رم در فصل تابستان، یکی از داغ ترین شهرهای اروپا است. پس لحظه ای به فکر شهروندان امپراتوری روم بیفتید؛ دورانی که نبودِ سایه به این معنا بود که آن ها چاره ای جز تحملِ آن گرمای طاقت فرسا و پختن در آن شرایط نداشتند.

یکی از مکان هایی که رومی ها می توانستند در آن پناهی بیابند، کولوسئوم بود. این آمفی تئاتر نمادین، سایبانی جمع شونده داشت که با نام وِلاریوم (Velarium) شناخته می شد؛ سایبانی که بیشتر جایگاه های تماشاگران را می پوشاند و به بازدیدکنندگان این امکان را می داد تا صحنه های خونین [نبرد] را در آسودگی نسبی تماشا کنند. کریستین تریف، استاد تاریخ معماری در کالج ترینیتی، می گوید: این سایبان برای آسایش تماشاگران حیاتی بود.

اما ادوارد واتس، استاد تاریخ روم در دانشگاه کالیفرنیا سن دیگو، توضیح می دهد که کولوسئوم نخستین فضای برگزاری رویداد نبوده که سقف جمع شونده داشته است. او می گوید: درواقع، نخستین نمونه هایی که ما از این [سقف ها] سراغ داریم، مربوط به تئاترهای یونانی است و رهبران رومی بعدها این سبک را از آن ها اقتباس کردند.

پل بلونیک، نویسنده کتاب خویشتنداری، تعارض و سقوط جمهوری روم می گوید که پلینی بزرگ (نویسنده باستانی)، نخستین اقدام برای سایه بان کشی بر فراز یک تئاتر یونانی را به کوینتوس لوتاتیوس کاتولوس، کنسول سال 102 پیش از میلاد، نسبت می دهد.

آمفی تئاتر پمپیی که در حدود سال 70 پیش از میلاد ساخته شد نیز ولاریوم مخصوص به خود را داشت؛ سایبانی که به جای اتصال به خودِ بنا، به دیوارهای اطرافِ شهر مهار شده بود. تریف می گوید: لوکرتیوس [شاعر و فیلسوف رومی] حتی درباره رقص و تکان های زیبای پارچه کتانِ ولاریوم می نویسد.

کولوسئوم به عنوان یکی از جاه طلبانه ترین پروژه های ساختمانی امپراتوری روم، از همان مرحله طراحی و پیش از افتتاح در سال 80 میلادی، به گونه ای ساخته شده بود که شامل ولاریوم باشد.

ولاریوم در کولوسئوم از بیش از 200 دکل بزرگ تشکیل شده بود که در حفره هایی در امتداد لبه بالایی سازه نصب شده بودند. نوارهایی از پارچه کتان به این دکل ها و همچنین به یک سامانه قرقره و طناب متصل بودند. این طناب ها با استفاده از وینچ ها (قرقره های چرخان) کنترل می شدند و پارچه کتان را بر فراز جایگاه های تماشاگران در داخل آمفی تئاتر به جلو و عقب حرکت می دادند.

با توجه به شباهت ولاریوم به بادبان کشتی، صدها نفر از ماهرترین ملوانان امپراتوری روم مأمور شدند تا این وینچ ها را اداره کنند. تریف می گوید: آن ها در طبقه بالایی کولوسئوم قرار می گرفتند و دکل ها را کنترل می کردند. باید کاملاً هماهنگ کار می کردند و همه چیز نیازمند هماهنگی دقیق بود.

واتس توضیح می دهد: آن ها از ناوگان امپراتوری بودند که در میسنوم مستقر بود. به این دلیل برای کار با این سازوکار آورده شدند که تجربه سنجش باد، درک رفتار باد با پارچه و اطمینان از سالم ماندن این دستگاه را داشتند. واقعاً لازم بود افراد متخصص این سیستم را اداره کنند.

منظره گشوده شدن ولاریوم به سرعت به بخشی از تجربه نمایشی رویدادهای کولوسئوم تبدیل شد. برخی از فرمانروایان می خواستند پیش از آغاز برنامه ها، همه تماشاگران در جای خود نشسته باشند و سپس ولاریوم گشوده شود. تریف می گوید: احساس من این است که خودِ باز شدن ولاریوم یک رویداد به حساب می آمد. تماشاگران با شگفتی به تماشای آن می نشستند.

تنها منظره سایبان نبود که حضار را تحت تأثیر قرار می داد. به گفته بلونیک، لوکرتیوس صدای پرهیجان ولاریوم را هنگام باز شدن و جا افتادن تیرهای نگهدارنده آن توصیف کرده است. او این صدا را به غرش رعد تشبیه می کند.

با آن که گفته می شود ولاریوم بیشترِ جایگاه های نشستن در کولوسئوم را می پوشاند، افرادی که نزدیک کف میدان (آرنا) بودند کمتر از آفتاب در امان می ماندند. به گفته واتس، این موضوع باعث می شد برخی از سناتورها که نزدیک ترین جایگاه ها به صحنه رویداد را داشتند، در معرض گرمای سوزان قرار بگیرند.

یکی از دلایلی که این پرده تمام سطح آرنا را نمی پوشاند این بود که می خواستند هوای داغ از بخش میانی ولاریوم خارج شود. هوای گرم که برای خروج از این روزنه کوچک تر به بیرون می شتافت نوعی نسیم ایجاد می کرد ، تریف می گوید. می توان گفت چیزی شبیه به تهویه هوای رومی بود.

طبق روایتی مشهور، کالیگولا - که چند دهه پیش از ساخته شدن کولوسئوم حکومت می کرد - در یک روز بسیار داغ در داخل یک آمفی تئاتر آن قدر عصبانی شد که به ملوانان دستور داد ولاریوم را بر فراز جمعیت نگسترانند و حتی مانع خروج مردم شد. درنتیجه، مردم در داخل نشستند و به عنوان نمایشی از قدرت کالیگولا، در معرض گرمای شدید خورشید قرار گرفتند.

ولاریوم ها به شیوه های دیگری نیز برای انتقال پیام قدرت و اقتدار به کار می رفتند. گفته می شود امپراتور نرون تصاویری از آسمان و ستارگان را بر روی یک ولاریوم نقاشی کرده بود، و واتس حدس می زند که فرمانروایان دیگر نیز سایبان های خود را رنگارنگ می ساختند، زیرا در دنیای رومی همه چیز رنگارنگ بود. او می افزاید: این سازه باید از نظر زیبایی شناختی چشم نواز می بود، چون همه چیز در جهت نمایش شکوه کسانی بود که بازی ها را برگزار می کردند.

به گفته بلونیک، به همین دلیل تصویر ولاریوم در مواد تبلیغاتی مربوط به رویدادهای آمفی تئاترها نیز استفاده می شد. اعلامیه های پاپیروسی و حتی نوشته های گرافیتی تبلیغ می کردند که در جریان بازی ها چه مقدار سایه برای تماشاگران فراهم خواهد بود. بلونیک ادامه می دهد: آن ها می خواستند مردم بدانند که تجربه ای راحت در انتظارشان است. باز هم این نوعی تبلیغات بود. می خواستند مردم بدانند که ولاریوم بسیار پرهزینه بوده و این سایبان ها بخشی از نمایش هستند. و این کار مؤثر بود، چون مردم واقعاً خوشحال بودند که می توانستند بروند و در سایه بنشینند.