تریتا پارسی، کارشناس ارشد مسائل ایران در موسسه کویینسی/

به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، این پرسش که آیا اسراییل پیش از انتخابات اکتبر بار دیگر جنگ با ایران را از سر خواهد گرفت، طی هفته گذشته به یکی از مهم ترین محورهای بحث در نهادهای امنیت ملی ایران تبدیل شده است. مجموعه ای از عوامل، مقام های تهران را به این ارزیابی رسانده اند. در کنار بی اعتمادی عمیق به نیت های دونالد ترامپ، سخنان جی دی ونس نیز بر این نگرانی ها افزوده است. او گفته است که ترامپ قصد دارد از یادداشت تفاهم برای بازسازی ذخایر جهانی نفت استفاده کند و سپس ببیند اوضاع به کدام سو پیش می رود . هم زمان، دو تحول دیگر نیز بیش از هر عامل دیگری توجه تهران را به خود جلب کرده اند؛ توافق اخیر میان اسراییل و لبنان و پیامدهای احتمالی آن برای وضعیت نظامی حزب الله در ماه های آینده، از جمله تحولاتی هستند که با دقت در تهران دنبال می شوند.

از نگاه تهران، این توافق در صورت ازسرگیری جنگ با ایران، امتیازی راهبردی در اختیار اسراییل قرار خواهد داد؛ امتیازی که این کشور در ماه فوریه از آن برخوردار نبود. این توافق با فراهم کردن زمینه تداوم استقرار نیروهای اسراییلی در بخش هایی از جنوب لبنان، عملاً مفاد یادداشت تفاهم را نقض می کند و هم زمان موازنه نظامی را به طور بنیادین تغییر می دهد. تداوم حضور نیروهای اسراییلی در این مواضع راهبردی نیز توان حزب الله را برای اجرای عملیات های تهاجمی به مراتب محدودتر خواهد کرد.

اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که به گفته مقام های ایرانی، تهران در ماه های فوریه و مارس تنها حدود 40 درصد از توان تهاجمی خود را علیه اسراییل به کار گرفت، زیرا بخش عمده بار عملیاتی بر دوش حزب الله قرار داشت. در همان مقطع، بسیاری از تحلیلگران غربی این پرسش را مطرح می کردند که چرا ایران امارات متحده عربی را با شدتی بیشتر از اسراییل هدف قرار داد.

بخشی از پاسخ به این پرسش، به آستانه تحمل به مراتب بالاتر اسراییل در مقایسه با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بازمی گردد. از همین رو، تهران تلاش کرد با وارد کردن فشاری که در دسترس ترین آستانه درد را برای طرف مقابل ایجاد می کرد، ایالات متحده را به پایان دادن به جنگ وادار کند. اما بخش دیگر این پاسخ، به نقش تعیین کننده حزب الله در جریان جنگ مربوط می شد؛ نقشی که برخلاف بخش قابل توجهی از گزارش های رسانه ای آن زمان، بسیار اثرگذار بود. حزب الله با درگیر کردن نیروهای اسراییلی در چندین جبهه، پیچیده تر کردن فرایند تصمیم گیری برای انتخاب اهداف و واداشتن اسراییل به تقسیم منابع و توان نظامی خود میان جبهه های مختلف، نقشی کلیدی در روند جنگ ایفا کرد.

با این حال، این نقش هرگز به درستی درک نشد، زیرا اسراییل در طول جنگ، سانسور نظامی تقریباً کاملی را اعمال کرد؛ سانسوری که حتی در مقایسه با محدودیت های رسانه ای اعمال شده در ژوئن 2025 نیز به مراتب سخت گیرانه تر بود و مانع از آن شد که افکار عمومی تصویر روشنی از عملیات های حزب الله و میزان تأثیر آن ها بر روند جنگ به دست آورند. در نتیجه، نقش و میزان اثرگذاری حزب الله بر مسیر درگیری ها بسیار کمتر از واقعیت برآورد شد.

برخلاف مفاد یادداشت تفاهم، توافق کنونی میان اسراییل و لبنان، اسراییل را ملزم نمی کند که پیش از خلع سلاح حزب الله، از خاک لبنان خارج شود. از آنجا که تحقق چنین شرطی، دست کم در آینده قابل پیش بینی، بسیار بعید به نظر می رسد، اسراییل به احتمال زیاد به حفظ مواضع خود در داخل لبنان ادامه خواهد داد. این وضعیت نیز به تل آویو امکان خواهد داد که بدون مواجهه با همان فشارهایی که در جنگ پیشین از جبهه شمالی متحمل می شد، بار دیگر جنگ با ایران را از سر بگیرد.

