بعدازظهر چهارشنبه، مقامات در مقر وزارت انرژی در مرکز شهر واشنگتن گرد هم آمدند تا شاهد رویدادی باشند که تدارک آن بیش از دو دهه به طول انجامیده بود: امضای توافق نامه هسته ای غیرنظامی میان ایالات متحده و عربستان سعودی.

به نقل از سی ان ان، دو پرچم آمریکا و عربستان روی صحنه و همچنین روی میزی که کریس رایت ، وزیر انرژی، پشت آن نشسته بود، قرار داشت. تصویر همتای سعودی او نیز از طریق یک نمایشگر بزرگ از ریاض پخش می شد. سرانجام پس از ماه ها تأخیر، این توافق نامه امضا شد.

طرف سعودی توانسته بود بخش عمده ای از خواسته های خود را در این توافق محقق کند.

اما به همان سرعتی که خبر این توافق اعلام شد، به نظر می رسید که همه چیز در حال فروپاشی است. صبح پنجشنبه، ترامپ در پستی در شبکه های اجتماعی اعلام کرد که این توافق مشروط به شرط جدیدی است: عربستان سعودی باید به پیمان ابراهیم بپیوندد؛ ابتکاری که به دوره نخست ریاست جمهوری ترامپ بازمی گردد و منجر به عادی سازی روابط دیپلماتیک چندین کشور عربی با اسراییل شد. ترامپ همچنین این موضوع را که توافق مذکور اجازه غنی سازی اورانیوم را می دهد، تکذیب کرد.

به گفته یک منبع آگاه، رییس جمهور پیش از آن نیز به دلیل نحوه رونمایی از این توافق خشمگین بود، چرا که رایت به ترامپ اطلاع نداده بود که قصد دارد چنین خبری را اعلام کند.

منابع به سی ان ان گفتند که پس از موجی از انتقادات کارشناسان و رسانه های محافظه کار، نارضایتی ترامپ شدت گرفت. این انتقادات شامل پوشش خبری همراه با تردید در شبکه محبوب او، فاکس نیوز ، و همچنین سرمقاله وال استریت ژورنال بود که این پرسش را مطرح می کردند که چرا این توافق بدون وجود توافق عادی سازی روابط منعقد شده است؛ موضوعی که هر دو رسانه به طور مشخص اشاره داشتند که جو بایدن، رییس جمهور وقت، نیز به دنبال آن بوده است.

دو منبع مطلع به سی ان ان گفتند که شرط جدید که کاخ سفید اصرار داشت از دیرباز یکی از اهداف ترامپ بوده و نباید مایه تعجب کسی می شد حتی مذاکره کنندگان هسته ای خودِ دولت را نیز غافلگیر کرد، چرا که مطرح شدن شرط پیمان ابراهیم برای آن ها غیرمنتظره بود.

در حالی که فضا آکنده از سردرگمی شده بود، مقامات کاخ سفید همکاران خود در وزارت انرژی را مقصر دانستند. به گفته یک منبع، کاخ سفید از وزارت انرژی خواسته بود که روز چهارشنبه از رونمایی توافق خودداری کند. اما رایت که مقامات کاخ سفید پیش تر از اقدامات خودسرانه و فراتر از حدود اختیاراتش توسط او گلایه داشتند بی توجه به این درخواست، کار را پیش برد و حتی در مصاحبه ای با شبکه فاکس بیزینس نیز در این باره صحبت کرد.

از نظر برخی از دستیاران ترامپ، این توافق هنوز نهایی نشده بود، زیرا نامه هایی که طبق قانون باید برای کنگره ارسال می شد، هنوز فرستاده نشده بودند. این منبع گفت که رییس جمهور و بسیاری از دستیاران ارشدش از تصمیم برای رونمایی از این توافق به شدت خشمگین بودند.

تیلور راجرز، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیه ای ادعا کرد: تیم انرژی رییس جمهور ترامپ کاملاً هم سو است و همواره چنین بوده است: توافق هسته ای غیرنظامی که میان ایالات متحده و عربستان سعودی در حال مذاکره است، مشروط به پیوستن عربستان به پیمان های ابراهیم (که موفقیت آمیز بوده اند) است؛ اقدامی که به برقراری صلح واقعی در خاورمیانه کمک خواهد کرد.

