به نقل از فرادید: بر اساس افسانه ها، راهبی به نام هرمان گوشه نشین پس از آنکه نذرهای رهبانی خود را شکست، به این مجازات هولناک محکوم شد که زنده در درون دیوار صومعه محبوس شود. او برای نجات جان خود قول داد تنها در یک شب کتابی بنویسد که همه دانش بشری را در بر داشته باشد. اما هنگامی که نیمه شب فرا رسید و دریافت انجام چنین کاری ناممکن است، روح خود را به شیطان فروخت. گفته می شود شیطان پیش از طلوع خورشید کتاب را کامل کرد و هرمان نیز برای قدردانی، تصویر تمام صفحه ای از یاریگر فراطبیعی خود را در آن گنجاند.

همین داستان باعث شد کدکس گیگاس با لقب انجیل شیطان شهرت پیدا کند. با این حال، شواهد موجود در خود نسخه خطی نشان می دهد که این کتاب نه در یک شب، بلکه طی سال ها کار مداوم پدید آمده است. کتابخانه ملی سوئد که امروزه از این اثر نگهداری می کند، تأکید می کند هیچ مدرک تاریخی معتبری برای داستان معامله با شیطان وجود ندارد، هرچند این روایت از همان قرون وسطی میان مردم رواج داشته است.

هویت واقعی نویسنده این نسخه همچنان ناشناخته است. در فهرست درگذشتگان ثبت شده در کتاب، نام هرمان در کنار واژه لاتینی inclusus دیده می شود؛ واژه ای که معمولاً به گوشه نشین یا منزوی ترجمه می شود و همین موضوع باعث شده برخی او را همان راهب افسانه ای بدانند.

مشهورترین صفحات کتاب که یکی از آن ها تصویر اورشلیم آسمانی و دیگری تصویر شیطان را بر خود دارند

اما این واژه الزاماً به معنای زندانی بودن نیست. در سنت های مذهبی قرون وسطی، inclusus به افرادی گفته می شد که داوطلبانه برای عبادت، ریاضت و زندگی معنوی در انزوا زندگی می کردند. برخی از آنان حتی در اتاقک هایی متصل به صومعه ها سکونت داشتند و آیین ورودشان گاه شباهت زیادی به مراسم تدفین نمادین داشت.

بنابراین ممکن است هرمان شخصیتی واقعی بوده باشد، اما هیچ سندی ثابت نمی کند که او نویسنده کدکس گیگاس بوده است و کتابخانه ملی سوئد نیز این فرضیه را صرفاً یک احتمال می داند.

با وجود افسانه ها، یک نکته شگفت انگیز واقعاً درست به نظر می رسد: تقریباً تمام این نسخه خطی را تنها یک کاتب نوشته است.

دست خط سراسر کتاب، با وجود بیش از 300 برگ، از ابتدا تا انتها کاملاً یکنواخت است. نویسنده از خط کارولنژی استفاده کرده که در زمان نگارش کتاب، خود به تدریج در حال کنار گذاشته شدن بود. هر صفحه در دو ستون تنظیم شده و هر ستون تا 106 سطر را در خود جای داده است، در حالی که ارتفاع هر حرف تنها حدود سه میلی متر است.

همین یکنواختی شاید باعث شکل گیری افسانه نگارش یک شبه کتاب شده باشد، اما پژوهشگران معتقدند آماده سازی پوست، خط کشی صفحات، رونویسی متن ها و اجرای تزیینات دست کم 20 سال و شاید نزدیک به 30 سال زمان برده است؛ یعنی بخش بزرگی از عمر حرفه ای یک کاتب صرف خلق این اثر شده است.

نام کدکس گیگاس به معنای کتاب غول پیکر است و این نام کاملاً برازنده آن است. این نسخه حدود 75 کیلوگرم وزن دارد و از 310 برگ پوست (احتمالاً پوست گوساله) ساخته شده است. هر برگ نزدیک به 89 سانتی متر طول و 49 سانتی متر عرض دارد و جلدهای ضخیم چوبی، روکش چرمی و یراق آلات فلزی از آن محافظت می کنند.

