به نقل از خبرآنلاین، مظاهر گودرزی: مشارکت زنان در اقتصاد کم است، چیزی حدود 13 درصد، البته نه این که خودشان خواسته باشند، مجموعه عوامل قانونی و فرهنگی سبب ساز چنین وضعیتی برای زنان شده است، یعنی در عین این که جمعیت تحصیل کرده، توانمند و آماده به کار هستند اما در اصطلاح دست شان به مشاغل با کیفیت رسمی نمی رسد، بنابراین سهم آن ها از کار کردن مشاغل ناپایدار و کم درآمد می شود، به تعبیر نفیسه آزاد، جامعه شناس، زنان ایرانی در سرمایه اجتماعی، نمادین، فرهنگی و در سواد دست پر دارند اما جیب شان خالی است. جبران این جیبِ خالی نیاز به شغل با کیفیت برای زنان دارد و البته بسترسازی مناسب، مثلاً اگر قرار است زنان همچنان گرفتار فعالیت های غیرمزدی باشند هرگز نمی توانند مشارکت اقتصادی پررنگی داشته باشند یا اگر در سیاستگذاری های توسعه ای کنار گذاشته شوند هیچ وقت ممکن نیست سهم شان از مشارکت اقتصادی بیشتر شود، در این گفت وگو نفیسه آزاد از یک هم افزایی علل می گوید تا مشخص شود چرا زن در جامعه ایرانی سهم کمتری از اقتصاد و درآمد دارد.

متن کامل گفت وگو با نفیسه آزاد، جامعه شناس در ادامه امده است.

مهم ترین محورهای گفت وگو:

نیمی از جمعیت ایران در سن فعالیت اقتصادی، تحصیل کرده، شهرنشین و البته بیکار هستند.

در قانون اساسی و قانون کار تبعیض جنسیتی ام نداریم.

در 50 سال اخیر یک خط سیاستگذاری درخصوص اشتغال زنان وجود ندارد.

درصد بالایی از زنان وقتی فرزند اول را به دنیا می آورند از بازار اشتغال حذف می شوند.

بخش زیادی از زنان تحصیل کرده وارد مشاغل غیررسمی می شوند

اولین چیزی که درباره مشارکت کم زنان در اقتصاد توجه شما را به خودش جلب می کند چیست؟

این آمارها نشان می دهد نیمی از جمعیت ایران در سن فعالیت اقتصادی، تحصیل کرده، شهرنشین و البته بیکار هستند؛ چنین تصویری از بیکاری حرف های زیادی دارد، مثلاً سبب ضعف در اقتصاد خانواده می شود، به ویژه در شرایط فعلی که میان درصد بالایی از خانواده ها امکان تامین مالی تک نفره خانواده برای مردان وجود ندارد. ما یک جمعیت فعال مطالبه گر تحصیل کرده داریم که سهم کمی از اشتغال رسمی ندارد، یک سیاستگذار می داند همین وضعیت می تواند چقدر هیجانات و مطالبات اجتماعی به همراه داشته باشد. از طرفی اگر فکر کنیم همه آن 87 درصد زنی که در آمار اشتغال رسمی نیستند تامین مالی می شوند اشتباه است چراکه بخش عمده ای از این زنان از بازار کار و اشتغال غیررسمی سردرمی آورند که نه امنیت شغلی دارد و نه حقوق و دستمزد مناسب مطابق روال قانونی دارد.

قانون و فرهنگ طوری پیش رفته که فرزندپروری وظیفه شخص زن است

سهم کم زنان در مشارت اقتصاد دلایل فرهنگی دارد یا قانونی؟

مسئله مشارکت کم اقتصادی زنان سال هاست که فقط اقتصادی نیست، از طرفی ما در قانون اساسی و قانون کار تبعیض جنسیتی ام نداریم، با این وجود دلایل چنین وضعیتی با یکدیگر هم افزایی دارند، مثلا به شیوه تاریخی زنان از کار دور بوده اند البته در روستاها بخشی از اقتصاد خانواده به عهده زنان بوده اما در تاریخ شهر زنان در مقایسه با مردها در مشاغل تازه وارد محسوب می شوند، بهبود چنین وضعیتی به سیاست گذاری نیاز دارد با این وجود ما در 7 برنامه توسعه در 50 سال اخیر یک خط سیاستگذاری درخصوص اشتغال زنان وجود ندارد، اساساً در این برنامه ها چیزی درخصوص مسئله اقتصاد و زن نوشته نشده جز حمایت از زنان سرپرست خانوار، در نتیجه ما در برنامه های توسعه هیچ سیاستگذاری برای استفاده از جمعیت زنان آماده به اشتغال نداریم. نکته مهم دیگر که هم به موضوع قانون اشاره دارد و هم فرهنگ این است که در جامعه ما زن تامین شونده است نه تامین کننده، در این نگاه مرد وظیفه تامین اقتصادی دارد در نتیجه چنین رویکردی با موضوع نبود سیاستگذاری اشتغال زنان هم افزایی پیدا کرده است، بنابراین زن از بازار اشتغال و تحصیلات در درجه بالاتر غیب می شود.

