قادر باستانی تبریزی در اعتماد نوشت: انتقام خون های به ناحق ریخته شده، یک مطالبه احساسی نیست. حقی مسلم برای ایران و هر ملتی است که قربانی تجاوز و جنایت شده است. نه ترامپ و نه نتانیاهو، از چنان سرمایه اخلاقی یا اعتبار حقوقی برخوردار نیستند که تأکید ایران بر حق قصاص و پاسخ، چیزی از جایگاه بین المللی کشور بکاهد. برعکس، چشم پوشی از این حق، می تواند این پیام خطرناک را مخابره کند که جنایت، در نهایت با چند بیانیه دیپلماتیک قابل معامله است.

در منطق روابط قدرت، یک اصل همواره پابرجاست که جنایت اگر بی هزینه بماند، تکرار می شود. اگر دشمن به این جمع بندی برسد که هر زمان اراده کند می تواند به ایران حمله کند، زیرساخت های حیاتی را هدف قرار دهد، رهبران، فرماندهان و شهروندان را به شهادت برساند و سپس بدون پرداخت هزینه راهبردی از میدان خارج شود، مهم ترین رکن بازدارندگی فرو خواهد ریخت.

از همین رو، تأکید بر اینکه خون ایرانی بی پاسخ نمی ماند، بخشی از معماری قدرت و بازدارندگی ملی است. اما دقیقا از همین نقطه، مسوولیت بزرگ حکمرانی آغاز می شود. آنجا که سیاست باید میان حق انتقام و خیر عمومی، میان قدرت پاسخ و مصلحت ملی، توازن برقرار کند. زیرا هنر حکمرانی، علاوه بر توان پاسخ دادن، در تشخیص زمان، شیوه و سطح پاسخی است که ضمن حفظ بازدارندگی، آینده کشور و نظام را نیز حفظ کند. انتقام، اگر از جایگاه یک راهبرد ملی به سطح یک واکنش هیجانی تنزل پیدا کند، دیگر نه بازدارنده است و نه اقتدارآفرین.

اگر به ابزار تسویه حساب های سیاسی داخلی تبدیل شود، سرمایه اجتماعی و انسجام ملی را فرسایش می دهد. اگر در تریبون ها به مسابقه شعار، تُندگویی و نمایش های عوام پسند تقلیل یابد، نه بر هیبت ایران می افزاید و نه دشمن را از تکرار جنایت بازمی دارد. برعکس، این پیام را به او مخابره می کند که ایران را می توان در چرخه ای از تحریک، واکنش و فرسایش گرفتار کردکه هر دور آن، هزینه های بیشتری برکشور تحمیل می کند، فرصت های دیپلماتیک را محدودتر می سازد و فاصله نظام اسلامی با افق پیشرفت و ثبات را بیشتر می کند.

مساله دیگر اینکه امروز ایران، دنبال اثبات حقانیت خود نیست. مساله اصلی، حفظ و تبدیل پیروزی سیاسی و اخلاقی به یک دستاورد راهبردی پایدار است. خطر آنجاست که ایران، به جای آنکه در جایگاه کشوری بماند که از تمامیت ارضی و امنیت ملی خود دفاع کرده و قربانی حملات نظامی بوده است، بر اثر برخی تصمیم های شتاب زده یا واکنش های فاقد محاسبه، در روایتی قرار گیرد که دشمن سال ها برای ساختن آن سرمایه گذاری کرده است که کشورمان را عامل گسترش ناامنی و بی ثباتی در منطقه معرفی می کند. این دقیقا همان جابه جایی خطرناک در میدان روایت است که تل آویو و حامیانش در واشنگتن به دنبال آن هستند.

دشمن می خواهد ایران را در موقعیتی قرار دهد که همسایگان از آن فاصله بگیرند، همکاری های اقتصادی و مالی دشوارتر شود، شرکای راهبردی مانند چین با احتیاط بیشتری رفتار کنند، پرونده هسته ای وارد مرحله ای پیچیده تر شود و زمینه برای شکل گیری اجماع جهانی علیه ایران فراهم آید. این همان دام راهبردی است که اگر در آن گرفتار شویم، سرمایه ای که با مقاومت مردم و خون شهدای گرانقدر به دست آمده، مستهلک خواهد شد و پیروزی ایران، به یک بازی دوسرباخت بدل می شود که تنها برنده آن، طراحان جنگ و آشوب خواهند بود.

