در شرایطی که تبادل آتش میان ایران و امریکا برای هشتمین شب پیاپی ادامه یافت، ناظران از ساعت صفر خلیج فارس می گویند و مدعی اند که تداوم ماجراجویی های نظامی ایالات متحده می تواند زمینه را برای رویارویی فراگیر آماده کند؛ رویارویی که فراتر از مرزهای غرب آسیا قادر است با لرزاندن ساختار اقتصاد جهانی بازیگران فرامنطقه ای را نیز قربانی کند.

به گزارش اعتماد، براساس آخرین اخبار منتشر شده، در جریان درگیری شامگاه شنبه و بامداد یکشنبه، نیروهای مسلح کشورمان در پاسخ به رویکرد واشنگتن پایگاه های این کشور در اردن، کویت و بحرین را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار دادند. این در حالی است که وال استریت ژورنال به نقل از مقام های امریکایی مدعی شد که ایران با استفاده از موشک های فوق سریع و مانورپذیر که رهگیری شان دشوارتر است خود را با پدافند هوایی امریکا سازگار کرده است.

این نشریه در ادامه ادعا کرد که این نگرانی وجود دارد که توانایی ایران با پشتیبانی های چین و روسیه تقویت شده باشد. این اخبار در حالی رسانه ای شد که روز شنبه خبر کشته شدن دو نظامی امریکایی و مفقود شدن یکی از آنها در جریان ماموریت های عملیاتی در اردن به تیتر یک رسانه های غربی تبدیل شد و واکنش مقام های امریکایی را به دنبال داشت. براساس گزارش سنتکام، این دو سرباز شامگاه جمعه در حمله موشکی و پهپادی ایران به پایگاه العزرق جان باخته اند و چهار سرباز دیگر نیز که به بیمارستان های اردن منتقل شده بودند، پس از مداوا مرخص شدند.

سنتکام اعلام کرده هویت کشته شدگان تا بیست و چهار ساعت پس از اطلاع رسانی به خانواده هایشان منتشر نخواهد شد. به گفته ارتش امریکا، مجموع کشته های این کشور از ابتدای جنگ به شانزده نفر رسیده است. همزمان دونالد ترامپ، رییس جمهوری امریکا نیز در واکنش به این تلفات، با تکرار ادعاهای پیشین خود پیرامون برنامه هسته ای ایران، بار دیگر مدعی شد که هرگز اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته ای دست یابد. او همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگاری درباره اعلام تعلیق تفاهمنامه ازسوی ایران، این موضوع را فاقد اهمیت دانست.

پیش تر و در پاسخ به اقدامات امریکا، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه و پس از او کاظم غریب آبادی، معاون حقوقی و بین المللی این وزارتخانه، اعلام کردند که ایران اجرای تعهدات خود ذیل تفاهمنامه اسلام آباد را به طور کامل به حالت تعلیق درآورده است. غریب آبادی در گفت وگو با ایسنا تاکید کرد که اگر امریکا بخواهد همه تعهداتش ذیل این تفاهمنامه را کنار بگذارد، ایران نیز متقابلا تمام تعهدات خود را معلق خواهد کرد؛ موضعی که با تعلیق رسمی تعهدات ایران عملیاتی شد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز با تصریح اینکه تنها راه اجرای تفاهمنامه، پایبندی متقابل طرفین است، واشنگتن را به نقض یک جانبه این توافق متهم کرد. بنا بر اظهارات این مقامات، اولویت کنونی کشور، دفاع قاطع در برابر اقدام تجاوزکارانه امریکاست. در همین حال، تحلیلگران با استناد به شرایط حاکم بر منطقه تلاش دارند تا سناریوهای پیش رو را بررسی کنند. از یک طرف گروهی از کارشناسان معتقدند با تعلیق رسمی تفاهمنامه اسلام آباد، مسیر دیپلماسی عملا به بن بست رسیده و احتمال دارد محور مقاومت با گشودن جبهه های تازه ای علیه امریکا و متحدانش، دامنه جنگ را فراتر از مرزهای کنونی گسترش دهد. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که با وجود تمایل ترامپ به اقدامات نظامی محدود یا احتمال ورود به مناطقی در جنوب ایران، هرگونه عملیات زمینی هزینه های بسیار سنگینی برای واشنگتن در پی خواهد داشت و از این رو، چنین سناریویی حداقل در بازه زمانی کوتاه محتمل نیست. با این حال، علی رغم افزایش تنش ها، چشم انداز جنگ همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد و مشخص نیست بحران کنونی به جنگی گسترده بدل خواهد شد یا در همین چارچوب در قالب یک درگیری فرسایشی تداوم می یابد. روزنامه اعتماد در همین راستا برای بررسی و ارزیابی چشم انداز تحولات، با دکتر غلامرضا کریمی گفت وگو کرده است.

