خبرگزاری مهر، گروه بین‌الملل: روسیه یکی از مهم‌ترین متحدان ایران به شمار می‌رود؛ موضوعی که به‌طور طبیعی، روابط تهران و مسکو را در جریان جنگ اخیر آمریکا و اسراییل علیه ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌سازد. این اهمیت به‌ویژه در سایه تداوم تنش‌ها با واشنگتن و با توجه به چالش‌های احتمالی متعددی که ممکن است در آینده پدید آید، دوچندان می‌شود.

برای درک بهتر وضعیت کنونی روابط ایران و روسیه و چشم‌انداز پیش روی دو کشور، روزنامه تهران‌تایمز با الکسی ددوف سفیر فوق‌العاده و تام‌الاختیار فدراسیون روسیه در جمهوری اسلامی ایران، گفت‌وگو کرده است. سفیر روسیه در این مصاحبه توضیح داد که تجارت میان دو کشور، با وجود بمباران اخیر ایران و دشواری‌های ناشی از آن، همچنان روندی رو به رشد داشته است. وی همچنین از ادامه رایزنی‌ها درباره مجموعه‌ای از پروژه‌های اقتصادی، هسته‌ای و سیاسی خبر داد و افزود که روابط دو کشور ظرفیت آن را دارد که بیش از پیش تقویت شود.

متن کامل این گفت‌وگو به شرح زیر است:

با توجه به جنگ اخیر و تداوم تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده، آیا تهران و مسکو همچنان توانسته‌اند، افزون بر مسائل سیاسی، روابط باثباتی را در حوزه تجارت و همکاری‌های اقتصادی حفظ کنند؟ بحران کنونی تا چه اندازه بر تجارت میان روسیه و ایران تأثیر منفی گذاشته است؟

با وجود شرایط پیچیده ژئوپلیتیکی در منطقه، همکاری‌های اقتصادی و تجاری میان فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران همچنان روندی فعال و رو به رشد را دنبال می‌کند. شایان ذکر است که بر اساس آمار سال 2025، حجم تجارت دوجانبه به حدود 5.8 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال پیش از آن 21 درصد افزایش را نشان می‌دهد. این روند مثبت حتی در بحبوحه درگیری‌های جاری نیز حفظ شده است. در فاصله ژانویه تا آوریل سال 2026، با وجود اختلال در برخی زنجیره‌های لجستیکی، حجم تجارت دوجانبه همچنان رشد ملایم 2 درصدی را تجربه کرد. یکی از عوامل مهم در این زمینه، اجرای کامل توافق‌نامه تجارت آزاد میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و ایران است که از 15 مه 2025 لازم‌الاجرا شد. در نخستین سال اجرای این توافق، حجم تجارت میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا 15 درصد افزایش یافت؛ موضوعی که به‌روشنی کارآمدی این سازوکار را نشان می‌دهد؛ سازوکاری که شرایط تجارت ترجیحی را برای حدود 87 درصد کالاهای مبادله‌شده فراهم کرده است.

بر اساس آمار رسمی ارائه‌شده از سوی طرف ایرانی، در سال 1404 هجری شمسی (از مارس 2025 تا مارس 2026)، ارزش تجارت ایران با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به حدود 7.3 میلیارد دلار رسید که بیانگر رشد 22 درصدی است. در همین حال، روسیه همچنان مهم‌ترین شریک تجاری ایران در چارچوب این اتحادیه محسوب می‌شود.

همچنین مایلم تأکید کنم که روند هدایت کالاها به مسیرهای جدید و افزایش بهره‌برداری از کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب همچنان ادامه دارد. طی چهار ماه نخست سال 2026، صادرات کالا از روسیه به ایران بیش از 56 درصد افزایش یافت و مجموع حجم بار جابه‌جا شده در این مسیر به حدود 2.2 میلیون تن رسید که رشد 87 درصدی را ثبت کرده است. تکمیل روندهای حقوقی و داخلی لازم در ایران برای اجرایی شدن توافق‌نامه بین‌دولتی 17 مه 2023 درباره شناسایی متقابل فعالان اقتصادی مجاز (Authorized Economic Operators) می‌تواند شتاب و پویایی بیشتری به توسعه روابط تجاری و اقتصادی میان دو کشور ببخشد.

اجرای این توافق‌نامه امکان ایجاد مطلوب‌ترین شرایط و تشریفات گمرکی را برای هر دو کشور، ایران و روسیه، فراهم خواهد کرد. مسکو از سال 2023 تاکنون تمامی تعهدات خود را در این زمینه به‌طور کامل انجام داده است.

اگر از روسیه درخواست شود، آیا این کشور آمادگی و توانایی مشارکت در بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده ایران پس از پایان جنگ با آمریکا را خواهد داشت؟

شرکت‌های صنعتی و ساختمانی روسیه، مؤسسات طراحی و مهندسی، و همچنین مراکز علمی و فناوری این کشور، از فناوری‌ها، توانمندی‌ها و تجربیات منحصربه‌فردی در حوزه‌های مختلف برخوردار هستند. در صورت دریافت درخواست‌ها و پیشنهادهای رسمی از سوی شرکای ایرانی، آماده‌ایم در کوتاه‌ترین زمان ممکن بررسی این درخواست‌ها را آغاز کرده و پیشنهادهای مشخصی برای همکاری ارائه دهیم.