یادداشت هایی که خوانندگان بعدی در حاشیه کتاب نوشته اند نشان می دهد این اثر تنها برای نمایش یا تشریفات ساخته نشده، بلکه واقعاً مورد استفاده قرار می گرفته است. در واقع، کدکس گیگاس را می توان کتابخانه ای کامل دانست که در قالب یک جلد عظیم گردآوری شده است.

حدود نیمی از کتاب شامل عهد عتیق و عهد جدید به زبان لاتین است. نیم دیگر مجموعه ای از آثار تاریخی، متون پزشکی، دانشنامه ها، دعاها، تقویم ها، فرمول های درمانی و حتی طلسم ها و دستورهای جادویی را در بر می گیرد.

از جمله آثار موجود در آن می توان به نوشته های تاریخ نگار یهودی یوسف فلاویوس، کتاب مشهور ریشه شناسی ها اثر ایسیدور اهل سویل، رساله های پزشکی، وقایع نامه بوهم نوشته کوزماس پراگ و همچنین اعتراف نامه ای پنج صفحه ای درباره گناهان اشاره کرد.

برای خواننده امروزی، کنار هم قرار گرفتن متون دینی، تاریخ، پزشکی و جادو شاید عجیب به نظر برسد، اما در صومعه های قرون وسطی این حوزه ها به اندازه امروز از یکدیگر جدا نبودند. هدف از تدوین کدکس گیگاس، گردآوری دانش موجود در یک مجموعه واحد بود، نه صرفاً تهیه نسخه ای بزرگ از کتاب مقدس.

مشهورترین تصویر کتاب، پرتره تمام صفحه ای شیطان است که دقیقاً روبه روی تصویری از اورشلیم آسمانی قرار گرفته است. در یک صفحه، شهر رستگاری دیده می شود و در صفحه مقابل، شیطان به تنهایی میان دو برج در منظره ای خالی نشسته است.

شیطان با شاخ، چهار انگشت در هر دست، چهار انگشت در هر پا و دو زبان بلند سرخ تصویر شده و تنها پوششی از پوست سمور بر تن دارد؛ لباسی که در آن دوران نماد پادشاهی بود و شاید به فرمانروایی او بر قلمرو تاریکی اشاره داشته باشد.

پژوهشگران تأکید می کنند این تصویر نشانه منشأ شیطانی کتاب نیست، بلکه بخشی از یک برنامه تصویری اخلاقی است که مفاهیمی مانند نجات، گناه، توبه و محافظت در برابر بیماری و بدبختی را در کنار یکدیگر قرار می دهد.

کدکس گیگاس بین سال های 1204 تا 1230 میلادی در پادشاهی بوهم نوشته شد. نخستین مالک شناخته شده آن صومعه بندیکتی پودلاژیتسه بود، هرچند برخی پژوهشگران تردید دارند این صومعه کوچک توان مالی لازم برای تولید چنین اثری را داشته باشد.

این نسخه بعدها وارد مجموعه رودولف دوم، امپراتور مقدس روم در پراگ شد. در سال 1648، نیروهای سوئدی آن را به عنوان غنیمت جنگی در پایان جنگ سی ساله به استکهلم منتقل کردند.

کدکس گیگاس در آتش سوزی کاخ سه تاج در سال 1697 نیز از نابودی جان سالم به در برد. گفته می شود برای نجات آن، کتاب را از پنجره به بیرون پرتاب کردند. هرچند روایت برخورد کتاب با فردی در پایین ساختمان قطعی نیست، اما آسیب های واردشده به جلد آن نشان می دهد این نسخه واقعاً از حادثه ای شدید جان سالم به در برده است.

امروزه کدکس گیگاس در کتابخانه ملی سوئد نگهداری می شود. راز واقعی آن دیگر به معامله با شیطان مربوط نیست، بلکه در این حقیقت نهفته است که احتمالاً یک کاتب قرون وسطایی، شاید همان هرمان گوشه نشین، چندین دهه از عمر خود را صرف خلق یکی از شگفت انگیزترین نسخه های خطی تاریخ کرده است.