ناتو در تنگه هرمز میان جنگی که خود انتخاب نکرده و متحدی آمریکایی که خواهان مشارکت کامل است، دچار تشتت و سردرگمی شده است.

به نقل از الجزیره، تحلیلگران بر این باورند که اعضای ناتو دیدگاه های متفاوتی درباره تهدیدهای اصلیِ نیازمندِ بسیج نیروها دارند اختلاف نظرهایی که حتی مسئله تأمین هزینه های تسلیح نیروهای این ائتلاف را نیز در بر می گیرد و نسبت به وضعیت خطرناکی که هم اکنون در تنگه هرمز در حال شکل گیری است، هشدار می دهند. فقدان اجماع راهبردی در درون ائتلاف پیرامون چگونگی تأمین امنیت کشتیرانی در این تنگه و نحوه واکنش به اقدامات ایران، بر شدت این نگرانی ها افزوده است.

تحلیلگران به الجزیره نت گفتند که این شکاف در بدترین زمان ممکن بروز کرد؛ چرا که هم زمان با تلاش برای نمایش وحدت اعضای ناتو در نشست آنکارا، ارتش آمریکا روز چهارشنبه ادعا کرد که در واکنش به حمله به سه کشتی در تنگه هرمز، بیش از 80 هدف ایرانی را مورد حمله قرار داده است. در مقابل، سپاه پاسداران ایران نیز اعلام کرد که ده ها پایگاه نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داده است.

دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در حاشیه این اجلاس احتمال انجام حمله ای جدید علیه ایران در شامگاه امروز را رد نکرد و اظهار داشت که حمله ما به ایران می تواند بسیار سنگین باشد. او همچنین تهدید کرد که جزیره خارگ ایران را تصرف، تأسیسات آب و برق را منهدم و محاصره دریایی را دوباره اعمال خواهد کرد.

در بحبوحهٔ این تشدید تنش ها، دو مسئله پدیدار شده است که حساسیت آن ها دست کمی از خودِ جنگ ندارد:

با توجه به اصرار مداوم ترامپ بر افزایش هزینه های دفاعی به 5 درصدِ تولید ناخالص داخلی، چه کسی هزینهٔ تسلیح ناتو را تقبل خواهد کرد؟

پس از هر دور تشدید تنش میان آمریکا و ایران، چه کسی کشتی های خود را به آب های پرتلاطم تنگهٔ هرمز — که 20 درصد نفت جهان از آن عبور می کند — اعزام خواهد کرد؟

مارک روته، دبیرکل ناتو، بخشی از این بحث را زمانی حل کرد که - در بحبوحه حملات متقابل در دو سوی خلیج فارس - حمایت خود را از واکنش ایالات متحده اعلام کرد و آمادگی اعضای این ائتلاف را برای استقرار مین روب ها در تنگه هرمز تأیید نمود.

با این حال، این اعلام نمی تواند این واقعیت را پنهان کند که ناتو در حال حاضر با آزمایشی روبرو است که برای آن آماده نبود: چگونه بین جنگی که نمی خواست در آن شرکت کند و متحد آمریکایی که چیزی کمتر از مشارکت کامل در این درگیری را نمی پذیرد، تعادل برقرار کند.

ناتو برای مقابله با چه کسانی در حال بسیج امکانات مالی و نظامی است؟ چهار تحلیلگر مختلف دیوید دِ س روش، مقام پیشین وزارت دفاع ایالات متحده (پنتاگون)؛ اسکات لوکاس، استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه بیرمنگام؛ سرلشکر محمد عبد الواحد، کارشناس امور راهبردی و امنیت دریایی؛ و رضا غبیشاوی، پژوهشگر متخصص در امور ایران و خلیج [فارس] — هم نظرند که ناتو در حال حاضر برای رویارویی با تهدیدهای متعددی بسیج شده است که در خصوص اولویت بندی آن ها میان اعضا اجماعی وجود ندارد.

