دنیای اقتصاد: رقابت فزاینده با اسراییل و افزایش بی‌ثباتی منطقه‌ای، ترکیه را به سمت اتحاد استراتژیک عمیق‌تر با عربستان سعودی و پاکستان سوق داده است. اما پیمان دفاعی سه‌جانبه جدید خطراتی را نیز برای آنکارا به همراه دارد، از جمله احتمال درگیر شدن در بحران‌های مربوط به شرکایش و نگرانی‌هایی مبنی بر اینکه این توافق می‌تواند برداشت‌ها از یک بلوک منطقه‌ای نوظهور را سخت‌تر و تعهدات ترکیه به ناتو را پیچیده‌تر کند.

آنکارا به دنبال بازدارندگی در برابر تل‌آویو

«بارین کایاوغلو» در گزارش دیروز یکشنبه 19اوت در المانیتور نوشت، پرسش این است که چرا ترکیه به دنبال اتحاد نظامی است؟ ترکیه مدت‌ها قبل از امضای پیمان سه‌جانبه، به‌طور فعال به دنبال پیوستن به چارچوب دفاعی عربستان و پاکستان بود؛ به‌طوری‌که بلومبرگ سال گذشته گزارش داد که آنکارا در حال مذاکره برای ورود به توافق دفاعی منعقد شده توسط ریاض و اسلام‌آباد در سپتامبر 2025 است.

تلاش آنکارا نشان‌دهنده تلاش ترکیه برای تقویت بازدارندگی در بحبوحه رقابت فزاینده‌اش با اسراییل و همچنین افزایش بی‌ثباتی در بحبوحه جنگ اخیر در منطقه است. روابط بین ترکیه و اسراییل از زمان جنگ غزه به شدت رو به وخامت گذاشته است. از سوی دیگر، حملات اسراییل در سوریه، از جمله مکان‌هایی که آنکارا برای استقرار نظامی در نظر گرفته بود، خطر رویارویی مستقیم بین دو طرف را افزایش داده است. مقامات ترکیه همچنین عملیات اسراییل در سوریه، لبنان و غیره را به عنوان مدرکی از یک تهدید منطقه‌ای گسترده‌تر به تصویر کشیده‌اند.

به گفته «گوخان ارلی»، استادیار علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در دانشگاه ابن خلدون، نگرانی‌ها در مورد جایگاه منطقه‌ای اسراییل بین عربستان و پاکستان نیز مشترک است. از میان این سه کشور، ترکیه تنها کشوری است که روابط دیپلماتیک خود را با اسراییل حفظ کرده است. آنکارا و تل‌آویو اندکی پس از آغاز جنگ غزه، سفرای خود را فراخواندند، اما هیچ‌یک از طرفین رسما روابط خود را کاهش ندادند. ارلی به المانیتور گفت: «آنکارا، ریاض و اسلام‌آباد همگی از اینکه تل‌آویو پس از اکتبر2023 منطقه را در کنار ایالات متحده به سمت یک فضای امنیتی جدید سوق می‌دهد، ناراحت هستند.»

این پیمان خطراتی را برای آنکارا به همراه دارد. ترکیه، عربستان و پاکستان با رسمی کردن روابط دوجانبه نزدیک خود زیر چتری به سبک ماده 5، می‌توانند این برداشت را تقویت کنند که یک بلوک ژئوپلیتیک جدید در حال شکل‌گیری است. ارلی گفت: «اگرچه قبلا اعلام شده است که این پیمان «علیه کسی نیست»، آتن و دهلی نو، به‌ویژه تل‌آویو، در مورد آن نگران به نظر می‌رسند». اسراییل به‌طور فزاینده‌ای ترکیه را به‌عنوان یک رقیب منطقه‌ای می‌بیند. هند یک رقابت امنیتی دیرینه با پاکستان دارد. یونان همچنان درگیر اختلافات ارضی با ترکیه در شرق مدیترانه است و امارات متحده عربی، با وجود بهبود روابط با آنکارا و ریاض، اختلافات استراتژیک خود را با هر دو بر سر نفوذ منطقه‌ای حفظ کرده است.

مهم‌تر از همه، این توافق‌نامه مشخص نمی‌کند که در صورت حمله به یکی از این سه کشور، آنها ملزم به ارائه چه واکنش نظامی خواهند بود. همچنین مشخص نمی‌کند که آیا این تعهد به‌طور خودکار مستلزم مداخله نظامی مستقیم است یا امکان حمایت سیاسی، لجستیک یا سایر اشکال حمایت را فراهم می‌کند. همچنین هنوز مشخص نیست که این پیمان چگونه در مورد درگیری‌های ناشی از رقابت‌های دوجانبه طولانی‌مدت بین اعضای منفرد اعمال خواهد شد. برای ترکیه، این پیمان همچنین می‌تواند پیچیدگی‌هایی را در داخل ناتو ایجاد کند. 

آنکارا در حال حاضر از طریق این اتحاد از تضمین‌های دفاع جمعی برخوردار است و یک ساختار منطقه‌ای جداگانه می‌تواند تعهدات همپوشانی ایجاد کند یا در مورد جهت استراتژیک ترکیه، پرسش‌هایی را در بین متحدان برانگیزد. با این حال، برخی از کارشناسان پیمان مکه را مکمل بالقوه ناتو می‌دانند. «پینار دوست»، عضو غیرمقیم برنامه ترکیه در شورای آتلانتیک در واشنگتن، به المانیتور گفت: «من معتقدم که این تشکیلات می‌تواند در آینده به صورت نهادی با ناتو همکاری کند و ترکیه طبیعتا در این زمینه به‌عنوان پل عمل خواهد کرد.»