پس از ماه ها تنش و درگیری، توافق و یادداشت تفاهم اخیر میان ایران و ایالات متحده، روزنه امیدی برای دیپلماسی گشوده است. در این دوره 60 روزه، تمرکز اصلی بر پرونده هسته ای و امنیت تنگه هرمز خواهد بود. با این حال، پرسش کلیدی این است که آیا بدون یک معماری امنیتی جدید و حل وفصل بحران های عمیق منطقه ای، دستیابی به ثباتی پایدار امکان پذیر است یا خاورمیانه بار دیگر به چرخه تنش بازمی گردد؟

به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، دستیابی به یک توافق پایدار مستلزم رویکردی جامع تر است که محدودیت های هسته ای را به یک معماری امنیتی واقعی در منطقه پیوند دهد. نویسنده در ادعایی جسورانه معتقد است که در چنین چارچوبی، دو مؤلفه اساسی باید وجود داشته باشد: نخست، پیمان عدم تجاوز میان ایران و اسراییل و دوم، توافقی مشابه میان اسراییل، لبنان و سوریه.

در واقع، چالش اصلی در این مسیر، ایجاد سطحی از اعتماد متقابل است. تحقق این هدف نیازمند عبور از دیپلماسی مبتنی بر اجبار و رسیدن به چارچوبی است که مذاکره کنندگان از آن با عنوان پل طلایی یاد می کنند؛ راهکاری که به طرف ها اجازه می دهد بدون احساس تحقیر، به مصالحه دست یابند و از منافع اساسی خود حفاظت کنند.

بر اساس یادداشت تفاهم اخیر، ایران متعهد شده است تا با عمان و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس برای تدوین توافقی گسترده تر درباره مدیریت تنگه هرمز همکاری کند. از این رو، تهران آمادگی دارد سازوکارهای مشترکی را در این زمینه رسمیت بخشد، بی آنکه از حاکمیت راهبردی خود بر این آبراه حیاتی چشم پوشی کند.

بنابراین، برای ترغیب ایران به بازنگری در محاسبات راهبردی اش، مشوق های اقتصادی جذابی مطرح شده است. یادداشت تفاهم، واشنگتن و شرکای منطقه ای را متعهد می سازد که یک طرح نهایی به ارزش دست کم 300 میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تدوین کنند. از سوی دیگر، پیشنهاد شده است سازوکاری تحت نظارت سازمان ملل ایجاد شود تا از طریق وضع عوارض ترانزیتی، درآمدی معادل 80 میلیارد دلار در سال برای صندوقی منطقه ای فراهم آید.

در همین حال، مذاکرات باید به ذخایر اورانیوم غنی شده 60 درصدی ایران نیز بپردازد. به ادعای نویسنده، این ذخایر باید تا سطح 3/67 درصد رقیق شوند. با این حال، تهران به طور فزاینده ای توانمندی هسته ای خود را یک عامل بازدارنده می داند و بعید است ترتیبات دائمی برای برچیدن زیرساخت های هسته ای غیرنظامی خود را بپذیرد.

علاوه بر این، ایالات متحده پس از تحولات اخیر، بیش از گذشته به عنوان شریکی غیرقابل اعتماد و بی پروا شناخته می شود. در نتیجه، نقش قدرت های میانی مانند ترکیه، عربستان سعودی، عمان و قطر اهمیت تازه ای یافته است. کشورهای عربی اکنون دریافته اند که وابستگی به چتر امنیتی واشنگتن، آن ها را آسیب پذیرتر کرده است و به دنبال ایجاد توازن منطقه ای جدیدی هستند.

برای مدیریت این فضای پیچیده، باید یک میز مذاکره دائمی منطقه ای با حضور کشورهای عربی، ترکیه و پاکستان شکل بگیرد. نویسنده در تحلیلی دور از واقعیت های میدانی پیشنهاد می کند که اسراییل و ایران نیز باید به بازیگران فعال این ساختار امنیتی تبدیل شوند؛ امری که بدون کانال های محرمانه و با توجه به خصومت های عمیق، در کوتاه مدت ناممکن است.

در نهایت، تغییر احتمالی کابینه اسراییل پس از انتخابات مهر و آبان 1405 (اکتبر 2026) می تواند فضای لازم را برای تحرکات دیپلماتیک فراهم کند. توافق 60 روزه کنونی، زمان ارزشمندی خریده است تا چرخه های بی پایان منازعه متوقف شود. بدیل این مسیرِ دشوار، چیزی جز بازگشت به تشدید تنش های هسته ای و بی ثباتی ویرانگر در منطقه نخواهد بود.

منبع: فرارو