از هر عامل دیگری می تواند به افول سیاسی نتانیاهو منجر شود، نه این پرونده ها، بلکه آسیب وارد کردن به یکی از مهم ترین سرمایه های راهبردی اسراییل، یعنی روابط ویژه با ایالات متحده است. مناسبات میان نتانیاهو و دونالد ترامپ به پایین ترین سطح خود رسیده و در کاخ سفید این برداشت شکل گرفته که نخست وزیر اسراییل آمریکا را به سوی درگیری پرهزینه، پرمخاطره و فاقد چشم انداز روشن برای پیروزی سوق داده است. این نگاه تنها به دولت آمریکا محدود نمی شود؛ بخشی از افکار عمومی ایالات متحده که از پیامدهای جنگ غزه ناراضی است نیز نتانیاهو را مسئول تشدید بحران های منطقه ای می داند. هم زمان نگرانی ها درباره ادامه عملیات نظامی اسراییل در لبنان رو به افزایش است؛ نگرانی هایی که از احتمال به خطر افتادن روندهای دیپلماتیک و چشم انداز صلح در منطقه حکایت دارند.

در دهه های نخست پس از تأسیس اسراییل در سال 1948، روابط واشنگتن و تل آویو همواره خالی از اختلاف نبود و دو طرف بر سر موضوعاتی چون بحران سوئز، جنگ های اعراب و اسراییل، تعیین مرزها و گسترش شهرک سازی ها بارها با یکدیگر اصطکاک پیدا کردند. با این حال، پس از پایان جنگ سرد، همگرایی منافع راهبردی و امنیتی دو کشور شتاب گرفت و روابط دوجانبه وارد مرحله ای کم سابقه از همکاری شد. در این دوره، کمک های نظامی آمریکا به اسراییل به طور چشمگیری افزایش یافت و واشنگتن جایگاه خود را به عنوان مهم ترین متحد سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک اسراییل در عرصه بین المللی تثبیت کرد.

این اجماع راهبردی از سال 2015 و هم زمان با تلاش های دولت باراک اوباما برای دستیابی به توافق هسته ای با ایران، نخستین ترک های جدی را تجربه کرد. مخالفت آشکار بنیامین نتانیاهو و شبکه های حامی اسراییل در آمریکا با این توافق، به نقطه عطفی در روابط دو کشور تبدیل شد. جاشوا لیفر معتقد است که این کارزار سیاسی نه تنها نتوانست مانع نهایی شدن توافق هسته ای شود، بلکه پیامد ناخواسته دیگری نیز داشت: سازمان ها و گروه های حامی اسراییل بیش از گذشته در اردوگاه حزب جمهوری خواه قرار گرفتند و حمایت از اسراییل که پیش تر از پشتوانه ای دوحزبی برخوردار بود، به تدریج رنگ وبوی جناحی و حزبی به خود گرفت.

این روند در سال های بعد و در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ تشدید شد. اقداماتی همچون انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم و به رسمیت شناختن حاکمیت اسراییل بر بلندی های جولان، اگرچه از سوی دولت اسراییل به عنوان دستاوردهای مهم دیپلماتیک مورد استقبال قرار گرفت، اما هم زمان به افزایش شکاف های سیاسی در داخل آمریکا بر سر مسئله اسراییل انجامید و روند قطبی شدن نگاه به این متحد سنتی واشنگتن را سرعت بخشید.

نزدیکی بنیامین نتانیاهو به جریان های راست گرای ملی گرا، حمایت مستمر او از گسترش شهرک سازی ها و نقش آفرینی اش در جنگ های غزه، لبنان و ایران، شکاف های موجود در نگاه آمریکایی ها به اسراییل را بیش از پیش تعمیق کرده است. نشانه های این تغییر نگرش را می توان در نظرسنجی های اخیر مشاهده کرد؛ جایی که برای نخستین بار، شمار بیشتری از شهروندان آمریکایی نسبت به فلسطینی ها ابراز همدلی می کنند تا اسراییلی ها. هم زمان، بخش قابل توجهی از افکار عمومی آمریکا نیز نسبت به ارزش راهبردی این اتحاد برای منافع ملی ایالات متحده دچار تردید شده و خواستار بازنگری در سطح و حجم کمک های نظامی واشنگتن به اسراییل است.

اگر گزارش های منتشرشده درباره انتقادهای تند و شخصی دونالد ترامپ از نتانیاهو صحت داشته باشد، این موضوع تنها یک اختلاف مقطعی میان دو رهبر سیاسی نیست، بلکه می تواند نشانه ای از فرسایش اعتماد متقابل در یکی از مهم ترین روابط راهبردی جهان باشد؛ تحولی که پیامدهای آن فراتر از مناسبات دوجانبه رفته و بر معادلات ژئوپلیتیکی منطقه و حتی نظام بین الملل اثر خواهد گذاشت. از این منظر، نتانیاهو پس از آنکه موفق شد ایالات متحده را به یک رویارویی مستقیم نظامی بکشاند، اکنون در کانون تحول کم سابقه دیگری قرار گرفته است؛ شکافی راهبردی و فزاینده میان آمریکا و اسراییل که می تواند یکی از پایدارترین و تعیین کننده ترین ائتلاف های سیاسی دهه های اخیر را با چالش های جدی مواجه سازد.