غلامرضا کریمی، دانشیار روابط بین الملل و عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی و کارشناس مسائل بین الملل، درباره نتایج درگیری های هشت روزه میان ایران و امریکا و نتایج حاصل از آن گفت: در دور تازه تنش ها میان تهران و واشنگتن با یک درگیری کلاسیک و خطی روبه رو نیستیم، بلکه با رویارویی چندلایه و پیچیده ای مواجهیم که دو طرف تا حدی در آن به بن بست رسیده اند.

او بر این اساس چهار سناریوی اصلی برای آینده درگیری و پرسش از تهاجم زمینی امریکا طرح کرد. به باور کریمی، محتمل ترین سناریو جنگ فرسایشی در منطقه خاکستری است؛ وضعیتی نه جنگ تمام عیار و اعلام شده و نه صلح، بلکه حالتی که در آن دوطرف از شلیک رسمی به یکدیگر پرهیز می کنند، اما با تبادل آتش تاکتیکی، حملات پهپادی و هدف قرار دادن کشتی ها و زیرساخت ها، سطح تنش را بالا نگه می دارند.

او می گوید: تفاهمنامه آتش بس عملا به پوسته ای خالی تبدیل شده و هر لحظه ممکن است ترک بخورد؛ در این چارچوب، ایران با فشار بر تردد در هرمز و حمله به کشتی ها و متحدان منطقه ای امریکا، شریان انرژی را مختل و واشنگتن نیز با حفظ محاصره و حملات، وضعیت نه جنگ، نه صلح را ادامه می دهد.

از منظر این استاد دانشگاه، سناریوی دوم تشدید فشار دریایی و گسترش حملات هوایی به عمق خاک ایران است. ترامپ تهدید کرده اگر تهران به میز مذاکره برنگردد، حملات به پل ها، نیروگاه ها و زیرساخت های حیاتی را افزایش خواهد داد و ایران نیز هشدار داده در پاسخ، نه تنها پایگاه های امریکا، بلکه متحدان منطقه ای این کشور را هدف قرار می دهد و با فعال کردن محور مقاومت -ازجمله حوثی های یمن و فشار بر باب المندب- می تواند دو گلوگاه مهم انرژی جهان را همزمان زیر فشار بگذارد؛ سناریویی شدیدتر از حالت اول، اما هنوز بدون ورود به جنگ زمینی گسترده.کریمی سناریوی سوم را جنگ گسترده و تمام عیار یا حمله ترکیبی و حتی اشغال جزایر می نامد و آن را کم احتمال ترین اما پرخطرترین گزینه می داند. او توضیح می دهد: تهاجم زمینی بزرگ یا تصرف جزیره خارک و دیگر جزایر ایرانی، از نظر عملیاتی و سیاسی برای امریکا بسیار پرهزینه است و با شعارهای ترامپ درباره کاهش حضور در خاورمیانه و پرهیز از جنگ های پرخرج ناسازگار خواهد بود.

در همین چارچوب، کریمی گفت که تهدید اشغال خارک وجود دارد اما با موانع جدی روبه رو است و بیشتر نقش اهرم فشار دارد تا طرح عملیاتی قطعی؛ حتی در صورت تصرف این جزیره، ایران می تواند از سرزمین اصلی به کشتی ها حمله کند، هرمز را مختل سازد و با مین گذاری و حمله به زیرساخت های همسایگان، هزینه تصمیم واشنگتن را بالا ببرد. از منظر این کارشناس ارشد، چهارمین سناریو، بازگشت به دیپلماسی است؛ گزینه ای که هر چند در کوتاه مدت دور از ذهن به نظر می رسد، اما به تعبیر کریمی پایان هر بحران ناگزیر مذاکره است و کشورهای منطقه مانند مصر، قطر، ترکیه و پاکستان فعالانه برای جلوگیری از لغزش وضعیت به سمت جنگ تمام عیار تلاش می کنند.

