به نقل از شرق،

جنگ برای جنوب ایران، آتش بسی نداشت. اینجا، در بنادر و شهرهای ساحلی، جنگ بیشتر از آنکه یک خبر باشد، بخشی از حافظه و زندگی روزمره است. از نخستین روزهای جنگ ایران و عراق تا حملات روزهای اخیر، نسل هایی با صدای انفجار، نگرانی از هدف قرارگرفتن زیرساخت ها و اضطراب مراقبت از خانواده بزرگ شده اند. برای آدم هایی که در عسلویه، بوشهر، چابهار، ایرانشهر و دیگر شهرهای جنوب زندگی می کنند، سایه جنگ همچنان در تاروپود زندگی شان باقی مانده؛ در روزهایی که شهرهای دیگر به زندگی عادی بازگشته بودند، جنوب ایران محل درگیری بود.

گزارش پیش رو، روایت همین زندگی است؛ زندگی مردمی که چهار دهه پس از آغاز جنگ ایران و عراق، بار دیگر خود را در خط مقدم ناامنی می بینند. آنها از بازارهای عسلویه تا خیابان های چابهار و محله های ایرانشهر، با وجود ترس و اضطراب، هر روز مغازه های شان را باز می کنند، سر کار می روند و زندگی را ادامه می دهند؛ نه از سر بی هراسی، بلکه چون انتخاب دیگری ندارند. میان همه روایت های این گزارش، یک جمله بیش از هر چیز تکرار می شود؛ جمله ای که شاید خلاصه تجربه جنوب از جنگ باشد: خانه ما همین جاست؛ جایی برای رفتن نداریم .

عسلویه و جریان زندگی

خبر حملات آمریکا به سواحل جنوبی کشور به گوش همه این رهگذران بازار محلی رسیده است؛ زنان و مردانی که غروب روز چهارشنبه زیر آسمان سرخ ناشی از آتش پالایشگاه های عسلویه، مشغول چرخیدن در بازارند. بیشتر فروشندگان بساط میوه و سبزیجات روی زمین پهن کرده اند، پیرزنی در حال پخت نان رگاگ و لگیمات جنوبی است و طرف دیگر بازار رگال هایی پر از لباس به چشم می خورد. آنها جریان زندگی را پیش گرفته اند، اما ترس جنگ هم همراه شان است. زن میانسال که برای شغلش چند سالی است از شیراز راهی این منطقه شده، از روزهای جنگ 40روزه می گوید؛ مادری که با شنیدن اخبار روز گذشته اضطرابش شدت گرفته است: می ترسم دوباره همه چیز بحرانی شود. خودم را آرام می کردم که دیگر جنگ تمام شده اما از سه شنبه که خبر حمله به بوشهر را خواندم، دوباره به هم ریختم. اگر همه چیز جدی تر شود، اصلا نمی دانم کجا بروم و خانواده ام را چه کنم؟ در آن 40 روز دختر و پسرم را به شیراز بردم تا مادر و خواهرم مراقب شان باشند، اما همین دوری هم سخت بود. فقط دعا می کنم بدتر از این نشود .

بین این جمعیت روایت های مختلفی از روزهای سخت جنگ وجود دارد؛ جنگی که جنوب کشور را رها نمی کند؛ از شهریور سال 1359 و شروع جنگ ایران و عراق تا الان که بیش از 45 سال اثراتش هنوز در جای جای زندگی این آدم ها دیده می شود. زن میانسالی که پشت میزی کوچک در این بازار نزدیک اسکله، ادویه های محلی را می فروشد، از جنگ می گوید. با لحن گرم جنوبی، جملات را به شکل روان فارسی ادا می کند. مثل بقیه خیلی نمی ترسم. از هشت سال جنگ که بدتر نیست. آن زمان 14 سال داشتم و الان مادری 60 ساله هستم. همه زندگی ام را آن زمان از دست دادم، اما الان خودم خانواده دارم. نگرانی ندارم، من همه این روزها را قبلا تجربه کرده ام . در پایان جملاتش، دستش را بالا می برد و با صدای بلندتری می گوید: اما جنگ بد است، خیلی بد .

