قادر باستانی تبریزی در اعتماد نوشت: برخی تریبون ها که در روزهای اخیر، تفاهم، توافق یا حتی اصل مذاکره را همسنگ عقب نشینی، تزلزل و خیانت می نشانند، ناخواسته تصویری از ضعف نظام تصمیم گیری کشور می سازند. این رویکرد که بیش از هر چیز متأثر از آفت سیاست زدگی است، پیش از آنکه رقیب سیاسی را تحت فشار قرار دهد، سرمایه نمادین حکمرانی را فرسایش می دهد و اعتبار تصمیمات راهبردی را در افکار عمومی مخدوش می کند.

تصمیم های بزرگ را باید با زبان اقتدار و اعتماد به نفس روایت کرد نه با ادبیاتی که نتیجه آن، القای شکست به جامعه و ارسال پیام ضعف به بیرون باشد. در عین حال، نباید مخالفت های پر سر و صدا و اعتراض های بلندگوداران را بیش از اندازه جدی گرفت. سیاست، ذاتا میدان اختلاف نظر است و جمهوری اسلامی نیز طی چهار دهه گذشته بارها با چنین جریان هایی روبه رو بوده و شیوه مدیریت آن ها را می شناسد.

آنچه اهمیت دارد، این است که هیاهوی سیاسی جای عقلانیت در تصمیم گیری را نگیرد. عقده گشایی های سیاسی نیز پدیده تازه ای نیست؛ نه نخستین بار است و نه آخرین بار خواهد بود. کنشگران سیاسی برای چنین روزهایی تریبون و رسانه دارند، اما مسوولیت آنان مخصوصا رسانه ملی، اقناع افکار عمومی و دفاع از تصمیم های راهبردی است، نه افزودن بر التهاب و دوقطبی سازی جامعه.

با این همه، مساله اصلی جای دیگری است؛ مساله، آینده پساجنگ و چگونگی تبدیل دستاوردهای میدان به سرمایه ای برای ثبات، انسجام، وفاق و امید اجتماعی است. مذاکره و توافق، اگر در چارچوب منافع ملی انجام شود، امتداد میدان است. همان گونه که جنگ در خدمت سیاست قرار می گیرد، دیپلماسی نیز یکی از ابزارهای تامین منافع ملی است. هیچ کشوری با حذف یکی از این دو، نتوانسته است امنیت و منافع پایدار خود را تضمین کند. بدبینی نسبت به تعهدات امریکا نیز طبیعی و حاصل تجربه است.

تاریخ چند دهه اخیر مجالی برای خوشبینی ساده انگارانه باقی نگذاشته است، اما بدبینی با روایت ذلت از مذاکره تفاوت دارد. می توان با چشمانی باز، ذهنی نقاد و پشتوانه ای از قدرت وارد مذاکره و تفاهم شد، بی آنکه تصویری از شکست، استیصال یا عقب نشینی از سیستم به نمایش گذاشت.

اما در مدیریت پساجنگ، مهم ترین سرمایه ایران، توان ساختن امید، ترمیم شکاف های اجتماعی و ارایه تصویری مقتدر، منسجم و عقلانی از نظام تصمیم گیری است. در این میدان، هر روایتی که از آینده ایران و کیفیت تصمیم گیری حاکمیت ساخته شود، هم بر محاسبات دشمن اثر می گذارد و هم بر ذهن و رفتار جامعه. اگر روایت غالب، روایت اختلاف، تردید و ذلت سازی از مذاکره و توافق باشد، این پیام را القا می کند که نظام سیاسی از سر ناچاری به مذاکره تن داده است.

ایران با انباشت مطالباتی روبه رو است که سال ها روی هم جمع شده اند؛ مطالبات هویتی، منزلتی، مشارکتی و معیشتی. زنان، اقلیت های قومی و مذهبی، گروه های مختلف سیاسی، بازنشستگان، فرهنگیان، کارگران و بسیاری دیگر، هر کدام مطالبات مشخصی دارند. هنگامی که این مطالبات با مشکلات اقتصادی و کاهش قدرت خرید گره می خورد، زمینه نارضایتی اجتماعی افزایش پیدا می کند.

دشمن نیز دقیقا روی همین نقطه سرمایه گذاری کرده است؛ بر این گزاره که جمهوری اسلامی اراده یا توان پاسخگویی به مطالبات جامعه را ندارد. اگر این گزاره در ذهن گروه های مختلف اجتماعی تثبیت شود، حتی گروه هایی که از نظر فکری فاصله زیادی با یکدیگر دارند، ممکن است در یک نقطه به اشتراک برسند که ناامیدی است و مهم ترین وظیفه پساجنگ، شکستن همین ذهنیت است. امروز جامعه انتظار ندارد همه مشکلات اقتصادی در کوتاه مدت حل شود، اما انتظار دارد افقی روشن ببیند. احساس کند اراده ای برای حل مسائل وجود دارد. همین افق گشایی، خود بخشی از راه حل است.

یکی از مهم ترین نمادهای این اراده، نحوه مواجهه با مذاکرات و توافق است. وقتی جامعه احساس کند تصمیمات کلان، محصول عقلانیت، انسجام و اعتماد به نفس است، امید تقویت خواهد شد، اما اگر تصویر غالب، اختلاف، چندصدایی مخرب و تخریب متقابل باشد، این پیام منتقل می شود که حتی درباره مسائل حیاتی نیز انسجام لازم وجود ندارد. چنین برداشتی، هم جامعه را ناامید می کند و هم دشمن را به محاسبات جدید سوق می دهد.

تصمیم امریکا و اسراییل نیز ثابت و ایستا نیست. آن ها دایما شرایط داخلی ایران را رصد می کنند. هر چه انسجام اجتماعی بیشتر باشد، هزینه هرگونه اقدام خصمانه بالاتر می رود. برعکس، هر نشانه ای از فرسایش سرمایه اجتماعی، می تواند در محاسبات آن ها اثرگذار باشد.

حال که سیاست، مکمل میدان شده، رسانه ملی و رسانه های رسمی هم باید به جای روایت هایی که بوی شکست و تحقیر می دهد، روایت اقتدار همراه با عقلانیت را تقویت کنند. اقتدار واقعی، توان جنگیدن است و مهم تر از آن، توان پایان دادن به جنگ در زمان مناسب و تبدیل دستاوردهای آن به سرمایه ملی است.

پیروزی در جنگ، اگر به آشتی با جامعه، گشودن افق های تازه و تقویت امید منجر نشود، ناتمام خواهد ماند. آینده ایران را بیش از هر چیز، کیفیت مدیریت پساجنگ تعیین خواهد کرد. اگر از فرصت امروز درست استفاده نشود، نه صلحی پایدار شکل خواهد گرفت و نه سایه جنگ از سر کشور کنار خواهد رفت. اکنون زمان آن است که حکمرانی، امید را به مهم ترین سرمایه امنیت ملی تبدیل کند.