در جمع بندی، او تاکید می کند: اولویت راهبردی فعلی امریکا بیشتر ادامه جنگ فرسایشی و فشار هوایی -دریایی است تا تهاجم زمینی و سناریوهای زمینی- خواه اشغال خارک و خواه جنگ گسترده- در حال حاضر بیش از آنکه عملیاتی باشند، ابزار تهدید و فشار به شمار می آیند.

این عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی گفت: اگر ورود زمینی را مفروض بگیریم، باتوجه به اظهارات مقامات امریکایی می توان سه سناریو را درنظر گرفت؛ سناریوی نخست از نظر او ضربه محدود و اشغال موقت جزایر است؛ یعنی یک عملیات آبی- خاکی محدود برای تصرف جزیره خارک یا برخی جزایر دیگر مانند تنب، ابوموسی و حتی قشم که باتوجه به مواضع ترامپ و برخی مسوولان پنتاگون تا حدی محتمل به نظر می رسد.

کریمی تاکید کرد: مشکل اصلی این سناریو نگهداری جزایر است، نه صرفا ورود اولیه نیروها؛ حتی اگر نیروهای امریکایی وارد خارک شوند، در نقطه ای بسیار آسیب پذیر قرار می گیرند و در برد مستقیم توپخانه، موشک های ساحل به دریا، پهپادهای انتحاری و قایق های تندروی ایران خواهند بود. ایران نیز اعلام کرده در چنین وضعیتی برای بازپس گیری جزایر عجله نخواهد کرد و با حملات مستمر و فرسایشی، امریکا را در یک باتلاق خونین نگه می دارد. سناریوی دوم، از نظر این کارشناس، جنگ زمینی گسترده و تمام عیار است که در آن نوار مرزی و سواحل جنوبی ایران مورد حمله قرار می گیرند؛ اما او تاکید دارد: احتمال این سناریو بسیار کم است، چون به نیروی زمینی عظیم نیاز دارد و خود منابع نظامی غربی اذعان کرده اند امریکا آمادگی اعزام حدود 150 هزار نیروی زمینی برای یک عملیات گسترده در ایران را ندارد؛ ضمن آنکه با بحران انرژی، هزینه و خطر چنین جنگی برای واشنگتن بسیار سنگین ارزیابی می شود. از نظر کریمی سناریوی سوم کارزار فرسایشی هوایی- دریایی با تهدید زمینی است؛ الگویی که به گفته او اکنون در حال اجراست. در این سناریو، تهدید حمله زمینی به عنوان اهرم فشار در پس زمینه وجود دارد اما عملی نمی شود؛ امریکا مدام پیام می دهد اگر ایران عقب نشینی نکند، حمله زمینی در راه است، اما در عمل حملات هوایی و دریایی را تشدید می کند و منتظر می ماند تا ببیند تهران زیر فشارها کوتاه می آید یا نه؛ الگویی که تلفات سنگین جنگ زمینی را ندارد، اما سطح فشار را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.این استاد دانشگاه در نهایت معتقد است: اگر سناریوی حمله زمینی عملی شود، ضربه محدود و اشغال موقت جزایر نسبت به سایر گزینه ها محتمل تر است، زیرا هزینه کمتری دارد و می تواند به عنوان اهرم فشار در مذاکرات به کار رود.

غلامرضا کریمی درباره اهرم های ایران در صورت حمله احتمالی امریکا به خارک گفت: اگر واشنگتن دست به چنین اشتباه راهبردی بزند، تهران از اهرم های متفاوتی برای پاسخ برخوردار است. او مهم ترین این اهرم ها را استفاده از ظرفیت محور مقاومت، به ویژه حوثی های یمن، برای فشار بر تنگه باب المندب می داند و می گوید: این گزینه کاملا محتمل و روی میز است و مقدمات آن نیز فراهم شده است.

