صبح نو: تقابل دونالد ترامپ با رسانه‌های آمریکا وارد مرحله‌ای کم‌سابقه شده است، تقابلی که این بار فقط به حملات لفظی علیه خبرنگاران محدود نمانده و به ممنوعیت ورود برخی رسانه‌ها به کاخ سفید و واکنش هماهنگ شبکه‌های تلویزیونی آمریکا انجامیده است واکنشی که در یکی از نخستین جلوه‌های خود باعث شد ترامپ مقابل دوربین ظاهر شود اما صدای او عملاً به مخاطبان تلویزیون نرسد!

ماجرا از زمانی آغاز شد که ترامپ اعلام کرد شبکه‌های CNN، MS NOW و Politico را به دلیل آنچه اخبار جعلی و پوشش منفی علیه دولتش می‌خواند، از حضور در کاخ سفید منع می‌کند. دو روز بعد خبرنگاران این سه رسانه هنگام ورود به کاخ سفید با غیرفعال شدن کارت‌های خبرنگاری خود مواجه شدند و اجازه ورود پیدا نکردند. این سه رسانه سپس علیه دولت ترامپ شکایت کردند و اقدام کاخ سفید را نقض متمم اول قانون اساسی آمریکا دانستند.

اما بخش مهم‌تر ماجرا زمانی رقم خورد که اختلاف از سطح سه رسانه فراتر رفت. شبکه‌های بزرگ تلویزیونی آمریکا شامل ABC، CBS، NBC، Fox و CNN اعلام کردند که در اعتراض به این تصمیم، پوشش تلویزیونی از برنامه‌ها و سفرهای ترامپ را متوقف می‌کنند. این سیستم سال‌هاست به رسانه‌های مختلف امکان می‌دهد تصاویر زنده رییس‌جمهور را از طریق یک تیم مشترک دریافت کنند بنابراین حذف آن به معنای آن بود که در برخی برنامه‌های ترامپ دیگر دوربین تلویزیونی مستقلی که تصاویر را برای سایر شبکه‌ها ارسال کند وجود نداشته باشد.

نتیجه خیلی زود خودش را نشان داد. ترامپ روز دوشنبه در یکی از برنامه‌هایش حاضر شد اما در غیاب تیم تلویزیونی معمول، صدای او برای بینندگان به شکل عادی منتقل نشد و سخنانش عملاً بدون میکروفن حرفه‌ای باقی ماند. تصاویر ترامپ در حالی منتشر شد که صدای او بسیار ضعیف یا نامفهوم بود اتفاقی که به سرعت در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های آمریکایی بازتاب پیدا کرد و به نمادی از پیامدهای رویارویی دولت با رسانه‌ها تبدیل شد.

کاخ سفید در واکنش، تلاش کرده این خلأ را با انتشار مستقیم تصاویر برنامه‌های ترامپ از طریق کانال‌های خود جبران کند و رسانه‌ها که این اقدام را به نوعی حرکت به سمت ایجاد یک تلویزیون اختصاصی ترامپ توصیف کرده‌اند.

اما اتفاق مهم‌تر از خود ماجرای میکروفن، قدرت ساختار رسانه‌ای در برابر قدرت سیاسی است.

ترامپ به عنوان رییس‌جمهور می‌تواند دسترسی خبرنگاران به ساختمان کاخ سفید را محدود کند، اما رسانه‌ها نشان دادند که کنترل فیزیکی بر ساختمان لزوماً به معنای کنترل جریان اطلاعات نیست. خبرنگاران CNN، MS NOW و Politico پس از منع ورود، کار خود را از بیرون کاخ سفید ادامه دادند و شبکه‌های تلویزیونی نیز با توقف پوشش مشترک، عملاً نشان دادند که رییس‌جمهور برای دیده‌شدن در مقیاس ملی همچنان به زیرساخت رسانه‌ای مستقل نیاز دارد.

این همان نقطه‌ای است که تقابل ترامپ و رسانه‌ها از یک دعوای سیاسی فراتر می‌رود. قدرت رییس‌جمهور در تولید پیام با قدرت رسانه در توزیع، انتخاب و چارچوب‌بندی پیام یکسان نیست. ترامپ می‌تواند سخنرانی کند، پست منتشر کند و حتی تصاویر اختصاصی دولت را پخش کند اما رسانه‌های مستقل می‌توانند تصمیم بگیرند چه چیزی را پوشش دهند، با چه کیفیتی پوشش دهند و چه زمینه‌ای برای فهم آن در اختیار مخاطب قرار دهند.

ترامپ البته همچنان از شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های همسو و کانال‌های رسمی دولت برای ارتباط مستقیم با هوادارانش استفاده می‌کند اما این محتوا با چه تحلیل و رویکردی از جانب رسانه‌ها منتشر می‌شود؟

از سوی دیگر، موضوع فقط سه رسانه ممنوع‌شده نیست. خبرگزاری‌ها و نهادهای مدافع آزادی مطبوعات هشدار داده‌اند که اگر یک دولت بتواند رسانه‌ای را به دلیل محتوای گزارش‌هایش از دسترسی به رییس‌جمهور محروم کند، همین معیار می‌تواند در آینده علیه رسانه‌های دیگری نیز به کار گرفته شود.

حالا تصاویر ترامپ بدون میکروفن را می‌توان نماد کوچکی از یک نبرد بزرگ‌تر دانست؛ نبرد میان قدرت سیاسی برای کنترل دسترسی و قدرت رسانه برای کنترل توزیع پیام.

ترامپ سال‌هاست رسانه‌های منتقد خود را متهم به انتشار اخبار جعلی می‌کند و رسانه‌ها نیز در مقابل، محدود کردن دسترسی خبرنگاران را تهدیدی برای استقلال مطبوعات می‌دانند. اکنون این جنگ وارد مرحله‌ای شده که هر دو طرف تلاش می‌کنند دیگری را از ابزار اصلی قدرتش محروم کنند: ترامپ با محدود کردن دسترسی؛ و رسانه‌ها با کنار کشیدن از پوشش تلویزیونی. و شاید مهم‌ترین پیام این اتفاق همین باشد: در سیاست آمریکا، رییس‌جمهور می‌تواند در مقابل دوربین بایستد اما برای آنکه صدایش به میلیون‌ها نفر برسد، به رسانه نیاز دارد.

اتفاقی که در روزهای اخیر رخ داد، به شکل نمادین نشان داد حذف خبرنگار به معنای حذف رسانه نیست و تلاش برای کنترل رسانه می‌تواند خود به خبر اصلی رسانه‌ها تبدیل شود.

این تقابل همچنین یک واقعیت مهم دیگر را برجسته کرده است: رسانه فقط گزارشگر قدرت نیست. خود نیز یکی از نهادهای قدرت در جامعه مدرن است. قدرتی که اگر با تصمیم سیاسی برای محدود کردن آن مواجه شود، می‌تواند با ابزارهایی مانند عدم پوشش، شکایت قضایی و ایجاد ائتلاف میان شبکه‌ها پاسخ دهد. در ماجرای اخیر ترامپ، همین واکنش جمعی باعث شد دعوایی که ابتدا با اخراج سه رسانه آغاز شده بود، ظرف چند روز به یک رویارویی گسترده‌تر میان کاخ سفید و بخش بزرگی از رسانه‌های تلویزیونی آمریکا تبدیل شود و پیامد مستقیم این تقابل تضعیف هرچه بیشتر پایگاه اجتماعی و موقعیت سیاسی ترامپ است هرچند رییس جمهور دیوانه همچنان از پذیرش تبعات این رفتار خودداری می‌کند.