آیا بخشی از متخصصان شرکت روس‌اتم برای ادامه ساخت واحدهای نیروگاه هسته‌ای بوشهر به ایران بازگشته‌اند؟ اگر هنوز بازنگشته‌اند، آیا زمان مشخصی برای آغاز روند بازگشت کارشناسان روسی تعیین شده است؟

اولویت ما همواره ثابت بوده و آن، تضمین امنیت کامل کارکنان‌مان و رعایت تمامی الزامات مربوط به ایمنی هسته‌ای و پرتویی است.

تمامی تصمیمات در این زمینه با هماهنگی طرف ایرانی و بر اساس شرایط موجود و مقررات و ضوابط جاری اتخاذ می‌شود.

به محض آنکه اطمینان حاصل کنیم هیچ خطری از بابت ازسرگیری درگیری نظامی وجود ندارد و جان و سلامت متخصصان ما در معرض تهدید نخواهد بود، آماده خواهیم بود تمامی کارکنان شرکت روس‌اتم را در کوتاه‌ترین زمان ممکن برای ادامه فعالیت‌هایشان به ایران بازگردانیم.

وضعیت کنونی اجرای سایر پروژه‌های مشترک ایران و روسیه، از جمله راه‌آهن رشت–آستارا و نیروگاه هسته‌ای هرمز، چگونه است؟ آیا می‌توان گفت این پروژه‌ها متوقف شده‌اند؟

عملیات اجرایی پروژه راه‌آهن رشت–آستارا همچنان در جریان است. در حال حاضر، مطالعات فنی و بررسی‌های میدانی در محل اجرای پروژه ادامه دارد. تصویربرداری هوایی از مسیر تکمیل شده و کارشناسان روس و ایرانی نیز در چارچوب مطالعات هیدرومتئورولوژیک، در حال بررسی رودخانه‌ها، آبراهه‌ها و دیگر منابع آبی واقع در امتداد مسیر هستند.

در خصوص نیروگاه هسته‌ای هرمز نیز شرکت‌های روسی و ایرانی به‌طور مستمر در حال رایزنی و مذاکره درباره چارچوب قراردادی این پروژه آتی هستند. در اواخر ماه ژوئن یا اوایل ژوییه سال جاری، نمایندگان و کارشناسان ذی‌ربط دو کشور نشستی حضوری در مسکو برگزار خواهند کرد و این موضوع نیز در دستور کار آن نشست قرار دارد.

آیا دو طرف قصد دارند در آینده نزدیک چشم‌انداز احداث نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک‌مقیاس در ایران را بررسی کنند؟ همچنین، آیا احتمال دارد محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران، به‌زودی برای پیگیری این موضوع به روسیه سفر کند؟

شرکت روس‌اتم همچنان به رایزنی با سازمان انرژی اتمی ایران درباره اجرای پروژه‌های احداث نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک‌مقیاس ادامه می‌دهد.

به‌طور مشخص، مذاکرات به‌صورت هم‌زمان در دو محور در حال انجام است: نخست، درباره سازوکارهای قراردادی پروژه موردنظر و دوم، درباره تدوین و هماهنگی پروتکل بین‌دولتی مرتبط با آن. این موضوع، همراه با سایر حوزه‌های همکاری دوجانبه در زمینه استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، به‌طور منظم در سطح مدیران و مسئولان ارشد نهادهای هسته‌ای ایران و روسیه مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. در خصوص آقای محمد اسلامی نیز باید بگویم که ایشان همواره برای سفر به روسیه مورد استقبال خواهند بود.

پیش‌تر یک نماینده ارشد مجلس ایران و همچنین سفیر ایران در مسکو اعلام کرده بودند که برای کشتی‌های روسی در هنگام عبور از تنگه هرمز، تسهیلات و شرایط ترجیحی در نظر گرفته خواهد شد. آیا مشخص شده است این امتیازات دقیقاً شامل چه مواردی خواهد بود؟ آیا این تسهیلات به معنای معافیت از پرداخت عوارض ترانزیتی یا تخفیف در این هزینه‌هاست؟ همچنین این رویکرد مقامات ایرانی در قبال فدراسیون روسیه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در حال حاضر، مبنای عمل ما یادداشت تفاهم اسلام‌آباد است که بر اساس آن، ترانزیت کشتی‌های تجاری از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، برای مدت 60 روز به‌صورت رایگان انجام می‌شود. برداشت ما این است که سازوکار و شرایط ترانزیت پس از پایان این دوره، همچنان در حال تدوین و نهایی شدن است. ما نیز تحولات و روند تصمیم‌گیری در این زمینه را از نزدیک دنبال می‌کنیم.