کریمی توضیح داد: ایران از حوثی ها خواسته در صورت حمله امریکا به زیرساخت های انرژی ایران، آماده بستن باب المندب باشند و منابع نزدیک به این گروه گفته اند با استقرار موشک ها و پهپادها در ارتفاعات مشرف به تنگه، آمادگی کامل برای حمله به کشتی ها ایجاد شده و تنها منتظر دستور عملیاتی اند؛ حتی حمله به بندر ینبع عربستان، یکی از مراکز اصلی صادرات نفت این کشور، در دستور کار است و در صورت اجرا جریان اصلی صادرات نفت مسدود و یک فاجعه اقتصادی برای کل جهان رقم خواهد زد.

غلامرضا کریمی درباره رویکرد بازیگران خلیج فارس در میانه تنش ها نیز گفت: کشورهای حاشیه خلیج فارس در برابر بحران کنونی در موقعیتی بسیار دشوار و عملا غیرقابل تحمل گرفتار شده اند. آنها به کشورهای خط مقدم جنگ تبدیل شده اند؛ جنگی که آغازگرش نبودند، اما هزینه های سنگین اقتصادی و امنیتی اش را می پردازند، زیرا موشک ها و پهپادهای ایرانی که پایگاه های امریکا را هدف قرار می دهند، زیرساخت های غیرنظامی و انرژی این کشورها را نیز در معرض تهدید قرار داده و سرمایه گذاری های میلیاردی شان را با پهپادهای چند هزار دلاری آسیب پذیر کرده است.

کریمی در ادامه توضیح داد: کشورهای خلیج فارس چند استراتژی را همزمان دنبال می کنند: نخست، نزدیکی امنیتی فوری به امریکا و در عمل به اسراییل و اعلام تعهد به مشارکت راهبردی با واشنگتن، در عین نگرانی از کشیده شدن پای خودشان به جنگ و از دست رفتن استقلال استراتژیک در نتیجه میزبانی پایگاه های امریکا؛ دوم، تلاش برای میانجیگری و بازگرداندن تهران و واشنگتن به میز مذاکره، از طریق تحرکات مصر و دیگر کشورهای عربی خلیج فارس. در لایه سوم، تنوع بخشی به شرکای امنیتی ؛ از همین رو آنها از یک سو در حال تنظیم مجدد ائتلاف ها با روسیه و چین اند و از سوی دیگر پیش از بحران، با ایران نیز گفت وگوهایی را آغاز کرده بودند تا نوعی تنوع امنیتی ایجاد کنند.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در سطح تاکتیکی و امنیتی احتمال شکل گیری یک ائتلاف علیه ایران وجود دارد ، زیرا این کشورها در برابر تهدیدهای تهران در کنار امریکا قرار گرفته و به کارزار نظامی علیه ایران پیوسته اند؛ اما در سطح راهبردی و بلندمدت، نسبت به توان واشنگتن برای تامین امنیت خود بسیار بدبین هستند و می بینند که چگونه مدیریت آشفته جنگ، آنها را دایما در معرض تبدیل شدن به هدف اصلی تهاجم قرار داده است. به گفته او، اولویت فوری این دولت ها، آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، حفاظت از زیرساخت های نفت و گاز و ایجاد سازوکارهای دیپلماتیک برای جلوگیری از کشانده شدن دوباره منطقه به جنگ آشکار است و می دانند ایران ناگزیر یکی از بازیگران اصلی در شکل دادن به وضعیت مطلوب آنها خواهد بود.

کریمی راهکارهای ایران را در برابر این وضعیت هوشمندانه توصیف کرد و گفت تهران از چند مسیر همزمان بهره می گیرد: نخست، با دوره ای کردن تقابل با کشورهای عربی میزبان پایگاه های امریکا، هزینه میزبانی را بالا می برد؛ ایران با زدن پایگاه های امریکا در کشورهای منطقه نشان داد حضور نیروهای امریکایی هزینه های سنگینی دارد و آنها را در خط آتش مستقیم قرار می دهد. دوم، حفظ و تقویت اهرم تنگه هرمز است؛ گلوگاهی که کنترل آن در دست ایران است و کشورهای عربی به این کنترل وابسته اند. سومین راهکار، دیپلماسی فعال با کشورهای منطقه برای پرهیز از انزوای راهبردی و استفاده از کارت هرمز به عنوان اهرم مذاکره است و چهارمین راهکار، تکیه بر محور مقاومت و توانایی گسترش دامنه جنگ به کل منطقه ؛ عاملی که همه پایتخت های عربی ناگزیر آن را در محاسبات خود لحاظ می کنند، زیرا می دانند استمرار درگیری می تواند سریعا فراتر از خلیج فارس گسترش یابد.

