در حالی که اظهارات اخیر ترامپ از محدود شدن منابع مالی آزادشده ایران به خرید غذا، ذرت، گندم و سویا از تولیدکنندگان آمریکایی خبر می دهد، مرور سابقه تجارت کشاورزی ایران نشان می دهد کارگیل و بونگه از قدیم و حتی در دوران تحریم هم با ایران تجارت می کردند. به عبارت روشنتر تا همین امروز هم حتی ترامپ مسیر تجارت غلات ایران و آمریکا را تحریم نکرده بود.

به گزارش نفت خبر، بر اساس چارچوب تحریم های ایالات متحده در سال های گذشته، کالاهای اساسی و محصولات کشاورزی همواره در فهرست اقلام مجاز برای تجارت با ایران قرار داشته اند. موضوعی که باعث شده جریان تأمین غلات، هرچند با فراز و فرودهای سیاسی، هیچ گاه به طور کامل متوقف نشود. در عمل، غذا و نهاده های کشاورزی یکی از معدود حوزه هایی بوده اند که حتی در دوره های تشدید تنش میان تهران و واشنگتن نیز در قالب سازوکارهای مشخص حقوقی و مالی، امکان تبادل محدود را حفظ کرده اند.

در این میان، شرکت های بزرگ تجارت کشاورزی جهان مانند Cargill و Bunge که از مهم ترین بازیگران بازار جهانی غلات و دانه های روغنی محسوب می شوند، به طور مستقیم یا غیرمستقیم در زنجیره تأمین این بازار حضور داشته اند. اگرچه محدودیت های بانکی و تحریم ها در مقاطع مختلف مانع از فعالیت مستقیم و پایدار این شرکت ها در بازار ایران شده، اما گزارش های تجاری و سوابق بازار نشان می دهد که تجارت غلات ایران عمدتاً از مسیر شبکه های واسطه ای، معامله گران منطقه ای و شرکت های بین المللی فعال در بازار کالاهای اساسی انجام شده است.

کارگیل که در سال 1865 تأسیس شده و امروز بزرگ ترین شرکت خصوصی آمریکا به شمار می رود، شبکه ای گسترده از فعالیت در حوزه غلات، خوراک دام، روغن های گیاهی، حمل ونقل و حتی خدمات مالی دارد.

این شرکت با حضور در ده ها کشور و مدیریت زیرساخت های لجستیکی شامل سیلوها، بنادر و مسیرهای حمل ونقل، یکی از ستون های اصلی تجارت جهانی غذا محسوب می شود. در سوی دیگر، Bunge Global نیز به عنوان یکی از بزرگ ترین معامله گران سویا، ذرت و دانه های روغنی جهان، طی سال های اخیر با توسعه فعالیت های خود (از جمله از طریق ادغام ها و خریدهای بزرگ در زنجیره تأمین موادغذایی) جایگاه خود را در بازار جهانی تقویت کرده است.

بونگه شرکتی است که ریشه هلندی آمریکایی دارد. این شرکت در سال های اخیر با خرید شرکت بزرگ ویترا (Viterra) جایگاه خود را در تجارت جهانی غلات و دانه های روغنی به طور قابل توجهی تقویت کرد. بونگه علاوه بر تجارت غلات، در صنایع روغن نباتی، سوخت های زیستی و فرآوری محصولات کشاورزی نیز حضور گسترده دارد. کالایی که ایران به واردات آن به شدت وابسته است.

اهمیت این دو شرکت در بحث ایران از آنجا ناشی می شود که در گزارش های رسانه ای و تحلیلی بازار کالا طی سال های گذشته، نام آن ها در کنار جریان واردات غلات به بازار ایران مطرح شده است. در برخی گزارش ها، به ویژه در اوایل دهه 2010، معامله گران بازار جهانی از نقش این شرکت ها در تأمین محموله های گندم، ذرت و سویا برای واردکنندگان ایرانی سخن گفته اند. هرچند این ارتباط عمدتاً غیرمستقیم و از طریق شبکه های واسطه ای بوده است.

در همان دوره، کارگیل نیز در اظهارات رسمی تأیید کرده بود که صادرات محصولات کشاورزی به ایران را در چارچوب استثناهای بشردوستانه تحریم های آمریکا ادامه می دهد. چارچوبی که اساساً برای حفظ جریان تجارت کالاهای اساسی مانند غذا و دارو طراحی شده است. با این حال، محدودیت های بانکی و مالی در سال های بعد باعث شد این تجارت در مقاطع مختلف متوقف یا به شدت محدود شده و به مسیرهای غیرمستقیم و پیچیده تری منتقل شود.

در ادامه این روند، گزارش های مختلف در سال های پس از برجام نیز از علاقه شرکت های بزرگ تجارت غلات به بازگشت یا گسترش حضور در بازار ایران خبر دادند، اگرچه فضای سیاسی و مالی همچنان مانع از شکل گیری یک رابطه پایدار و مستقیم شد. در سال های 2019 و 2020 نیز بار دیگر نام این شرکت ها در ارتباط با واردات غلات ایران مطرح شد، اما هم زمان تأکید شد که مشکلات بانکی و محدودیت های انتقال پول عملاً مانع از تداوم قراردادهای جدید شده است.

از این منظر، آنچه امروز درباره استفاده از منابع مالی آزادشده ایران برای خرید مواد غذایی از آمریکا مطرح می شود، در سطح ساختاری بیشتر به معنای بازآرایی یک مسیر قدیمی در قالب سازوکارهای مالی جدید و تحت نظارت سخت گیرانه تر است تا آغاز یک الگوی کاملاً تازه در تجارت ایران و آمریکا.

به بیان دیگر، تجارت غذا میان ایران و بازار جهانی، برخلاف حوزه انرژی یا کالاهای راهبردی دیگر، همواره یکی از معدود کانال های نسبتاً پایدار باقی مانده میان ایران و آمریکاست. کانالی که حتی در دوره های اوج تنش سیاسی نیز متوقف نشده، بلکه شکل و مسیر آن تغییر کرد. در این چارچوب، احتمالاً شرکت هایی مانند کارگیل و بونگه (به عنوان بازیگران اصلی زنجیره جهانی غلات) در صورت عملیاتی شدن چنین سازوکاری، بار دیگر در حاشیه یا متن این تجارت قرار خواهند گرفت، هرچند نه لزوماً به شکل مستقیم یا رسمی.