انگیزه های بنیامین نتانیاهو برای حرکت به سمت ازسرگیری جنگ نیز تا حد زیادی روشن به نظر می رسند. علاوه بر تمایل دیرینه او به بهره گیری از قدرت نظامی آمریکا برای وادار کردن ایران به پذیرش برتری اسراییل و تغییر موازنه منطقه ای به سود تل آویو، اکنون ملاحظات سیاسی و شخصی مهمی نیز وجود دارند که می توانند او را به سمت آغاز دوباره جنگ سوق دهند.

یادداشت تفاهم (MOU) هزینه سیاسی سنگینی را بر بنیامین نتانیاهو تحمیل کرده است. چشم انداز او برای کسب پیروزی دوباره در انتخابات اکتبر نیز در مقایسه با هر مقطع دیگری طی ماه های اخیر، بیش از پیش تضعیف شده است. نتانیاهو که تا پیش از این تنها رهبر اسراییل تلقی می شد که می تواند حمایت و همراهی دونالد ترامپ را تضمین کند، اکنون با این احتمال روبه رو شده است که هم جنگ و هم روند دیپلماتیکی که پس از آن شکل گرفته است، اسراییل را در موقعیتی راهبردی ضعیف تر قرار دهند؛ وضعیتی که در نهایت می تواند مهم ترین استدلال او برای تداوم حضورش در قدرت را با تردید جدی مواجه کند.

از سوی دیگر، اگر نتانیاهو انتخابات را واگذار کند، به احتمال زیاد سال های آینده را در زندان سپری خواهد کرد؛ زیرا با از دست دادن مصونیت ناشی از مقام نخست وزیری، ناچار خواهد شد در برابر اتهام های فساد در دادگاه پاسخگو باشد. از همین رو، انگیزه های شخصی او نیز در کنار ملاحظات سیاسی، بر اهمیت این معادله می افزایند. با این حال، هنوز برای تهران روشن نیست که آیا دولت ترامپ نیز در چنین راهبردی با اسراییل هماهنگ است یا خیر. با وجود این، مقام های ایرانی نسبت به مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، سوءظن عمیقی دارند؛ زیرا او نقشی محوری در شکل گیری توافق میان اسراییل و لبنان ایفا کرده، از جنگ حمایت کرده و از نگاه تهران، با یادداشت تفاهم نیز مخالفت کرده است.

از نگاه تهران، سه سناریوی محتمل پیشِ رو قرار دارد. سناریوی نخست آن است که کاخ سفید از برنامه های اسراییل آگاه باشد و توافق با لبنان را نیز تا حدی با هدف هموار کردن مسیر اجرای این برنامه ها تسهیل کرده باشد. سناریوی دوم آن است که واشنگتن از نیت های بنیامین نتانیاهو بی اطلاع باشد، اما پس از آنکه او بار دیگر جنگ را آغاز کرد، برای دفاع از اسراییل وارد عمل شود و حتی به عملیات نظامی علیه ایران نیز بپیوندد. سناریوی سوم نیز آن است که دولت آمریکا از اقدام اسراییل غافلگیر شود، تصمیم بگیرد مانع آن نشود، اما در عین حال از مشارکت مستقیم نظامی در این درگیری خودداری کند.

با وجود این، تهران بر این باور نیست که برتری اسراییل در لبنان بتواند نتیجه جنگ را تعیین کند. مقام های ایرانی همچنان اطمینان دارند که خواهند توانست هزینه های سنگینی بر اسراییل تحمیل کنند و مانع از دستیابی آن به اهداف راهبردی گسترده ترش شوند. با این حال، ازسرگیری جنگ ممکن است مهم ترین هدف کوتاه مدت بنیامین نتانیاهو یعنی از میان بردن یادداشت تفاهم را محقق کند. با توجه به فشارهای سیاسی و حقوقی فزاینده ای که او با آن ها روبه رو است، این احتمال نیز وجود دارد که نتانیاهو خود را چنان در تنگنا ببیند که حتی برای تضمین تحقق این هدف، مستقیماً با دونالد ترامپ وارد تقابل شود.

در نهایت، پرسش اصلی بار دیگر این نیست که ترامپ چگونه واکنش نشان خواهد داد، بلکه این است که آیا او خواهد توانست مانع از آن شود که نتانیاهو عامدانه دامنه انتخاب های رییس جمهور آمریکا را محدود کرده و مسیر تصمیم گیری او را به نفع خود شکل دهد یا نه. این همان آزمونی است که دونالد ترامپ تاکنون بارها در آن ناکام مانده است.

منبع: فرارو