این کارشناس ارشد روابط بین الملل درباره احتمال بازگشت به میز مذاکرات نیز خاطرنشان کرد: بالاخره پایان هر بحرانی مذاکره و دیپلماسی است. به نظر کریمی، اگر فشار کشورهای عربی افزایش یابد احتمال برقراری دوباره آتش بس وجود دارد، چون همه طرف ها فهمیده اند ادامه وضعیت فعلی برای هیچ کس مفید نیست. با این حال، او هشدار داد مساله اصلی برای بازگشت پایدار به مذاکره، حل وفصل موضوع تنگه هرمز و تعریف یک سازوکار قابل قبول برای مدیریت آن است و تا زمانی که این مساله حل نشود، هرگونه مذاکره سطحی و شکننده خواهد بود و خطر فروپاشی و بازگشت به دور تازه بحران پابرجا می ماند.

غلامرضا کریمی، درباره جایگاه تنگه هرمز در استراتژی ایران و خطرات بلندمدت آن، تاکید کرد: این آبراه یک آبراه استراتژیک و به تعبیر او یک سلاح حتی مهم تر از سلاح هسته ای برای ایران امروز است، از همین رو ایران حاضر است برای حفظ کنترل بر این تنگه حتی یک کشتی جنگ با امریکا را به جان بخرد ، زیرا از نگاه تهران، هرمز هم اهرم فشار اقتصادی و هم ابزار بازدارندگی در برابر حملات آینده است و کنترل آن برای ایران یک خط قرمز غیرقابل مذاکره محسوب می شود.

با این حال کریمی هشدار داد: اگر وضعیت کنونی در بلندمدت ادامه یابد، احتمال شکل گیری یک ائتلاف علیه ایران وجود دارد که می تواند این اهرم را با چالش های جدی روبه رو کند.

او به جبهه بندی گسترده و بی سابقه کنونی اشاره کرد و گفت: اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس در یک بیانیه مشترک، هرگونه ادعای حاکمیت یا کنترل یک کشور بر تنگه هرمز را غیرقانونی اعلام کرده و خواستار تردد آزاد و بدون قید و شرط کشتی ها شده اند؛ اجماعی که او آن را یک اجماع سیاسی و حقوقی مهم علیه ایران می نامد.

این کارشناس یادآور می شود: همزمان تلاش هایی برای تشکیل یک ائتلاف چندملیتی برای تضمین تردد در تنگه هرمز، به رهبری فرانسه و بریتانیا و در هماهنگی با ابتکار امریکا، در جریان است و کشورهایی مانند دانمارک و آلمان نیز به آن پیوسته اند، هرچند تاکنون اثرگذاری آن محدود بوده است.

با این حال، کریمی تاکید کرد: در بلندمدت، این برگ استراتژیک ایران با خطر فرسایش روبه رو است؛ یعنی هرچه حملات ایران بیشتر شود، همسایگان بیشتر به سمت امریکا و سایر قدرت ها سوق پیدا می کنند. بر همین اساس اگر ایران نتواند از این قدرت میدانی برای گرفتن امتیازات پایدار در مذاکره استفاده کند، این ابزار به تدریج کارایی خود را از دست خواهد داد؛ به تعبیر او، ایران صرفا با تکیه بر این اهرم و تشدید تنش، می تواند با چالش های جدی در آینده مواجه شود و حتی خطر از دست دادن تدریجی آن وجود دارد، زیرا در چارچوب حملات نظامی، کشورها به دنبال مسیرهای جایگزین خواهند رفت و چه بسا یک اجماع بین المللی هم علیه ایران شکل بگیرد.

