رابرت مالی، رییس بازنشسته و مدیر برنامه خاورمیانه در گروه بین المللی بحران یادداشتی درباره توفاهمنامه ایران و آمریکا در فاینشنال تایمز نوشت. در این یادداشت آمده است که سیاست دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در قبال ایران از نخستین دوره ریاست جمهوری او تاکنون یک شکست کامل بوده و انتقادهای فراوانی را برانگیخته است. با این وجود، نویسنده تأکید می کند که توافق موقت هدف درستی برای انتقاد نیست، زیرا این یادداشت تفاهم گامی اولیه و لرزان برای جبران پیامدهای جنگ محسوب می شود.

به نقل از فاینشنال تایمز، به نوشته نویسنده، این تفاهم نامه دارای کاستی های متعددی است؛ از جمله اینکه متن آن فاقد دقت کافی است، از همان ابتدا اختلافاتی را برانگیخته، جدول زمانی دستیابی به توافق نهایی خیالی است و توالی اجرای تعهدات نیز ابهام های فراوانی دارد.

نویسنده با اشاره به انتقادهای مطرح شده در آمریکا می نویسد برخی از دموکرات ها در کنار جمهوری خواهان این توافق را یک تسلیم تحقیرآمیز توصیف کرده اند، اما این ارزیابی را حکمی عجیب و اغراق آمیز می داند. به گفته او، یادداشت تفاهم در شرایط کنونی تنها چند هدف مشخص را دنبال می کند: پایان دادن به جنگ، بازگشایی تنگه هرمز، فراهم کردن امکان دسترسی دوباره ایران به بخشی از دارایی های مسدودشده و فروش موقت نفت، و همچنین ترسیم چارچوبی برای مذاکرات آینده.

به باور نویسنده، مخالفت جمهوری خواهان تندرو قابل پیش بینی است، زیرا آن ها همچنان معتقدند که با اعمال تحریم یا حمله نظامی بیشتر، حکومت ایران فرو خواهد پاشید و حاضر نیستند بپذیرند که ترامپ ممکن است به نتیجه ای کمتر از آن رضایت دهد؛ موضوعی که از نگاه نویسنده، رویاهای آن ها را به عنوان خیال پردازی آشکار می کند.

وی در ادامه، واکنش بخشی از دموکرات ها را نیز گیج کننده توصیف کرده و می نویسد این انتقادها بر این فرض استوار است که گزینه بهتری در دسترس بوده است. به گفته نویسنده، بسیاری این تفاهم نامه را با توافق هسته ای سال 2015، موسوم به برجام، مقایسه کرده اند؛ توافقی که باراک اوباما آن را امضا کرد و دونالد ترامپ سه سال بعد به صورت یکجانبه از آن خارج شد.

او همچنین تلاش های جی. دی. ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، برای متمایز نشان دادن این دو توافق را خنده دار توصیف کرده و می نویسد این تلاش ها تنها موضع او را تضعیف کرده است. با این حال، نویسنده اصل این مقایسه را نیز نادرست می داند و توضیح می دهد که برجام توافقی مفصل و دقیق برای محدود کردن برنامه هسته ای ایران و بازنگری در ساختار تحریم ها بود، در حالی که تفاهم نامه کنونی تنها یک سند یک ونیم صفحه ای از اصول کلی برای هدایت مذاکرات آینده است. به اعتقاد او، مقایسه این دو تنها زمانی امکان پذیر خواهد بود که توافق جامع نهایی به دست آید.

نویسنده در ادامه این پرسش را مطرح می کند که چگونه می شد به توافقی بهتر دست یافت و می نویسد چنین نتیجه ای احتمالاً مستلزم آن بود که ترامپ زمان بیشتری صرف کند، فشار بیشتری بر ایران وارد آورد یا حملات نظامی را از سر بگیرد؛ اما چنین اقدامی تنها خسارت ها را تشدید می کرد، خطرهای اقتصادی برای آمریکا را افزایش می داد و پیامدهای ویرانگری در سایر مناطق به همراه داشت. او همچنین معتقد است ایران، صرف نظر از میزان خسارت، بعید بود در برابر این فشارها عقب نشینی کند.

در این یادداشت تأکید شده است که مفاد تفاهم نامه نه نشانه تسلیم واشنگتن در برابر تهران، بلکه پذیرش واقعیت های میدانی است؛ نتیجه ی شکستی راهبردی که ایران را در وضعیتی قرار داد که برای تاب آوری در برابر تداوم محاصره، از توان بیشتری نسبت به توانِ آمریکا برای حفظ آن برخوردار بود. نویسنده می افزاید: جنگ ها پیامدهایی دارند و جنگ های باخته، پیامدهای پرهزینه تری به همراه می آورند.

به اعتقاد نویسنده، این تفاهم نامه بدون تردید عقب نشینی آشکاری از وعده پیشین ترامپ درباره تسلیم بی قید و شرط ایران است و احتمالاً نتیجه ای ضعیف تر از آنچه پیش از آغاز جنگ قابل دستیابی بود، به همراه خواهد داشت. با این حال، او این ادعا را که توافق یک امتیاز یک طرفه به تهران داده و آمریکا را دست خالی گذاشته، بی اساس می داند.

در ادامه یادداشت آمده است که منتقدان بیش از همه بر احتمال لغو گسترده تحریم ها و وعده سرمایه گذاری 300 میلیارد دلاری برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تمرکز کرده اند، اما نویسنده تأکید می کند که هر دو مورد صرفاً آرزوهایی هستند که تحقق آن ها به دستیابی به توافق نهایی وابسته است؛ توافقی که ممکن است هرگز حاصل نشود.

به نوشته او، آنچه ایران در کوتاه مدت به دست می آورد، محدودتر از آن چیزی است که منتقدان مطرح می کنند؛ از جمله حدود پنج میلیارد دلار درآمد نفتی در هر ماه و به تدریج دسترسی به ده ها میلیارد دلار از دارایی های مسدودشده، که احتمالاً تنها برای خریدهای بشردوستانه قابل استفاده خواهد بود.

نویسنده در عین حال تأکید می کند که این ارقام در مقایسه با خسارت های ناشی از جنگ بسیار ناچیز است. به گفته او، تخریب زیرساخت های حیاتی ایران هزینه هایی در حد صدها میلیارد دلار به اقتصاد این کشور تحمیل کرده و حتی می تواند موجب انقباض سالانه 10 درصدی اقتصاد شود؛ هزینه هایی که این تفاهم نامه به هیچ وجه قادر به جبران آن ها نیست.

او در پایان می نویسد نادیده گرفتن هزینه های سنگین جنگ برای ایران و نتیجه گرفتن اینکه تهران آمریکا را فریب داده، شیوه ای عجیب از حسابداری است. به باور نویسنده، مخالفت امروز برخی منتقدان با این توافق نشان دهنده تداوم این فرضیه نادرست در سیاست آمریکا است که تنها راه مقابله با ایران، اعمال فشار اقتصادی بیشتر و خفه کردن اقتصاد این کشور است؛ سیاستی که به گفته او، تنها موجب رنج مردم ایران شده، بدون آنکه تأثیر واقعی بر رهبران این کشور بگذارد.

نویسنده در پایان نتیجه می گیرد: تنها کار هوشمندانه ای که ترامپ از زمان شروع این جنگ انجام داده، پایان دادن به آن بوده است. با محکوم کردن این موضوع، هیچ هدف خوبی حاصل نمی شود.

منبع: فرارو