دی روش این اولویت ها را از دیدگاه خود مرتب می کند و روسیه را - اساساً - به عنوان هدف اصلی تلاش های بسیج اتحاد قرار می دهد، در حالی که هر چیز دیگری را فرعی می داند.

با این حال، عبدالواحد تقسیم بندی متفاوتی ارائه می دهد: برای ترامپ، چین و منطقه اقیانوس آرام در صدر فهرست اولویت ها قرار دارند و پس از آن دفاع از قلمرو ایالات متحده و موضوع تقسیم بار - که ناشی از اکراه او برای به دوش کشیدن هزینه های جنگ به تنهایی است - قرار دارند، در حالی که روسیه صرفاً به عنوان یک تهدید قابل مدیریت و مهار طبقه بندی می شود.

در مقابل، اروپا به گفته عبدالواحد جنگ در اوکراین را اولویت اصلی وجودی خود می داند و حمایت از جناح شرقی رو به روی روسیه را یک ضرورت امنیتی می داند که هیچ درنگی را برنمی تابد.

لوکاس برچسب ها و مواضع خاص را کنار می گذارد و استدلال می کند که شکاف واقعی بین اروپا و ایالات متحده نیست، بلکه بین اروپا و اردوگاه ترامپ است جناحی که دیگر نمی توان آن را به معنای واقعی متحد دانست، زیرا به اتحاد با هیچ حزبی اعتقادی ندارد .

از این رو، این استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل به اروپایی ها توصیه می کند که به جای تکیه کامل بر دولتی که آن را غیرقابل اعتماد توصیف می کند، به ایجاد توانمندی های دفاعی مستقل بپردازند و در عین حال، کانال های ارتباطی خود را با نهادهای نظامی و اطلاعاتی ایالات متحده باز نگه دارند.

بیانیه پایانی نشست امروز آنکارا با هدف کم اهمیت جلوه دادن این اختلاف نظر، بر تعهد به توسعه مستمر توانمندی های نظامی و سامانه های پدافند هوایی و موشکی این ائتلاف، و همچنین تداوم حمایت از اوکراین از طریق اختصاص 70 میلیارد یورو کمک نظامی برای سال 2026، تأکید کرد.

با این حال، به گفتهٔ عبدالواحد ، این اجماعِ ظاهری، این واقعیت را پنهان نمی کند که اختلاف نظر موجود به مرحلهٔ گسست کامل نمی رسد ؛ چرا که دو طرف، به جای تعیینِ قطعی و نهاییِ اولویت ها، آن را از طریق سازگاری متقابل مدیریت می کنند .

داده های ناتو حاکی از شکاف میان اعضا در زمینه هزینه های نظامی است؛ پیش بینی می شود تنها پنج عضو تا سال 2026 به هدف اختصاص 3٫5 درصد از تولید ناخالص داخلی خود به این بخش دست یابند، در حالی که سایر کشورها در سطح حدود 2 درصد باقی خواهند ماند و حتی انتظار می رود میزان هزینه کرد سه کشور به کمتر از این حد نصاب برسد.

پیش از برگزاری اجلاس، روته نموداری با عنوان تریلیونِ ترامپ به همراه آورد تا نشان دهد که مجموع هزینه های اضافی اروپا از سال 2017 تاکنون، در حال نزدیک شدن به این رقم است. با این حال، خواسته ترامپ فراتر از صرفاً ارقامی روی کاغذ بود؛ او از متحدانش خواست تا هزینه های دفاعی خود را به 5 درصد از تولید ناخالص داخلی شان افزایش دهند و استدلال کرد که همین اقدام به تنهایی، وابستگی اروپا به نیروهای ایالات متحده را کاهش خواهد داد.

دی روش (De Roche) تحقق این هدف را دشوار می داند؛ نه صرفاً به دلیل فقدان اراده سیاسی، بلکه از آن رو که اروپا طی چندین نسل از کمبود سرمایه گذاری در حوزه دفاعی رنج برده است ، حال آنکه جوامع آن از نظام های رفاه اجتماعی گسترده ای برخوردارند که دست کاری آن ها از نظر سیاسی، بدون تحمیل هزینه های سنگین انتخاباتی، غیرممکن است.

