به نقل از اطلاعات، اقتصاد ایران در حالی وارد دوره ای از ابهام و نوسان انتظارات شده که سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا همچنان به عنوان یکی از متغیرهای تعیین کننده در مسیر شاخص های کلان اقتصادی عمل می کند. در چنین فضایی، سناریونویسی درباره آینده تورم، نرخ ارز و رشد اقتصادی بار دیگر به یکی از محورهای اصلی تحلیل کارشناسان تبدیل شده است.

در همین چارچوب، در گفت وگوی اقتصادنیوز با امیرمحمد گلوانی، پژوهشگر اقتصادی سه سناریوی توافق، تداوم وضعیت فعلی و تشدید تنش ها از منظر اثرگذاری بر متغیرهای بنیادین اقتصاد ایران بررسی شده است. این گفت وگو تلاش دارد نشان دهد هر یک از این مسیرها چگونه می تواند بر سطح تورم، نرخ ارز، رشد اقتصادی و جهت گیری بازارهای دارایی اثر بگذارد.

در ادامه، رفتار بازارهایی مانند ارز، طلا، مسکن و بورس در مواجهه با تغییرات انتظارات و شوک های سیاسی مورد واکاوی قرار گرفته و نقش این بازارها در انتقال نااطمینانی به اقتصاد واقعی تحلیل شده است. همچنین در بخش پایانی، پیامدهای بلندمدت هر سناریو بر سرمایه گذاری، اشتغال و معیشت خانوارها مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که می تواند تصویر دقیق تری از افق پیش روی اقتصاد ایران ارائه دهد.

مشروح گفتگوی با امیرمحمد گلوانی را بخوانید؛

****

*آقای گلوانی! با توجه به ابهام موجود درباره سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا، اقتصاد ایران را در سه سناریوی توافق، تداوم وضعیت فعلی و تشدید تنش ها چگونه ارزیابی می کنید؟ مهم ترین تفاوت این سناریوها از نظر تورم، نرخ ارز و نوسانات بازارها چیست؟

هیچ عامل اقتصادی قابل توجهی در دست سیاست گذار و دولت وجود ندارد که بتواند از تورم بالای 70 تا 80 درصد جلوگیری کند یا رشد اقتصادی را مثبت نگه دارد. متأسفانه امسال حتماً با تورم بالای 70 درصد مواجه خواهیم بود و به احتمال بسیار زیاد، رشد اقتصادی منفی قابل توجهی نیز تجربه می کنیم. تنها سناریویی که می تواند تا حدی تورم انتظاری را—که به سرعت تغییر می کند—بهبود ببخشد، سناریوی توافق است؛ در غیر این صورت، در وضعیت فعلی و در صورت تشدید تنش ها، تورم حتی می تواند وارد محدوده سه رقمی شود.

مهم ترین تفاوت این سناریوها از نظر متغیرهای کلان بین نرخ رشد اقتصادی و تورم، در تورم هست؛ در صورت تحقق توافق، می توان به احیای رشد اقتصادی در سال های آینده امیدوار بود و وضعیت با سناریوی فعلی یا تشدید تنش ها بسیار متفاوت خواهد شد. البته باید توجه داشت که اقتصاد ایران طی 15 سال تحریم، تا حد زیادی دچار فرسایش شده و از ذخایر خود استفاده کرده است.

خیلی از وقت ها رفاه خانوار حداقل 30 درصد افت کرده، جی دی پی (GDP) کشور از قریب 580 میلیارد دلار به 350 میلیارد دلار کاهش پیدا کرده و پول ملی هم که در واقع تضعیف عجیب و غریبی را تحت لوای همین متغیرهای بنیادین تجربه کرده است. تنها سناریوی توافق می تواند این روند را معکوس بکند و هیچ عامل اقتصادی دیگری نمی تواند؛ یعنی این بن بست اقتصادی و سیاسی که در کشور وجود دارد، از جنبه عدم اتصال به زنجیره جهانی، از جنبه کاهش سهم در تجارت جهانی و کاهش سرمایه گذاری در کشور، فقط می تواند با مسئله توافق رفع شود.

البته آن هم عرض می کنم می تواند ، چون توافق یک برداشته شدن مانع بزرگ است و این مانع بزرگ تا زمانی که برداشته نشود، نمی شود امید به جهش داشت. اما باید حواسمان باشد که حتماً اگر موانعی برداشته شدند، باید موانع داخلی من جمله حذف رانت در حوزه انرژی، ارز و نرخ بهره را در واقع این سه متغیر عمده رانت های کشور را حل کنیم.

