به نقل از اقتصادنیوز، عبدالناصر همتی، رییس کل بانک مرکزی، در نشست علنی مجازی امروز ( سه شنبه 10 شهریور) مجلس و بررسی گزارش کمیسیون اقتصادی مجلس درباره بررسی اختلالات شبکه سایبری در شبکه بانکی پرداخت و با تأکید بر اهمیت راهبردی شبکه بانکی کشور گفت: شبکه بانکی یکی از مهمترین زیرساختهای حیاتی کشور و امانتدار داراییها و اعتماد مردم است. زندگی روزمره میلیون ها شهروند، فعالیت بنگاههای اقتصادی، پرداخت حقوق و تعهدات و جریان پول در کشور به استمرار و امنیت این شبکه وابسته است؛ بنابراین پایداری شبکه بانکی در شرایط بحران، صرفاً موضوع فنی نیست، بلکه مستقیماً با ثبات اقتصادی، امنیت مالی و اعتماد عمومی مردم ارتباط دارد.

وی با اشاره به حجم عظیم تراکنش های شبکه بانکی اظهار کرد: تنها در سال 1404، در شش سامانه مهم حاکمیت شامل شتاب، شاپرک، پایا، ساتنا، چکاوک و پل، حدود 203 میلیارد تراکنش پردازش شده و ارزش مبالغ تصفیه شده در آنها بیش از 200 هزار همت بوده است. در 5 ماهه ابتدایی سال جاری نیز 60 میلیارد تراکنش به ارزش 134 هزار همت انجام شده است. این ارقام نشان میدهد که در برابر حملات سایبری، موضوع فقط حفاظت از چند سامانه و مرکز داده نیست، بلکه موضوع صیانت از داراییهای مردم، استمرار خدمات مالی، سلامت اطلاعات اقتصادی و تداوم فعالیت کشور است.

رییس کل بانک مرکزی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه بانک مرکزی در سال های گذشته بیان کرد: شبکه بانکی بدون آمادگی قبلی وارد این شرایط نشد. طی سال های گذشته، چارچوب امنیتی و تداوم کسب و کار تدوین و ابلاغ شده و 23 بانک و موسسه اعتباری مورد ممیزی بانک مرکزی قرار گرفته اند. از سال 1402 تا 1405، حداقل 52 بخشنامه تخصصی در حوزه بازآوری سرویس، تداوم کسب و کار و امن سازی شبکه بانکی ابلاغ شده و برای سرویسهای حاکمیتی نیز 9 کلان پروژه تاب آوری و بازآوری تعریف و آزمون شده است.

رییس کل بانک مرکزی با بیان اینکه از ابتدای سال 1403 تاکنون، سرویس های حاکمیتی بیش از 122 هزار بار هدف حملات سایبری قرار گرفته اند که همگی مدیریت شده اند بیان کرد: با این حال، حملات اخیر به تعدادی از بانکها نشان داد که سطح تهدید تغییر کرده و نه تنها سامانه اصلی، بلکه زیرساخت جایگزین و حتی فرایند بازیابی را نیز هدف قرار داده است.

وی در ادامه گفت: در جریان بحران اخیر، بخشی از زیرساخت بانکداری متمرکز چهار بانک دچار اختلال شد و پس از فعالسازی ظرفیت جایگزین و برقراری تدریجی خدمات پایه، همان سامانه جایگزین نیز مورد هدف حمله قرار گرفت. این تجربه نشان داد که صرف داشتن سایت پشتیبان یا برنامه تداوم کسب و کار کافی نیست و ظرفیت جایگزین باید مستقل، امن، عملیاتی و بهطور مستمر آزموده شود.

همتی با تشریح اقدامات بانک مرکزی در مدیریت بحران اخیر گفت: بانک مرکزی مسئولیت خود را به سه اصل مهار دامنه بحران ، استمرار خدمات حیاتی مردم و بازیابی امن سامانه ها استوار کرد. همزمان با استفاده از ظرفیت تنظیم گری، محدودیت های انتقال وجه در پایان ساعات کاری و سقف کارت به کارت اعمال شد و برخی دستور پرداخت ها به مسیرهای جایگزین منتقل گردید. همچنین برای کاهش آثار اختلال بر چک ها، ضمانتنامه ها، اقساط تسهیلات و اعتبارات اسنادی، تصمیمات لازم اتخاذ شد.

وی با تأکید بر لزوم عبور از رویکرد واکنشی به رویکرد پیشگیرانه تصریح کرد: مدیریت بحران نباید فقط به واکنش پس از حادثه محدود شود؛ بانک مرکزی و شبکه بانکی باید پیش از وقوع بحران برای استمرار خدمات، حفاظت از اطلاعات و پاسخگویی به مردم آماده باشند. جمعبندی ما از این تجربه، ضرورت عبور از امنیت سامانه به تاب آوری کارکردهای حیاتی است.