کریمی درباره رویکرد امریکا به تنگه هرمز خاطر نشان کرد که ابتکار ترامپ درباره تنگه هرمز یکی از عجیب ترین طرح های اوست: ترامپ ابتدا وعده داد از همه کشتی های عبوری 20درصد از ارزش محموله را عوارض بگیرد و همزمان محاصره کامل دریایی علیه ایران اعمال کند، اما کمتر از 24 ساعت بعد، در یک چرخش 180 درجه ای عقب نشست و اعلام کرد این تعرفه را با توافق های تجاری و سرمایه گذاری کشورهای خلیج فارس در امریکا جایگزین می کند تا آنها پول بدهند و واشنگتن امنیت عبورشان از هرمز را تضمین کند. این تغییر سریع نشان می دهد امریکا می کوشد هزینه های نظامی خود را به دوش متحدان عربی بیندازد و در عین حال، تصویری از ضعف و استیصال مخابره می کند که گویای معامله گر بودن ترامپ است: ابتدا یک پیشنهاد جنجالی و تا حد زیادی غیرقابل اجرا مطرح می کند تا فضای مذاکره را به سود خود بچرخاند و بعد با یک چرخش تاکتیکی آن را نرم تر می کند؛ در عین حال، طرح اولیه گرفتن عوارض، از نظر حقوقی عملا به رسمیت شناختن حق ایران برای مطالبه هزینه عبور از آبراهی بود که در مجاورت آب های سرزمینی اش قرار دارد.

غلامرضا کریمی، دانشیار روابط بین الملل درباره نتایج تلاش برخی کشورها جهت یافتن جایگزینی برای هرمز خاطرنشان کرد: تلاش کشورهای منطقه برای یافتن مسیرهای جایگزین تنگه هرمز بازتاب یک تحول راهبردی عمیق و چندلایه و نوعی بازطراحی بنیادین ژئوپلیتیک انرژی و تجارت است، هر چند در کوتاه مدت دستیابی کامل به این مسیرها ممکن نیست. او بر این باور است که امارات که مهم ترین فعالیت تجاری اش در بندر جبل علی بوده و پس از بسته شدن هرمز با سقوط 90 تا 95درصدی فعالیت این بندر روبه رو شده، به همراه عربستان به دنبال جایگزین هایی چون خط لوله

شرق- غرب و توسعه خطوط و بنادر شرقی مانند فجیره، دبا و خورفکان است تا وابستگی شان را به هرمز به حداقل یا حتی به صفر برسانند. با این حال، کریمی یادآور می شود که همه این طرح ها واکنشی به تحولات اخیر است و به معنای ایجاد سریع جایگزین کامل برای هرمز نیست؛ حتی امارات با وجود پروژه های فجیره و خطوط لوله، با محدودیت ظرفیت و ریسک حملات مواجه است و بنادر جایگزین، در مقایسه با جابه جایی سالانه میلیون ها کانتینر در جبل علی، در کوتاه مدت توان پاسخگویی به بحران فعلی را ندارند.

او تاکید می کند: کشورهایی مانند کویت، قطر و بحرین به دلیل جغرافیا اساسا هیچ گونه مسیر جایگزین عملی ندارند و کاملا به آبراه تنگه هرمز وابسته باقی می مانند، حتی اگر در آینده از سازوکارهایی مانند سوآپ نفتی بهره بگیرند.

کریمی سپس به پیامدهای ژئوپلیتیکی این روند اشاره می کند و می گوید: سرمایه گذاری های سنگین روی مسیرهای جایگزین، تلاشی برای کاهش چشمگیر اهرم فشار ایران و خنثی سازی تدریجی تهدید بسته شدن تنگه هرمز است؛ کشورها در پی بازآرایی موازنه قدرت به ضرر ایرانند و امارات با خروج از اوپک و تمرکز بر زیرساخت های شرقی، می کوشد نقش تازه ای در نقشه انرژی منطقه برای خود بسازد، هر چند این تغییرات در افق کوتاه مدت به طور کامل محقق نخواهد شد.

به باور کریمی، این تلاش ها به معنای پایان اهمیت راهبردی هرمز نیست، بلکه نشانه عزم کشورهای منطقه برای کاهش وابستگی و مدیریت بهتر ریسک های مسدود شدن این تنگه است و اگر ایران این تغییر را در محاسبات راهبردی خود جدی نگیرد، در بلندمدت ممکن است جایگاه سنتی اش در ژئوپلیتیک انرژی خلیج فارس با چالش جدی روبه رو شود.