وزارت انرژی نیز بر هماهنگی نزدیک خود با کاخ سفید تأکید کرد. بن دیتدریچ، سخنگوی مطبوعاتی این وزارتخانه، در بیانیه ای گفت: این خبر جعلی است. وزارت انرژی در جریان مذاکرات و سپس اعلام این توافق ها، هماهنگی نزدیکی با کاخ سفید و وزارت امور خارجه داشته است. هرگونه ادعایی خلاف این واقعیت ندارد. او افزود که این توافق و پیمان های ابراهیم هدفی مشترک را محقق می کنند: دستیابی به صلح پایدار از طریق تجارت، نه درگیری.

خشم کاخ سفید زمانی شدت گرفت که نشست خبری روز پنجشنبه تحت الشعاع پرسش هایی درباره این توافق قرار گرفت. کارولین لیویت در پاسخ به این پرسش که چرا شرط جدید در بیانیه روز چهارشنبه گنجانده نشده بود، خاطرنشان کرد که ترامپ توافق کننده نهایی بوده است.

پست ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال (Truth Social) در صبح پنجشنبه نیز سعودی ها را غافلگیر کرد؛ چرا که توافق هسته ای مذکور که فاقد شرط عادی سازی روابط بود برای آن ها دستاوردی بزرگ محسوب می شد. این توافق اجازه غنی سازی اورانیوم در خاک عربستان را (پس از برآورده شدن شرایطی خاص) می داد و در عین حال، توانایی نهاد ناظر سازمان ملل برای بازرسی از تأسیسات هسته ای مخفیِ مشکوک را محدود می کرد. سی ان ان برای دریافت توضیحات با سفارت عربستان تماس گرفته است.

توافقی که مدت ها مورد انتظار بود و با واکنش های منفی زیادی روبرو شد. این اقدام، یک تغییر لحظه آخری در یک تلاش دیپلماتیک چندساله بود.

تقریباً دو دهه پس از آنکه ایالات متحده و عربستان سعودی برای اولین بار قصد خود را برای همکاری در زمینه انرژی هسته ای اعلام کردند، دو کشور در اکتبر سال گذشته به یک توافق اولیه دست یافتند، زمانی که رایت و همتای سعودی او بیانیه مشترکی صادر کردند.

دولت ترامپ اندکی پس از آن، به دلیل عدم الزام سعودی ها به امضای یک توافق استاندارد به نام پروتکل الحاقی با آژانس بین المللی انرژی اتمی، گزارش معافیت را به کنگره ارائه کرد.

سی ان ان پیش از این گزارش داده بود که پس از درخواست اولیه معافیت به کنگره، این توافق ماه ها بدون تأیید ترامپ برای ادامه، متوقف ماند. منابع، این تأخیر را به نگرانی ها در مورد جنگ ایران و ترس ازعدم تأیید توافق نامه ها توسط کنگره نسبت دادند.

به گفته یک منبع آگاه، مقامات انرژی معتقد بودند که اواخر هفته گذشته موافقت ترامپ را دریافت کرده اند و این وزارتخانه برنامه پخش رسانه ای طولانی مدت خود را آغاز کرد. (وال استریت ژورنال اولین بار عصر سه شنبه از تصویب این توافق خبر داد.)

منبع دیگری خاطرنشان کرد که اگرچه ترامپ ممکن است از یک معامله آزمایشی استقبال کرده باشد، اما این چراغ سبزی برای نهایی کردن یا رونمایی از توافق نبود.

واکنش اولیه کارشناسان به مفاد گزارش شده این توافق تا حد زیادی منفی بود. کارشناسان منع گسترش سلاح های هسته ای از مفاد غنی سازی این توافق و همچنین عدم تعهد آن به پادمان های پیشرفته پروتکل الحاقی نگران بودند.

طرفداران بر مزایای تجاری و محاسبات استراتژیک این توافق تمرکز کردند: سعودی ها خواهان یک برنامه هسته ای طبق شرایط خودشان هستند و ایالات متحده باید با ریاض همکاری کند و بر اقدامات ایمنی وعدم اشاعه عربستان نفوذ پیدا کند مبادا چین یا روسیه وارد عمل شوند.

این انتقادات در ابتدا مانع دولت نشد، چرا که استدلال می کرد این توافق و پادمان های دوجانبه آن بالاترین استانداردهای ایمنی هسته ای وعدم اشاعه را رعایت می کنند. وزارت انرژی روز چهارشنبه به مراسم امضای رسمی خود ادامه داد.

پس از تغییر اوضاع در صبح روز بعد، بسیاری از نزدیکان دولت بلافاصله به مداخله دیرهنگام بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، مشکوک شدند که سوءظن هایش در مورد برنامه هسته ای عربستان سعودی کاملاً شناخته شده است. اسراییل با هرگونه ترتیباتی که می تواند به یک کشور عربی اجازه دستیابی به بمب هسته ای را بدهد، مخالف است.

