رابرت مالی، مذاکره کننده ارشد آمریکا در دولت باراک اوباما

به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، دونالد ترامپ بار دیگر در قبال ایران دست به کاری زد که پیش تر ناممکن به نظر می رسید. او با حمله به ایران در ماه فوریه، گامی برداشت که هیچ یک از رؤسای جمهور پیشین آمریکا جرئت انجام آن را نداشتند و در کنار اسراییل وارد جنگی شد که هدف آن سرنگونی یا از کار انداختن حکومت تهران بود.

اما از آنجا که هیچ یک از این اهداف محقق نشد، اکنون به نظر می رسد او به شرایطی تن داده که حتی از آنچه می توانست از مسیر دیپلماسی به دست آورد، نامطلوب تر است. جنگ او همچنین از منظر سیاسی به باری سنگین تبدیل شد؛ به گونه ای که در آغاز، حمایت افکار عمومی از آن کمتر از هر درگیری بزرگ دیگری در تاریخ معاصر آمریکا بود.

اکنون جنگ طلبانی که از عملیات خشم حماسی به وجد آمده بودند، به دلیل پایان دادن ترامپ به جنگ، به شدت خشمگین هستند. در مقابل، مخالفان جنگ نیز آغاز این درگیری را نخواهند بخشید. در نتیجه، همه بازنده اند و هیچ کس رضایت ندارد.

با این حال، در خطوط کلی، نتیجه این جنگ چندان ناآشنا نیست. ایالات متحده، مطابق الگوی همیشگی خود، جنگی با هدف تغییر حکومت در خاورمیانه آغاز کرد. واشنگتن کشوری را هدف قرار داد که سیاستمداران هر دو حزب آمریکا سال ها آن را تهدیدی نزدیک به تهدیدی وجودی تلقی کرده اند؛ و بار دیگر این تلاش با شکست روبه رو شد.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا چرخه مداخلات ناکارآمد آمریکا سرانجام شکسته شده، یا صرفاً وارد مرحله تازه ای شده است؟ اگر شکست های پیاپی پیشین نتوانست مانع وقوع این جنگ شود، چرا باید شکست آشکار این جنگ از وقوع جنگ بعدی جلوگیری کند؟

دونالد ترامپ بهترین امید جریان های تندرو بود. او قاطعانه ترین تلاش خود را برای به زانو درآوردن تهران به کار گرفت، اما در نهایت نتوانست به هدفش دست یابد. جنگی که آغاز شد غیرضروری، فاقد توجیه و مغایر با قوانین بین المللی بود. این جنگ منطقه را دستخوش آشوب کرد، اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داد و افکار عمومی آمریکا را به شدت خسته و ناراضی ساخت.

با این حال، ممکن است این جنگ ناخواسته میراثی مثبت نیز بر جای بگذارد: ایجاد نوعی بیزاری پایدار از درگیری نظامی با ایران و فراهم شدن فرصتی برای جایگزین کردن دهه ها سیاست ناکام با دیپلماسی جدی.

برای ترامپ، استفاده از نیروی عظیم نظامی علیه ایران دیگر آن گزینه جذاب و خیال انگیزی نیست که بتواند درباره آن رؤیاپردازی کند؛ بلکه اکنون به تجربه ای تلخ و پرهزینه تبدیل شده که ناچار شد از آن عقب نشینی کند.

اگر حتی یک آتش بس شکننده تا پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ پابرجا بماند، جانشینان او نیز بهای جنگ را به خوبی درک خواهند کرد. آن ها خواهند دید که ایالات متحده مقادیر عظیمی از مهمات پیشرفته ای را مصرف کرد، بی آنکه بتواند زرادخانه موشکی و پهپادی ایران را از میان ببرد.

خواهند دید که ایران به سرعت کنترل تنگه هرمز را در دست گرفت و هزینه های ملموسی را بر آمریکایی ها تحمیل کرد، در حالی که ایالات متحده از گزینه های نظامی لازم برای بازگشایی این آبراه برخوردار نبود. آینده برنامه هسته ای ایران همچنان تنها از طریق مذاکره قابل حل بود؛ آن هم با حکومتی که از دل جنگ، جسورتر و پیروز بیرون آمد.

این درگیری همچنین نظم منطقه ای آمریکا را تحت فشار قرار داده است. نخستین ستون این نظم، رابطه ویژه آمریکا با اسراییل است. شدت خصومت آمریکا با ایران تا حد زیادی ناشی از تعهد واشنگتن به اسراییل بود؛ کشوری که زرادخانه موشکی جمهوری اسلامی را تهدیدی وجودی تلقی می کند.

اما اکنون، مشارکت راهبردی آمریکا و اسراییل با فشاری بی سابقه مواجه شده است. آنچه به عنوان نزدیک ترین کارزار نظامی مشترک در تاریخ آغاز شد، با آن پایان یافت که رهبر آمریکا به صورت علنی همتای اسراییلی خود را مورد سرزنش قرار داد و از جنگ طلبی بی رحمانه او در لبنان انتقاد کرد. بسیاری بر این باورند که بنیامین نتانیاهو با وعده پیروزی سریع، ترامپ را به جنگ کشاند و سپس مانع هرگونه خروج آبرومندانه از بحران شد.

دومین ستون نظم منطقه ای، حضور نظامی در خلیج فارس است. جنگ با ایران از نظر فیزیکی این ساختار را تضعیف کرده است. بر اساس گزارش ها، تهران دست کم به 20 سایت نظامی آمریکا آسیب وارد کرده و سامانه های پدافند را از کار انداخته است.

کشورهای عربی خلیج فارس نیز درس تلخ تری آموختند: اینکه در لحظه نیاز، ایالات متحده منافع خود و اسراییل را در اولویت قرار داد و آن ها را در برابر واکنش تلافی جویانه ایران بی دفاع رها کرد. اکنون این پرسش مطرح است که آیا حضور گسترده نظامی آمریکا در خاورمیانه بخشی از مشکلی نیست که قرار بود آن را حل کند؟

پنج دهه پیش، ایالات متحده ویتنام را ترک کرد و آموخت که نظریه سقوط دومینوها تحقق نیافت. پنج سال پیش از افغانستان خارج شد. رویارویی با هزینه های واقعی جنگ، آمریکایی ها را بارها به این پرسش رسانده است که آیا تهدید از ابتدا بیش از حد بزرگ جلوه داده نشده بود؟ ایران نباید یکی از مهم ترین مشکلات آمریکا باشد و دیر یا زود از اولویت های اصلی واشنگتن خارج خواهد شد. پرسش اصلی این است که این تحول چه زمانی رخ خواهد داد و بهای آن تا چه اندازه سنگین خواهد بود.

منبع: فرارو