عبدالوحید با این دیدگاه موافق است و موضع ناتو در قبال ترامپ را عمل گرایانه و انطباق پذیر توصیف می کند؛ این اتحاد به دنبال حفاظت از منافع آمریکا بدون تسلیم کامل در برابر هوس های ترامپ است، در حالی که روته همچنان به عنوان یک پل عمل می کند، علناً از ترامپ تمجید می کند در حالی که مخفیانه اعضا را به افزایش هزینه هایشان ترغیب می کند.

لوکاس معتقد است که کشورهای عضو این موضوع را از طریق یک رویکرد دوگانه مدیریت خواهند کرد: روته و رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه، علناً از ترامپ تمجید می کنند، در حالی که سایر کشورها با اعلام افزایش بودجه، خود را مسئول می دانند - بدون اینکه کاملاً به هدفی که بسیاری آن را از نظر سیاسی و اقتصادی در کوتاه مدت غیرقابل دستیابی می دانند، متعهد شوند.

اگرچه هر چهار تحلیلگر بر اهمیت تنگه هرمز اتفاق نظر دارند، اما در مورد نحوه مدیریت آن دیدگاه هایی کاملاً متفاوت ابراز می کنند. روزانه بیست میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور می کند؛ واقعیتی که توضیح می دهد چرا 135 کشور با امضای قطعنامه ای در سازمان ملل، خواستار بازگشایی تنگه و محکومیت اقدامات ایران در آن شده اند. با این حال، این اجماع بر سر اهمیت تنگه، هنگام گذار به مرحله اقدام عملی در میدان، جای خود را به تناقضی آشکار می دهد.

یکی از مقامات پیشین وزارت دفاع آمریکا این تناقض را چنین توصیف می کند که اروپا برای تأمین انرژی و تجارت، وابستگی حیاتی به تنگه هرمز دارد، اما در عین حال خود را قادر به حل وفصل این مسئله به تنهایی نمی بیند ؛ این امر تا حدی ناشی از آن است که مناقشه مذکور بدون رایزنی قبلی با اروپا آغاز شد و تا حدی نیز به این دلیل است که اروپا تمایلی ندارد به عضوی از یک ائتلاف ضدایرانی بدل شود.

در مورد رضا غبیشاوی، او معتقد است که وضعیت میدانی به سرعت در حال تغییر است؛ فرانسه و بریتانیا بی سروصدا و بدون هیاهوی رسانه ای در تلاش برای تشکیل ائتلافی نظامی جهت حفظ باز بودن تنگه هستند؛ اقدامی که عملاً به معنای ورود به رویارویی نظامی با ایران است؛ کشوری که مدیریت تنگه را امری کاملاً حاکمیتی می داند و هرگونه دخالت خارجی در آن را رد می کند.

این دقیقاً همان چیزی است که دیروز آشکار شد؛ زمانی که ماکسیم پروو ، وزیر امور خارجه بلژیک، به شبکه الجزیره اعلام کرد کشورش در حال آماده سازی برای اعزام شناورهای مین روب به تنگه هرمز در چارچوب مأموریتی به رهبری بریتانیا و فرانسه است. این تحول هم زمان بود با اعلام ارتش آمریکا مبنی بر حمله به بیش از 80 هدف ایرانی —در تلافی حملات به سه کشتی در این تنگه— و همچنین اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درباره اقدام متقابل علیه تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین و کویت.

در همین حال، یک پژوهشگر متخصص در امور ایران و منطقه خلیج [فارس] هشدار می دهد که تناقض در رویکرد اروپا —یعنی میان خودداری از ورود به جنگ و اصرار بر باز نگه داشتن تنگه— وضعیتی از بی ثباتی ایجاد می کند که می تواند به لغزش ناخواسته به سوی رویارویی منجر شود.