دو منبع اسراییلی به سی ان ان گفتند که نتانیاهو امیدوار است بر این توافق تأثیر بگذارد، و یکی از آن ها مدعی شد که نخست وزیر اسراییل قصد دارد ترامپ را تحت فشار قرار دهد تا عادی سازی روابط با ریاض یا حداقل پیشرفت به سمت آن - را به عنوان بخشی از توافق بگنجاند.

با این حال، کاخ سفید بعداً اعلام کرد که ترامپ و نتانیاهو صحبتی نکرده اند و اینکه ترامپ صرفاً موضع دیرینه خود را در مورد عادی سازی روابط دیپلماتیک ریاض با اسراییل تکرار کرده است.

نگاه تردیدآمیز رسانه های محافظه کار

به گفته افراد مطلع، پوشش خبری رسانه های محافظه کار در تصمیم رییس جمهور برای جلوگیری از نهایی شدن این توافق به شکل کنونی آن، نقش مؤثری داشته است.

روزنامه وال استریت ژورنال که اغلب نسبت به ترامپ رویکردی انتقادی و تردیدآمیز دارد روز پنج شنبه نوشت: ریشه این توافق به دولت بایدن بازمی گردد؛ دولتی که همکاری هسته ای را به عنوان پاداشی برای پیوستن احتمالی سعودی ها به پیمان ابراهیم مطرح کرده بود. ریاض در برابر فشارهای انجام این کار مقاومت کرد، اما اکنون پاداش خود را به هر حال از دولت ترامپ دریافت می کند. باید امیدوار بود که سعودی ها امتیاز دیگری هم ارائه کرده باشند.

شبکه فاکس نیوز نیز در آغاز برنامه ساعت 7 صبح، با رویکردی مشابه، نسبت به این موضوع ابراز تردید کرد. برایان کیلمید، مجری برنامه، این توافق را تا حدی غافلگیرکننده خواند و خاطرنشان کرد که چنین ترتیبی در دوران دولت بایدن نیز مد نظر بوده است.

کیلمید با لحنی حاکی از تعجب چرا که شاهزاده محمد بن سلمان رابطه بسیار بهتری با ترامپ نسبت به رییس جمهور پیشین داشت گفت: در دوران بایدن، آن ها می گفتند که در این باره فکر خواهند کرد؛ اما پیش از آن، لازم است که شما به پیمان ابراهیم بپیوندید.

کیلی مک انانی، دیگر مجری فاکس نیوز که در دوره نخست ریاست جمهوری ترامپ به عنوان سخنگوی کاخ سفید فعالیت می کرد، نیز این پرسش را مطرح کرد که آیا موضوع عادی سازی روابط میان عربستان و اسراییل از این توافق کنار گذاشته شده است یا خیر.

او گفت: زمانی که دولت اول ترامپ را ترک می کردم، به من گفته شد که ما به عادی سازی روابط میان اسراییل و عربستان سعودی بسیار نزدیک شده ایم.

در واقع، مقامات دولت بایدن برای پیشبرد آن تلاش های عادی سازی روابط فعالیت می کردند و در حال مذاکرات فشرده با مقامات سعودی بر سر چارچوب یک توافق هسته ای غیرنظامی بودند؛ توافقی که قرار بود هم زمان با اعلام عادی سازی روابط با اسراییل مطرح شود.

از آن زمان تاکنون، شاهزاده محمد به صراحت اعلام کرده است که بدون وجود مسیری عملی برای تشکیل کشور مستقل فلسطینی، نمی تواند با برقراری روابط دیپلماتیک با اسراییل موافقت کند.

با این حال، ترامپ در پستی که ساعت 7:52 صبح در شبکه های اجتماعی منتشر کرد تنها چند دقیقه پس از آنکه کارشناسان شبکه فاکس به بحث درباره این موضوع پرداختند دوباره همان شرط را مطرح کرد.

لویت بعداً در همان روز گفت که ترامپ در ساعات پیش یا پس از اعلام ناگهانی شرایط جدید برای این توافق، با آن ولیعهد قدرتمند که عملاً رهبر پادشاهی عربستان است صحبتی نکرده بود.

او ادعا کرد که این شروط نباید مایه تعجب باشد.

او گفت: رییس جمهور در گذشته بارها مستقیماً با سعودی ها در این باره گفتگو کرده است و دولت نیز به ادامه این گفتگوها پایبند خواهد بود.

منبع: فرارو