همتی در ادامه بیان کرد: معماری آینده شبکه بانکی نباید بر این فرض بنا شود که هیچ حمله موفقی رخ نخواهد داد؛ فرض درست این است که حمله ممکن است رخ دهد، بنابراین شبکه باید به گونه ای طراحی شود که حتی در صورت موفقیت بخشی از حمله، دارایی های مردم مصون بماند، خدمات حیاتی ادامه یابد و بازیابی در زمان مشخص و قابل آزمون انجام شود.

رییس کل بانک مرکزی همچنین برنامه های پیش بینی شده برای افزایش تاب آوری شبکه بانکی را تشریح کرد و گفت: امن سازی و ممیزی مجدد زیرساختهای حاکمیتی؛ همچنین بازطراحی برنامه های تداوم کسب و کار بانک ها؛ به گونه ای که هر بانک در آزمون های منظم اثبات کند در صورت از دسترس خارج شدن مرکز اصلی، اینکه چه خدماتی را با چه ظرفیتی و در چه زمانی می تواند در اختیار مردم قرار دهد.

وی با تاکید بر اینکه مسئولیت این آمادگی مستقیماً بر عهده مدیرعامل و هیئت مدیره بانک است؛ افزود: از سوی دیگر بازنگری معماری نظام پرداخت و کاهش نقاط شکست واحد؛ تمرکز بالای تراکنشها بر شبکه کارت و وابستگی چند بانک به زیرساختها و تأمین کنندگان مشترک باید به طور جدی بازنگری شود. اصل قطعی بانک مرکزی این است که از کار افتادن هیچ مؤلفه منفردی نباید بتواند اختلال فراگیر در خدمات حیاتی نظام بانکی ایجاد کند.

همتی با بیان اینکه ارتقای نظارت، ممیزی و پاسخگویی؛ رتبه بندی بانک ها از نظر امنیت سایبری، پدافند غیرعامل، ریسک فناوری و پایداری خدمات در دستور کار قرار گرفته است گفت: بانک هایی که الزامات تاب آوری را رعایت نکنند، بدون اصلاح وضعیت نمیتوانند به فعالیت در سطح فعلی ادامه دهند و مدیرعامل و هیئت مدیره هر بانک نسبت به سطح تاب آوری آن مسئول و پاسخگو خواهند بود؛ همچنین تقویت ظرفیتهای جایگزین ارائه خدمت؛ توسعه کورینگ بانک معین، مراکز داده های مستقل و مسیرهای ارتباطی باید به گونه ای باشد که حتی با خروج کربانکینگ یک بانک از مدار، حداقل خدمت ضروری مردم استمرار یابد و مردم هزینه ضعف طراحی یا ناکافی بودن آمادگی بانک را نپردازند.

رییس کل بانک مرکزی در ادامه بیان کرد: حفظ سرمایه انسانی متخصص و ایجاد فرماندهی یکپارچه دائمی مدیریت بحران شبکه بانکی؛ مدیریت بحران باید از حالت موقت و موردی خارج شود و با مسئولیتها و اختیارات روشن به صورت دائمی دنبال شود. حفظ نیروهای متخصص فناوری، امنیت و زیرساخت، بخشی از امنیت ملی و اقتصادی است که این موضوع در بانکهای دولتی نیازمند همکاری وزارت اقتصاد است.

همتی با تاکید بر اینکه درس اصلی برای ما روشن است بیان کرد: معماری آینده شبکه بانکی باید نه بر فرض عدم وقوع حمله، بلکه بر فرض وقوع طراحی شود. اگر یک مرکز داده از دسترس خارج شد، خدمات حیاتی باید ادامه پیدا کند؛ اگر کربانکینگ یک بانک متوقف شد، مردم نباید از خدمات ضروری مالی محروم شوند؛ و اگر یک زیرساخت یا تأمین کننده مشترک دچار اختلال شد، چند بانک نباید همزمان متوقف شوند. بانک مرکزی معتقد است اعتماد عمومی با اطمینان بخشی لفظی حفظ نمی شود؛ مردم باید در عمل ببینند که دارایی هایشان محفوظ است، خدمات ضروری استمرار دارد و در برابر اختلال، پاسخ روشن و مسئولانه دریافت میکنند.

وی درادامه گفت: پاسخ بانک مرکزی صرفاً خرید تجهیزات یا صدور بخشنامه جدید نیست؛ اصلاح معماری نظام پرداخت، کاهش نقاط شکست مشترک، بازطراحی تداوم کسب و کار، تقویت نظام نظارت و ممیزی، توسعه ظرفیت های جایگزین و حفظ سرمایه انسانی متخصص، اجزای یک برنامه فوری، منسجم و الزام آور برای افزایش تاب آوری نظام بانکی است.

همتی در ادامه بیان کرد: ما نمی گوییم حمله دیگر رخ نخواهد داد، اما از این پس شبکه بانکی به گونه ای طراحی و اداره می شود که حمله به یک جزء، هر قدر پیچیده و گسترده باشد، نتواند جریان حیات پولی و پرداخت کشور را متوقف کند و دارایی های مردم آسیب ببینند.