ساعت از هشت شب فراتر رفته ولی از شلوغی این بازار محلی کم نمی شود. بین روایت های مختلف، بسیاری یک جمله را تکرار می کنند: جایی نداریم برویم، خانه ما همین جاست . مثل مرد جوانی که جزء کادر درمان بیمارستان عسلویه است و ماهی چند هفته از تهران راهی این منطقه می شود. به قول خودش در این بازار محلی چرخ می زند: ذهنم درگیر جنگ بود، اما آمدم اینجا قدم بزنم تا حال و هوای آدم ها حالم را بهتر کند. فعلا در این منطقه خبری نیست، اما اگر خبری هم شود، باز من جایی نمی روم، همان طور که آن 40 روز نرفتم. آن روزها چند بار پالایشگاه ها مورد حمله قرار گرفت و مجروحان زیادی برای ما می آمد. آسیب های جدی دست، پا و شکم که نیاز به امداد جدی داشتند. خلاصه در آن 40 روز که میدان گازی و چند جای دیگر را زدند، من ماندم، شهر خالی شده بود و واقعا برای خرید نان هم کسی را در شهر پیدا نمی کردیم ولی جایی نداشتم بروم. الان هم همین طور است .

پالایشگاه های نیمه تعطیل این منطقه یکی از اثرات جنگ 40روزه است. این جملات را راننده بومی منطقه می گوید و راهی جاده های نزدیک پالایشگاه می شود تا مشعل های همیشه روشن آن را نشان دهد؛ آسمانی که از رقص شعله ها سرخ است، هرچند بیشتر آنها این روزها تعطیل شده اند. راننده در مسیر چند منطقه را نشان می دهد که مورد هدف آمریکا و اسراییل بوده و توضیح می دهد: این پالایشگاه ها را زدند. من فقط ترس این را داشتم که زیرساخت ها را نزنند و الان هم از همین می ترسم. اکنون بخش درخورتوجهی از همین پالایشگاه ها تعطیل شده و قرار است دوباره بعضی از آنها کم کم سرپا شوند .

صدای انفجار همه ایرانشهر را بیدار کرد

وسعت جنوب ایران شهرستان های بسیاری را در بر می گیرد و نقاط مختلفی شاهد حملات روزهای گذشته بودند. مانند مردم ایرانشهر که یکی از اولین مواجهه های خود را در این جنگ تجربه کردند. یک فعال اجتماعی از منطقه ایرانشهر درمورد شب حمله به فرودگاه این منطقه می گوید: حوالی ساعت 12:30 تا یک بامداد با صدای چند انفجار از خواب بیدار شدیم. اول فکر کردم شاید صدای مراسم یا ترقه باشد، اما شدت انفجارها به حدی بود که شیشه های خانه لرزید و یکی از شیشه ها ترک برداشت. محل سکونت ما حدود دو تا سه کیلومتر با فرودگاه فاصله دارد، اما شعله های آتش از دور دیده می شد و بوی دود تا محدوده محله ما هم رسید. همان لحظه مردم با ترس از خانه های شان بیرون آمدند و کوچه و خیابان شلوغ شده بود. حتی مادربزرگم هم به دلیل ترس، حالش بد شد و بسیاری از بستگان که حتی دورتر از ما زندگی می کنند، شدت انفجار را احساس کرده بودند. خیلی از خانواده ها از سر نگرانی و اضطراب خانه های شان را ترک کردند. بعد هم که خبر آمد یکی از کارکنان اداره هواشناسی مستقر در فرودگاه کشته شده. حقیقت این است که حتی اگر شرایط بحرانی تر بود هم ما جایی برای رفتن نداریم. ما بلوچ ها یک ضرب المثل داریم که می گوییم وطن، مادر ماست، مگر می شود آدم مادرش را رها کند؟ با دوستانم که تهران، شیراز یا شمال ایران هستند حرف می زنم. به نظر می رسد اصلا این فضا را که بعد از آتش بس در جنوب حاکم است، تجربه نمی کنند و انگار خانه اصلی جنگ، در جنوب است. البته رنجی مشترک است، چون همه تجربه کردیم .

بعد از آتش بس هم جنگ برای ما ادامه داشت

جنوب و جنوب غرب ایران از ایرانشهر و چابهار تا بوشهر و بوموسی و سیریک در روزهای گذشته مورد حمله قرار گرفته اند؛ حملاتی که بیش از دیگر نقاط کشور، فضای روانی مردم جنوب ایران را درگیر کرده است. یک فعال اجتماعی در چابهار توضیح می دهد: شرایط شهر به حالت عادی بازگشته، هرچند ساعات اولیه پس از حمله با نگرانی و اضطراب گسترده مردم همراه بود. یکی از نقاط هدف قرارگرفته، برج کنترل ترافیک دریایی اداره کل بنادر و دریانوردی بوده است. در این محل آسیبی به نیروهای مستقر وارد نشده است. نقطه دیگر نیز در محدوده داخل شهر بود و نقاط مختلف هم صدای انفجار می آمد که همین باعث نگرانی بیشتر مردم شده بود. اما کمی بعد از آن زندگی به روال عادی خود بازگشت. انگار که مردم به این میزان تنش عادت کرده اند و سعی دارند خودشان را به جریان زندگی برگردانند .