در مورد نرخ ارز، به نظر من تفاوت سناریوی توافق و وضعیت فعلی و تشدید تنش می تواند بیش از 100 درصد باشد؛ به این معنا که در سناریوی توافق می شود نرخ ارز را 200 هزار تومان فرضاً متصور بود. اما در سناریوی تشدید تنش، می توان حتی دلار 400 هزار تومانی را هم برای امسال متصور بود؛ پس بسیار در متغیر نرخ ارز نیز تأثیرش زیاد است، چون متغیر قیمت ارز قیمت یک دارایی است و به شدت می تواند تحت تأثیر انتظارات، پایین تر از قیمت ذاتی یا بالاتر از قیمت ذاتی معامله بشود.

در سناریوی وضعیت فعلی هم به نظر من نرخ ارز حوالی نرخ های اقتصادی خودش باید باشد و انتهای سال بالای 300 هزار تومان را خواهیم داشت. فقط در سناریوی رشد اقتصادی است که امسال احتمالاً اتفاق خاصی نمی توانیم رقم بزنیم.

*در هر یک از این سناریوها، چه چشم اندازی برای بازارهای ارز، طلا، مسکن و بورس متصور هستید؟ به نظر شما کدام بازارها بیشترین واکنش را به تحولات سیاسی نشان خواهند داد و رفتار سرمایه گذاران چگونه تغییر خواهد کرد؟

در مورد بازارها واقعیتش این است که در سناریوی توافق، بازار سهام این رشدی که دارد را در واقع ادامه خواهد داد، حداقل در کوتاه مدت؛ بعد حالا به عددی که رسید، آنجا که دیگر باید ببینیم که در ادامه تورم و نرخ بهره و سایر متغیرها چگونه خواهند بود و نگاه سیاست گذار چگونه خواهد بود تا بتوانیم پیش بینی داشته باشیم.

در سناریوی توافق، ما می توانیم بازدهی حقیقی را برای بازار سهام ببینیم، اما در سناریوهای عدم توافق و تشدید تنش و وضعیت فعلی، احتمالاً بازدهی ها به صورت اسمی خواهند بود. بازار مسکن هم بازاری است که در سناریوی توافق می تواند بازدهی خوبی را داشته باشد؛ به این معنا که در سال های آتی نه در امسال، بتواند بازدهی حقیقی قابل قبولی داشته باشد. این از این جهت است که قیمت دلاری مسکن بتواند به همان قیمت بلندمدت خودش که حوالی 1100 الی 1200 دلار هست برگردد، در حالی که عموماً در سایر سناریوها، در سناریوهای افزایش تنش و وضعیت فعلی، احتمالاً ما همچنان عدد زیر 1000 دلار و حتی زیر 900 دلار را برای یک متر مربع آپارتمان در تهران خواهیم داشت.

طلا و ارز هم در واقع حتماً در سناریوی تشدید تنش و وضعیت فعلی رشدهای بالایی خواهد داشت؛ این رشدها می تواند ادامه مسیری باشد که از سال 1397 به بعد شاهدش بودیم که از جنبه داخلی و نرخ ارزش می گویم، چون انس جهانی که تحت تأثیر سیاست ها و توافق ایران نیست.

* اگر از افق کوتاه مدت عبور کنیم و به دو تا سه سال آینده نگاه کنیم، هر یک از سناریوهای توافق، عدم توافق و تشدید تنش ها چه تأثیری بر رشد اقتصادی، سرمایه گذاری، اشتغال و معیشت خانوارها در بلند مدت خواهد داشت؟ اقتصاد ایران در کدام مسیر قرار می گیرد و مهم ترین ریسک ها و فرصت های پیش رو چه خواهند بود؟

واقعیتش این است که در سناریوی توافق، عرض کردم ما در کوتاه مدت نمی توانیم امیدوار به احیای رشد تولید باشیم، اما از سال 1406 می توانیم امیدوار باشیم که رشد اقتصادی ما مثبت شود، 1407 مثبت شود و ما به مدار رشد پایدار مثبت برگردیم. در حالی که آن موقع ما پیش بینی می کنیم که سرمایه خارجی وارد کشور شود، پیش بینی می کنیم که سرمایه ایرانیان خارج از کشور هم وارد کشور شود و پول ها در کشور به سمت سرمایه گذاری در تولید هدایت شود.

این هدایت که عرض می کنم به صورت مکانیسم بازار و طبیعی و از جنبه ایجاد امید و افزایش بازده سرمایه گذاری آتی در کشور است، نه از جنبه دستوری. در سناریوی عدم توافق و وضعیت فعلی، ما صرفاً می توانیم امیدوار باشیم که سال بعد شدت تورم مان و شدت منفی شدن رشد اقتصادی مان از الان کمتر باشد، ولی فکر نمی کنم که ما بتوانیم به مدار توسعه برگردیم و بتوانیم این شکاف قابل توجه بین درآمد سرانه فعلی و 15 سال قبل را پر کنیم.