همین منطق درباره تنگه هرمز نیز صادق است. هرمز، یک اهرم ژئوپلیتیکی و بخشی از سرمایه راهبردی ایران است. ارزش این اهرم، به توانایی استفاده هوشمندانه، به موقع و متناسب از آن وابسته است. تهدید مکرر به بستن تنگه، بیش از آنکه هزینه ای بر رقیب تحمیل کند، می تواند کشورهای منطقه و مصرف کنندگان بزرگ انرژی را به این جمع بندی برساند که امنیت تجارت جهانی در گرو مهار ایران است؛ همان روایتی که اسراییل سال ها برای ساختن آن تلاش کرده است.

درکنار مدیریت میدان، مدیریت فضای داخلی نیز یک ضرورت راهبردی است. ایران بیش از هر چیز به حفظ آرامش، تقویت امید و صیانت از انسجام ملی نیاز دارد. رادیکال شدن فضای عمومی، محدودکننده قدرت تصمیم گیری است. سیاست زمانی می تواند بهترین گزینه را انتخاب کندکه همه ابزارهای مشروع، از بازدارندگی تا دیپلماسی، همچنان روی میز باقی مانده باشند.

اگر هر سخن از مذاکره و مدیریت بحران، پیش از آنکه شنیده شود با اتهام خیانت خاموش شود، دامنه انتخاب حکمرانی به دست خودمان تنگ خواهد شد. همزمان، اگر امریکا و اسراییل نیز تنها به گزینه نظامی بیندیشند، دو طرف در چرخه ای از تشدید متقابل گرفتار می شوندکه برنده ای ندارد و تنها بر حجم خسارت ها می افزاید. در چنین شرایطی، بیش از هر چیز به وحدت در سطح تصمیم گیری نیاز داریم. کشورها در لحظات سرنوشت ساز، با وحدت راهبردی از بحران عبور می کنند.

امروز مسوولیت تاریخی عقلای کشور آن است که با نگاهی ملی، نه جناحی، پیرامون یک راهبرد مشترک به جمع بندی برسند، با وحدت فرماندهی آن را اجرا کنند و مسوولیت همه پیامدهای آن را نیز بپذیرند. بحران، زمان آزمون کارآمدی نظام تصمیم گیری است، نه میدان رقابت روایت ها و منازعات سیاسی. البته ما چالش درونی دستیابی به یک روایت مشترک هم داریم.

دو قرائت افراطی، هرچند از دو خاستگاه متفاوت، فضای تصمیم گیری را تحت فشار قرار داده اند؛ یکی، معتقد است که حتما نباید الان پیروز شویم و پیروزی در تاریخ مهم است. از این رو، تداوم جنگ را امری مطلوب می شمارد. دیگری، می گوید که ما پشت خیمه معاویه هستیم و در موقعیت کودتای الیگارشی مجبور به آتش بس و مذاکره شدیم. بنابراین بجنگیم تا خیمه معاویه را فتح کنیم. حاصل هر دو رویکرد، تنگ شدن میدان سیاست ورزی عقلانی است.

وقتی جنگ به یک امر قدسی و مذاکره به یک امر مذموم تبدیل شود، دیگر تصمیم گیران نه بر اساس موازنه هزینه و فایده، بلکه زیر فشار روایت های مطلق گرا تصمیم خواهند گرفت. در چنین فضایی، لابد رسیدن به اجماع داخلی دشوار و عبور از بحران پُرهزینه تر می شود. انتقام، اگر در زمان درست و با محاسبه دقیق هزینه و فایده صورت گیرد، هم حق ملت ایران را ادا می کند و هم پیام روشنی به دشمنان می دهد که تجاوز به ایران بی هزینه نخواهد بود. هنر حکمرانی آن است که هم حق امروز را پاس بدارد و هم آینده فردا را حفظ کند.