| بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار برای علیرضا شاپور شهبازی، باستان شناس، تاریخ نگار، زبان شناس، نویسنده، ایران شناس و متخصص در باستان شناسی دوران ایران هخامنشی و استاد دانشگاه های شیراز، تهران، هاروارد، کلمبیا، گوتینگن و اورگن شرقی، نوشت: شهبازی زاده سال 1321 بود و از مردم فارس. ابتدا در ایران درس خواند و سپس در لندن. پس از آن در دانشگاه شیراز تدریس کرد. در آن دوره بود که راهنمای خوبی برای تخت جمشید نوشت (چند بار به چاپ رسیده). کتابی هم از او در سال 1351 با نام شاهنشاهان و سنت های ایرانیان منتشر شد. سال بعد کتاب بهتری به عنوان نقوش اقوام شاهنشاهی هخامنشی بنابر حجاری های تخت جمشید به قلم او پدیدار شد. به گزارش ایسنا، شهبازی فریفته تخت جمشید بود و چندی خدمتگزار رسمی آن. روزگار و عمرش بر سر هخامنشیان مصروف شد. ماندگاری نام او در زمینه تاریخ تتبعات ایرانی موجب سرافرازی است. [نادره کاران: سوگنامه ناموران فرهنگی و ادبی (1304-1389)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم 1404، ج 2، ص 1438-1439] شاپور شهبازی در 25 تیرماه 1385 خورشیدی بر اثر بیماری سرطان معده درگذشت و پیکر او را در کنار آرامگاه حافظ، در بخش هنرمندان و نام آوران استان به خاک سپردند. شاپور شهبازی، از باستان شناسان و تاریخ نگاران چیره دست و استاد فقید ایران باستان در ایران، آلمان و ایالات متحده آمریکاست. ایران شناس و کتاب شناس برجسته، زنده یاد ایرج افشار، هنگامی که از درگذشت او آگاه شد، در نوشته ای چنین آورد: شهبازی یکی از دانایان ایران بود که روزگار ایران باستان، به ویژه دوران هخامنشی را نیکو می شناخت و درباره آن دوره، تجربه میدانی، دید جهانی و آگاهی گسترده ای داشت. کورش کمالی سروستانی، مدیر دانشنامه فارس نیز در یکی از بزرگداشت های شاپور شهبازی درباره کارهای پژوهشی او گفته بود: شادروان شاپور شهبازی در 28 سالگی و در سال 1349 خورشیدی کتاب ارزشمند جهانداری کورش بزرگ را به زبان پارسی نگاشت. تا آن زمان هیچ فرد ایرانی کتابی علمی در این زمینه ننوشته بود و آثار به جا مانده، همگی از فرنگیان بوده است و این کتاب نخستین نوشتار به زبان پارسی درباره شاهنشاه هخامنشی است. همچنین او نخستین کتاب راهنمای مصور تخت جمشید و نقش رستم را در سال های 1356 و 57 خورشیدی زمانی که ریاست بُنداد هخامنشیان را بر دوش داشت، به زبان پارسی نگاشت. و کتاب راهنمای پاسارگاد استاد پس از سال 57 خورشیدی به چاپ می رسد و تا آن زمان هیچ کتابی در این زمینه از پژوهشگران ایرانی وجود نداشت و تنها یک سری بروشور و کاتالوگ به زبان پارسی بیشتر در دسترس نبود. بُنیادگذاری و سرپرستی بُنداد تحقیقات هخامنشی در سال 1353خورشیدی دوره ای طلایی به شمار می آید برای ساماندهی محوطه پارسه (تخت جمشید) و پژوهش های هخامنشی. کامیار عبدی، باستان شناس و عضو هیات علمی گروه باستان شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران نیز درباره نقش شهبازی در پژوهش های باستان شناسی به ویژه دوره هخامنشی گفته است: شادروان شاپور شهبازی، نقطه عطفی در پژوهش های ایران باستان به شمار می آید. زمانی که به پیش از او نگاه می اندازیم، بیشتر نوشتارها و جستارها و کتاب ها از دوره هخامنشی تا ساسانی بر پایه سرچشمه های یونانی و رومی است. اما پس از حضور زنده یاد شهبازی، تحولی شگرف در زمینه پژوهش های ایران باستان رخ می دهد. از نخستین کتاب استاد شهبازی کورش بزرگ تا واپسین اثر بزرگ آن که تاریخ ساسانیان است و دیدگاهی نو و تازه از مهم ترین دوره ایران باستان را به نمایش می گذارد. پیش تر غربی ها بر این باور بودند که ایرانی ها زیاد اهل نوشتن نیستند و منابعی که ما می توانیم در بازسازی تاریخ ایران باستان از دوره هخامنشی تا ساسانی استفاده کنیم، بیشتر یونانی یا رومی است که به هر روی بیگانگان بوده اند و در تاریخ نگاری دشواری های را رقم می زده است؛ زیرا زمانی که قلم در دست دشمن است نمی توان زیاد به نوشته های آنان استناد کرد. اما زنده یاد شاپور شهبازی از منابع ایرانی در نوشتارهای خود بهره فراوان بردند و آن ها را در کنار منابع یونانی و رومی قرار داده و هم سنجی کردند. همچنین از سرچشمه های خاور نزدیک و عِبرانی و یهودی و سُریانی بهره بردند و تحولی در پژوهش های ایران شناسی انجام گرفت. از سویی، از دهه 70 و 80 میلادی تا سال 2000 میلادی که استاد شهبازی زنده هستند و نوشته های خود را به چاپ می رساند و مدخل هایی هم در دانشنامه ایرانیکا وارد می کنند و پس از آن است که می بینیم تحولی در پژوهش های ایران باستان رخ می دهد و کسانی که پس از او پرورش یافتند، دیگر تنها به سرچشمه های باختری بَسنده نکرده و نوشتارهای ایرانی را مدنظر قرار می دهند، و این ها به ما کمک می کند که یک دیدگاه کلیت گرایانه ای نسبت به ایران باستان بدست بیاوریم، و این موضوع را ما وامدار زنده یاد شاپور شهبازی هستیم و مکتب بومی شده تاریخ ایران هم اینک راه اندازی شده است. |