نکته بعدی که بیشتر فرهنگی است اما در قانون تاکیداتی هم دارد این است که حجم بزرگی از وظایف غیر مزدی به عهده زنان است، آمار مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد درصد بالایی از زنان وقتی فرزند اول را به دنیا می آورند از بازار اشتغال حذف می شوند، برای این که قانون و سیاستگذار و فرهنگ طوری پیش رفته که فرزندپروری وظیفه شخص زن است، انگار نه جامعه و سیاستگذار درباره فرزند به دنیا آمده مسئولیت دارد نه مرد، حتی در قانون جمعیت وقتی خواستند زن بچه بیشتری به دنیا بیاورد امتیازش را به مرد دادند و گفتند تو را استخدام می کنیم، یعنی مردی که مثلاً صاحب سه فرزند است اولویت دارد.

باید از رویکرد توانمندسازی زنان عبور کنیم چراکه زنان توانمند هستند

اگر دلایل غیبت زنان از اشتغال یک نوع هم افزایی مسائل فرهنگی و قانونی است، برای حل این مسئله هم باید نگاهی توامان داشت، درست است؟

اول این که فشار اقتصادی یک بخشی از بازگشت زنان به اشتغال را انجام داده، یعنی وقتی تعادل اقتصادی خانواده ها بهم خورده ناخودآگاه زنان را به سمت کسب درآمد اقتصادی هدایت می کند، البته عامل مثبتی نیست اما سبب ورود زنان به کسب و کار شده است. اما نکته مهم تر این است که ما نیاز داریم از مسئولیت های غیرمزدی زنان کم کنیم، مثلاً داشتن مهدکودک ها با قیمت مناسب و دسترس پذیر می تواند وضعیت اشتغال زنان را تغییر دهد، یعنی گاهی بسترسازی ها خیلی بهتر از قوانین مستقیم عمل می کنند، این طورکه اگر شما شرایط را برای نگهداری فرزندان تامین کنید دیگر نیازی نیست که دستور بدهید فلان سازمان 200 زن استخدام کند.

اگر قرار است از سرمایه انسانی برای توسعه استفاده شود باید بدانیم نصف این سرمایه زنان هستند و سیاستگذار باید بپذیرد یک جمعیت فعال اقتصادی دارد و پنجره جمعیتی هم دارد بسته می شود، در نتیجه بالا بردن سهم مشارکت اقتصاد زنان مهم است. از طرفی باید از رویکرد توانمندسازی زنان عبور کنیم چراکه زنان توانمند هستند یعنی این گروه هم آموزش های لازم را دیده اند و هم حضور اجتماعی دارند، بنابراین الان زمان افزایش توانمندسازی نیست بلکه دوره افزایش مشارکت اقتصادی است، این درحالیست که مشارکت زنان در اقتصاد کشور، در مقایسه با کشورهای مشابه که با ما همسایه هستند و فرهنگ مشابهی دارند فاجعه است. زنان ایرانی در سرمایه اجتماعی، نمادین، فرهنگی و در سواد دست پر دارند اما جیب شان خالی است.

به دلیل همین موانع برای جذب زنان در اشتغال رسمی آنها به سمت مشاغل غیر رسمی سوق داده می شوند اینطور نیست؟

همین پلتفرم ها و فروشگاه های اینستاگرامی و تولید محتواها که زنان در آن ها مشغول هستند ممکن است توانسته باشد تعداد زنان شاغل را افزایش دهد اما نتوانسته مشارکت اقتصادی آن ها را افزایش دهد، چراکه ظرفیت ریالی آن بسیار کم است و امکان توسعه هم ندارد، برای اینکه زنان وارد بازار جذب سرمایه و مشارکت اقتصادی در سطح کلان شوند نیاز به برنامه ریزی و سیاستگذاری دارد.