رییس کل بانک مرکزی با تأکید بر ضرورت بازطراحی معماری شبکه بانکی کشور گفت: بانک مرکزی به عنوان دارنده سامانه های حاکمیتی نباید در کارهایی که مربوط به بانک های عامل است دخالت کند و باید بانک ها بتوانند به صورت مستقل خدمات خود را ارائه دهند.

عبدالناصر همتی در بخش پایانی جلسه بررسی گزارش کمیسیون اقتصادی درباره تدابیر و اقدامات در راستای پایداری خدمات الکترونیکی بانک ها و تأمین امنیت سایبری شبکه بانکی کشور، اظهار کرد: نکاتی که دوستان مطرح کردند را قبول داریم و واقعیت این است که مشکلاتی داریم، اما نباید قسمت مثبت موضوع یا به اصطلاح قسمت پر لیوان را فراموش کنیم.

وی افزود: سال گذشته 200 میلیارد تراکنش داشتیم و در پنج ماه نخست امسال نیز 60 میلیارد تراکنش انجام شده است؛ همچنین در همین پنج ماه، 134 هزار همت پول جابه جا شده است.

رییس کل بانک مرکزی ادامه داد: دشمنان نه تنها حمله نظامی می کنند، بلکه تهاجم اقتصادی، محاصره و حملات سایبری نیز دارند. ما قطعاً جلوی بسیاری از این حملات را گرفته ایم، اما ممکن است در برخی موارد موفق به جلوگیری از حمله نشده باشیم؛ این ضعف ما نیست، بلکه نشان دهنده شدت حملات دشمن است.

همتی تصریح کرد: این اتفاق برای ما یک تجربه شد و دوستان قبل از من در بانک مرکزی تلاش های خودشان را انجام دادند و ما نیز همان تلاش ها را ادامه می دهیم، اما باید معماری جدیدی طراحی کنیم.

وی با اشاره به ضرورت تفکیک وظایف بانک مرکزی از بانک های عامل گفت: مهم ترین موضوعی که آقای دکتر حسینی، رییس کمیسیون اقتصادی، مطرح کردند و من تمام فرمایشات ایشان را قبول دارم، این است که از قبل نیز پیگیر بودم بانک مرکزی به عنوان دارنده سامانه های حاکمیتی نباید در کارهایی که مربوط به بانک های عامل است دخالت کند.

رییس کل بانک مرکزی افزود: اینکه بانک های عامل بتوانند به صورت مستقل کار خودشان را انجام دهند، جزو درخواست های ماست، البته اشکال اینجاست که خود بانک ها اصرار دارند از خدمات شرکت خدمات انفورماتیک استفاده کنند؛ ما آمادگی کامل داریم و این موضوع را نیز اعلام کرده ایم و با نظر آقای حسینی کاملاً موافق هستم.

همتی درباره علت حملات سایبری اخیر نیز گفت: اینکه چرا علت حملات مشخص نشد، علت را مرکز افتا باید اعلام کند و ما صلاحیت اعلام اینکه این حمله از کجا بوده و چگونه انجام شده را نداریم و این موضوع جزو صلاحیت هایی است که ان شاءالله توسط مراجع مربوط اعلام خواهد شد

وی در ادامه با اشاره به مشکلات ایجادشده برای مردم در جریان اختلالات اخیر اظهار کرد: در این مدت بخش مهمی از مردم دچار مشکل شدند و من به عنوان رییس بانک مرکزی، از طرف همکارانم، بخش فناوری اطلاعات، بانک ملی، بانک صادرات و بانک تجارت از مردم عزیز عذرخواهی می کنم؛ مردم اذیت شدند و این حداقل کاری است که ما می توانیم انجام دهیم.

رییس کل بانک مرکزی ادامه داد: بررسی هایی نیز در حال انجام است و اگر به افرادی آسیب مالی وارد شده باشد، باید به نحوی جبران شود. همچنین درباره کارهایی که به دلیل عقب افتادگی یا اختلالات ممکن است موجب ضرر مردم شده باشد نیز اعلام کرده ایم که موضوع پیگیری شود تا ان شاءالله مشکلی برای آنها پیش نیاید.

همتی در بخش دیگری از سخنان خود درباره کیف پول اظهار کرد: بر اساس پیش بینی هایی که در ارتباط با حاکمیت داشتیم و با توجه به حملات، کیف پول را راه اندازی کردیم و اکنون تقریباً 90 میلیون، حدود 88 میلیون نفر از جمعیت کشور عضو آن هستند و تلاش می کنیم به تدریج نقل و انتقال پول را از این طریق و از طریق USSD انجام دهیم. این به مفهوم آن نیست که سایر خدمات الکترونیکی محدود شود، بلکه آنها نیز جای خود را دارند. مهم این است که یکپارچگی داشته باشیم و اگر به یک بخش حمله شد، سایر بخش ها دچار مشکل نشوند و این موضوع جزو بازآرایی معماری جدید ماست.

رییس کل بانک مرکزی در پایان با اشاره به ضرورت حمایت مجلس از نیروی انسانی متخصص گفت: مجلس کمک کند تا نیروهای متخصص به صورت جداگانه دیده شوند؛ بانک های دولتی از این منظر در رنج هستند.