به نقل از روزنامه سازندگی، در شرایطی که رکود و تورم افسارگسیخته قدرت خرید بخش بزرگی از جامعه ایران را به شدت کاهش داده است، جهش نجومی و بی سابقه قیمت ها در پلتفرم های حمل ونقل آنلاین به یکی از بزرگ ترین گره های معیشتی شهروندان تبدیل شده است.

گزارش های میدانی نشان می دهند که نرخ کرایه ها در مسیرهای کوتاه شهری طی ماه های اخیر با جهشی خیره کننده همراه بوده است؛ به طوری که یک سفر کوتاه 7 تا 8 دقیقه ای که تا چندی پیش بین 130 تا 150 هزار تومان هزینه داشت اکنون به بالای 200 هزار تومان رسیده و مسیرهای کوتاه تری که پیش از این با 80 هزار تومان طی می شدند امروز ارقامی فراتر از 120 هزار تومان را روی صفحه تلفن های همراه مسافران نشان می دهند.

این گرانی شتابان در حالی رخ می دهد که به اذعان خود شرکت های اینترنتی، تعداد رانندگان و خودروهای فعال در سیستم به شدت افزایش یافته و در نقطه مقابل به دلیل وخامت اوضاع اقتصادی از تعداد مسافران کاسته شده است. طبق قواعد اولیه علم اقتصاد، افزایش عرضه و کاهش تقاضا باید به تعدیل یا کاهش قیمت ها منجر شود اما در بازار انحصاری ایران، این معادله کاملاً معکوس عمل می کند.

اعتراض کاربران تنها به قیمت های نجومی محدود نمی شود؛ افت شدید کیفیت خدمات ارائه شده، بخش دیگری از گلایه های عمومی است. بسیاری از مسافران می گویند، رانندگان خود را موظف به ارائه خدمات پایه ای مانند روشن کردن کولر در گرمای طاقت فرسای تابستان نمی دانند. علاوه بر این قطع مکرر یا اختلال شدید در سیستم جی پی اس (GPS) سبب شده که سرعت رسیدن خودروها به مبدأ به شدت کاهش یابد و رانندگان در مسیریابی مقصد نیز با چالش های جدی مواجه شوند.

این بحران، بحث های داغی را میان کارشناسان و فعالان بازار کار برانگیخته است. آریان صالحی، تحلیلگر بازارهای مالی، با مقایسه ساختار هزینه ای ایران و امارات، انتقادات تندی را متوجه این سیستم کرده است. به گفته او، هزینه طی کردن یک مسافت 10 کیلومتری با تاکسی در دوبی حدود 35 درهم است درحالی که همین مسافت در ایران رقمی معادل 7 درهم (در قالب اسنپ) را به خود اختصاص می دهد.

صالحی با تکیه بر شاخص های کلان استدلال می کند:

نرخ سوخت: بنزین در دوبی لیتری یک دلار و در ایران حدود 3 سنت است؛ یعنی سوخت در ایران 33 برابر ارزان تر از امارات است.

سطح درآمدها: متوسط حقوق و دستمزد در ایران حدود 15 برابر کمتر از دوبی گزارش شده است.

مخارج جانبی: هزینه تعمیرات و نگهداری خودرو در ایران به مراتب پایین تر از دوبی است.

این تحلیلگر معتقد است با وجود این تفاوت های ساختاری عمیق، کرایه حمل ونقل در ایران تنها 6 برابر ارزان تر از دوبی است که این فرمول به هیچ وجه عادلانه نیست. وی دلیل این گرانی را سلطه کامل بخش خصوصی و انحصار شرکت ها دانسته و پیشنهاد می کند دولت مانند امارات، کنترل قاطع صنعت حمل ونقل شهری را در دست بگیرد تا از تضییع حقوق مسافران جلوگیری شود.

در سوی دیگر این مناقشه، رانندگان تاکسی های اینترنتی اتهام گرانی کرایه ها را به شدت رد کرده و خود را قربانیان اصلی این ساختار می دانند. یکی از رانندگان با اشاره به سهم خواهی سنگین پلتفرم ها می گوید: از یک سفر بین شهری مثلاً از تهران تا ماسال با کرایه 3 میلیون تومانی، شرکت بلافاصله حدود 600 هزار تومان آن را به عنوان کمیسیون برمی دارد. وقتی عوارض جاده ای، بنزین، استهلاک شدید و هزینه های سرسام آور قطعات خودرو را حساب کنید، متوجه می شوید که این کار دیگر صرفه اقتصادی ندارد .

رانندگان تأکید دارند که مقایسه ایران با دوبی از بنیان اشتباه است چراکه بنزین تنها بخش کوچکی از هزینه های یک سفر را تشکیل می دهد، درحالی که هزینه واقعی زندگی در کلان شهری مثل تهران دست کم نصف دوبی است و قیمت بسیاری از مواد غذایی با بازار جهانی برابری می کند. از سوی دیگر به دلیل کیفیت پایین خودروهای داخلی و وضعیت نامناسب راه ها، خودروها در ایران بسیار بیشتر به تعمیر و تعویض قطعات نیاز پیدا می کنند. اما این استدلال ها برای قشر حقوق بگیر جامعه قانع کننده نیست.

منتقدان می گویند، طبقه کارمند و کارگر که بیش از 60 درصد جمعیت کشور را تشکیل می دهند با حقوق های ثابتی در محدوده 20 تا 30 میلیون تومان زندگی می کنند. در چنین شرایطی، پرداخت کرایه های 200 هزار تومانی برای سفرهای روزمره شهری عملاً بخش بزرگی از دستمزد آنان را بلعیده و درآمد رانندگان اینترنتی را- با تمام استهلاک موجود- در جایگاهی بالاتر از بسیاری از مشاغل تخصصی و کارمندی قرار می دهد.