توافق دونالد ترامپ با ایران، موجی از شگفتی و ناامیدی را در اسراییل برانگیخته است؛ واکنشی که تنها به اردوگاه راست گرایان محدود نمی شود و بخشی از افکار عمومی این کشور را نیز در بر می گیرد. بسیاری از اسراییلی ها بر این باور بودند که درگیری های اخیر می تواند به حذف تهدیدهای هسته ای و موشکی ایران، تضعیف شبکه نیروهای همسو با تهران در منطقه و حتی تغییر نظام سیاسی جمهوری اسلامی منجر شود؛ اما هیچ یک از این اهداف تحقق نیافته است. برعکس، ایران پس از پایان درگیری ها نه تنها در موضع ضعف قرار نگرفته، بلکه با اعتمادبه نفس بیشتری در صحنه منطقه ای ظاهر شده است.

مواضعی که دونالد ترامپ پس از نشست گروه هفت اتخاذ کرد، بیش از پیش فاصله میان واشنگتن و تل آویو را آشکار ساخت. او در اظهاراتی که از دید منتقدان اسراییل با خطوط قرمز بنیامین نتانیاهو در تعارض قرار دارد، اعلام کرد ایران باید از حق غنی سازی اورانیوم برخوردار باشد، می تواند توان موشکی بالستیک خود را حفظ کند و باید میلیاردها دلار از دارایی های بلوکه شده خود را بازپس گیرد. هم زمان، دولت آمریکا از درخواست ایران برای برقراری آتش بسی فوری و دائمی در لبنان نیز حمایت کرد.

در همین چارچوب، جی. دی. ونس نیز با لحنی کم سابقه تأکید کرد که اسراییل ناگزیر است خواسته های واشنگتن را مدنظر قرار دهد و هشدار داد که ایالات متحده همچنان تنها متحد قدرتمند و تأثیرگذار اسراییل در عرصه بین المللی به شمار می رود. ورود اختلافات واشنگتن و تل آویو به عرصه عمومی و تبدیل شدن آن به یک رویارویی آشکار سیاسی، می تواند هزینه های سنگینی برای اسراییل به همراه داشته باشد؛ هزینه هایی که فراتر از یک اختلاف مقطعی، بنیان های یکی از مهم ترین شراکت های راهبردی چند دهه اخیر را تحت تأثیر قرار می دهد.

بنیامین نتانیاهو اکنون در یکی از دشوارترین مقاطع حیات سیاسی خود قرار دارد. اگر در برابر خواسته های دونالد ترامپ ایستادگی کند، این خطر وجود دارد که روند شکننده صلح از هم بپاشد و ایران بار دیگر به سمت ازسرگیری درگیری ها سوق داده شود. در مقابل، اگر با مطالبات واشنگتن همراه شود، ممکن است آخرین پایگاه های حمایت سیاسی خود را نیز از دست بدهد و با نارضایتی متحدان راست گرای افراطی و بخشی از رأی دهندگان سنتی اش مواجه شود.

در هر دو سناریو، بازسازی سریع روابط ویژه میان آمریکا و اسراییل چندان محتمل نیست. شکافی که امروز میان واشنگتن و تل آویو شکل گرفته، ممکن است صرفاً یک اختلاف مقطعی نباشد، بلکه به نقطه عطفی در تاریخ معاصر خاورمیانه تبدیل شود؛ نقطه ای که می تواند آغازگر پایان دوره حمایت تقریباً بی قیدوشرط آمریکا از اسراییل، تضعیف ایده اسراییل بزرگ ، دشوارتر شدن روند گسترش توافق های ابراهیم و کاهش انزوای منطقه ای و بین المللی ایران باشد.

بنیامین نتانیاهو تمام سرمایه سیاسی خود را بر تحقق یک پیروزی تاریخی علیه ایران شرط بندی کرد؛ پیروزی ای که قرار بود جایگاه او را در تاریخ تثبیت کند. اما نتیجه، آن چیزی نبود که انتظارش را داشت. اکنون او نه تنها با دستاوردی محدودتر از اهداف اعلامی خود روبه روست، بلکه باید با پیامدهای سیاسی و راهبردی تصمیماتش نیز مواجه شود. اکنون زمان آن رسیده است نتانیاهو به جای ادامه دادن به مناقشات، مقصریابی یا ارائه توجیهات تازه، مسئولیت نتایج این مسیر را بپذیرد و از قدرت کناره گیری کند.

منبع: فرارو