یک استاد علوم سیاسی با این هشدار موافق است، اما یک شرط حیاتی تعیین می کند: نیروها نمی توانند قبل از رسیدن به آتش بس دائمی که هیچ خطری برای تجدید خصومت ها نداشته باشد به تنگه اعزام شوند - دقیقاً همان نتیجه ای که پس از حملات دیروز حاصل نشده است.

در همین حال، یک متخصص امور استراتژیک و امنیت دریایی معتقد است که با توجه به اینکه بیشتر کشورهای اروپایی این را جنگ خود نمی دانند و راه حل های دیپلماتیک را ترجیح می دهند ، احتمالاً دامنه مشارکت اروپا در این مرحله به پشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی محدود خواهد شد تا دخالت مستقیم نظامی.

در حالی که اروپایی ها با احتیاط به سمت تنگه هرمز حرکت می کنند، تهران متعهد شده است که در صورت هرگونه مداخله، دست به اقدام تلافی جویانه بزند. علی اکبر ولایتی، مشاور رهبر عالی ایران، روز سه شنبه اظهار داشت که اقدامات آمریکا منطقه را به سمت آتش سوق خواهد داد و تأکید کرد که محور مقاومت در برابر چنین ماجراجویی هایی ساکت نخواهد نشست و انگشتش بر روی ماشه است.

غبیشاوی این تهدید را جدی می گیرد و هشدار می دهد که ایران ممکن است مستقیماً شناورهای نیروی دریایی اروپا را هدف قرار دهد یا عملیات خود علیه نیروهای اروپایی در منطقه را از طریق نیروهای نیابتی گسترش دهد. او معتقد است اگر تهران اروپا را تهدیدی برای امنیت خود تلقی کند، حتی منافع اقتصادی عمده اروپا در خلیج فارس—از جمله در حوزه های انرژی، هوانوردی و فناوری—نیز ممکن است به عنوان اهداف مشروع هدف قرار گیرند.

این تحلیلگر ایرانی، احتمال گسترش دامنه درگیری را به سناریویی کلان تر پیوند می دهد: تلاش تدریجی ترامپ برای کاهش دخالت مستقیم ایالات متحده در بحران تنگه هرمز به نفع ایفای نقشی پررنگ تر از سوی اروپا؛ اقدامی که با اظهارات او مبنی بر اینکه واشنگتن به اندازه اروپا به این تنگه نیاز ندارد، همخوانی دارد.

ارزیابی سرلشکر عبدالواحد با این دیدگاه هم خوانی زیادی دارد؛ او حملات دیروز را قابل انتظار توصیف می کند. با این حال، او خاطرنشان می کند که زمان بندی این حملات — که با خودِ اجلاس هم زمان بود — مسئله تنگه هرمز را به موضوعی بسیار حساس بدل کرد؛ گویی ترامپ قصد داشت درست در لحظاتی که اروپایی ها می کوشیدند تصویری از اتحاد و همبستگیِ این پیمان ارائه دهند، دستور کار واقعی خود را به آن ها یادآوری کند.

این مسئله پرسشی را پیش می آورد: آیا ترامپ موفق شد ناتو را به رویارویی ای بکشاند که این سازمان خواهان آن نبود؟

غبیشاوی با احتیاط پاسخ می دهد: تا حد زیادی، بله ، و به حمایت عمومی ناتو از حملات آمریکا و آمادگی این اتحاد برای استقرار مین روب ها اشاره می کند.

با این حال، عبدالوحید این موضوع را متفاوت می بیند و آن را یک موفقیت تاکتیکی می داند تا یک موفقیت استراتژیک؛ دلیلش این است که ناتو از ابتدا از مشارکت در عملیات نظامی علیه ایران خودداری کرد و هرگونه مشارکت آینده محدود به پشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی، بسیار دور از میدان نبرد مستقیم، خواهد بود.

منبع: فرارو