به گفته این فعال اجتماعی، خودروهای وارداتی که در محوطه اسکله نگهداری می شدند، با دریافت ضمانت های ساده و بدون گرفتن عوارض، در اختیار صاحبان شان قرار گرفت تا از محدوده اسکله خارج شوند، زیرا محل نگهداری خودروها در نزدیکی یکی از نقاط هدف قرارگرفته بوده و در صورت آسیب دیدن آنها، خسارت مالی سنگینی به مالکان وارد می شد.

این فعال اجتماعی درباره فضای روانی جنوب کشور هم توضیح می دهد؛ جایی که بعد از آتش بس همچنان جنگ ادامه دارد: احساس می کنم تا زمانی که اتفاقی در تهران رخ ندهد، بسیاری تصور می کنند جنگ جدی نیست. درحالی که برای مردم این منطقه، استرس و نگرانی کاملا واقعی است و شب های گذشته نیز این اضطراب را به وضوح می شد احساس کرد. درواقع بعد از آتش بس همچنان بخش هایی از جنوب کشور درگیر بود و همین موضوع، نگرانی هایی به همراه خواهد داشت. مثلا حمله به چابهار باعث قطع شدن برق منطقه شد. همین موضوع به شدت نگرانی مردم را افزایش داد. هرچند بعد از مدتی کوتاه وصل شد، اما همه اینا رنج است. بسیاری از خانه ها هم به دلیل موج انفجار آسیب دیده و شیشه های شان شکسته است. درست است که شهرهایی مثل تهران هم با خسارت های بزرگ روبه رو شدند، اما حقیقت این است که در بیشتر موارد این رنج در مناطق جنوبی کمتر مورد توجه قرار می گیرد .

دلهره از تهران تا جنوب

اخبار مربوط به جنگ برای هر فردی به شکل متمایز تجربه می شود. با شروع حملات به مناطق جنوبی کشور، بسیاری که عزیزی در جنوب کشور دارند، از دلهره های شان درباره سلامت آنها می گویند؛ مثل مریم که با شنیدن اولین خبر با خانواده اش در اهواز تماس گرفت: با انتشار خبر حمله به جنوب کشور، اضطرابی را تجربه کردم که با روزهای حملات به تهران تفاوت داشت. وقتی تهران هدف حمله بود، وسایلم را جمع کردم و پیش خانواده ام در اهواز رفتم. احساس می کردم کنار پدر و مادرم و برادرم امنیت بیشتری دارم. اما حالا همه چیز برعکس شده است. این بار احساس می کنم مسئولیت محافظت از خانواده بر دوشم افتاده. مدام با خودم فکر می کنم باید پدر و مادرم را به تهران بیاورم. انگار حالا من باید پناه آنها باشم. اما می دانم حاضر نیستند شهرشان را ترک کنند. اضطراب دارم، چون نمی دانم اگر حمله ها ادامه پیدا کند، دقیقا چه کاری از دستم برمی آید و چطور می توانم از خانواده ام محافظت کنم . این احساس مشترک بسیاری از افراد است. محسن هم از شرایطش می گوید: خانواده من بوشهر زندگی می کنند و این چند روز هر چقدر تماس گرفتم تا به تهران بیایند، قبول نکردند. روزهای زیادی از جنگ 40 روزه را ما در بوشهر و در کنار خانواده بودیم. خانه ای که ما در تهران داریم، بزرگ است، اما پدر و مادرم قبول نکردند. حالا منتظریم ببینیم هفته بعد شرایط چطور می شود تا تصمیم بگیریم .

جنوب؛ قربانی همیشگی جنگ

آتش بس در جنوب ایران به معنای پایان جنگ برای این آدم ها نبود. سایه جنگ همیشه با آنها همراه است، از هشت سال جنگی که اثراتش پس از 45 سال همچنان با آنها همراه است تا این روزها که تمامی ندارد. اخبار حمله به بندر و اسکله های جنوب ایران دلهره ای جدید برای غیرنظامی ها خواهد بود که در همین مناطق زندگی می کنند. این مردم چاره ای جز پیش گرفتن روال عادی زندگی ندارند. رفت وآمد به بازار و خیابان، خرید از مغازه و دورهمی های خانوادگی و دوستانه راهی برای ادامه زندگی است. زندگی در سایه جنگی که آرزوی آنهاست تا هرچه زودتر تمام شود.