در گفت‌وگو با علی مطهری، نماینده ادوار مجلس و صباح زنگنه کارشناس سیاست خارجی در روزنامه ایران  بررسی شد

درست است که بازگشت مسعود پزشکیان از نیویورک، پایان یک سفر دیپلماتیک بود ولی پرسش درباره اینکه این سفر چه چیزی برای ایران به همراه داشت، از همین نقطه آغاز می‌شود. رییس‌جمهور سه‌شنبه هفته گذشته برای شرکت در هشتاد‌ویکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد راهی نیویورک شد. سفری که در جریان آن، علاوه بر حضور در مجمع عمومی و تشریح مواضع ایران، مجموعه‌ای از دیدارها و رایزنی‌های دیپلماتیک نیز انجام شد و حالا او پس از چندروز شلوغ و مهم به تهران برگشته است.

پزشکیان در بازگشت و در جمع استقبال‌کنندگان در فرودگاه مهرآباد، هدف از حضور خود در نیویورک را دفاع از «عزت، سربلندی و حقوق ملت ایران» عنوان و تأکید کرد که ایران با اتکا به مردم و نیروهای مسلح توانسته است با قدرت از مواضع خود در عرصه بین‌المللی دفاع کند اما در ارزیابی این سفر، صرف حضور در یک مجمع بین‌المللی یا انجام چند دیدار نمی‌تواند به‌تنهایی معیار دستاورد باشد. 

پرسش مهم این است که آیا این رایزنی‌ها توانسته‌اند مسیر تازه‌ای در روابط ایران با بیرون از مرزها باز کنند؟ و اساساً دستاوردهای چنین سفری را باید در کوتاه‌مدت جست‌وجو کرد یا آثار آن ممکن است در ماه‌های آینده آشکار شود؟ 

در کنار این موضوع، این سفر یک وجه داخلی مهم نیز دارد. وجهی که شاید در ارزیابی افکار عمومی از این سفر اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. حضور رییس‌جمهوری در مهم‌ترین تریبون دیپلماتیک جهان، در شرایطی انجام شد که جامعه ایران نیز تحولات منطقه‌ای و فشارهای سیاسی و اقتصادی را دنبال می‌کند و بیش از هر چیز، منتظر مشاهده نتایج ملموس مواضع و رایزنی‌های دولت است. از این منظر، نحوه بازتاب سخنان پزشکیان در داخل، میزان همراهی جریان‌های سیاسی با مواضع او و تأثیری که این حضور بر فضای عمومی و احساس انسجام در جامعه گذاشته، بخشی از کارنامه این سفر محسوب می‌شود.

استقبال بخش زیادی از جامعه از مواضع رییس‌جمهوری در نیویورک و توجه به سخنان او نشان می‌دهد که این سفر صرفاً از منظر سیاست خارجی دنبال نشده و در داخل نیز با دقت مورد توجه قرار گرفته است. اکنون این پرسش مطرح است که آیا چنین حضوری توانسته به تقویت همبستگی داخلی، افزایش اعتماد عمومی به رویکرد دولت در سیاست خارجی و ایجاد تصویر روشن‌تری از جایگاه ایران در مناسبات بین‌المللی کمک کند یا خیر.

برای بررسی اینکه سفر پزشکیان به نیویورک چه دستاوردهایی داشته، معیار سنجش موفقیت آن چیست و آثار این سفر را باید در کدام تحولات آینده دنبال کرد، با کارشناسان گفت‌وگو کرده‌ایم تا ابعاد و نتایج این سفر را بررسی کنیم.

پزشکیان پیام مردم ایران را به جهان رساند

علی مطهری، نایب رییس مجلس دهم در ارزیابی سفر مسعود پزشکیان به نیویورک و دستاوردهای این سفر، با اشاره به سخنرانی رییس‌جمهوری و دیدارها و رایزنی‌های او معتقد است که پزشکیان توانست موضع ایران را برای افکار عمومی جهان روشن کند و پیام مردم ایران را به گوش جهانیان برساند.

این نماینده ادوار مجلس در گفت‌و‌گو با «ایران»، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این سفر را مقابله با تبلیغات گسترده علیه ایران دانست و اظهار کرد: «رییس‌جمهوری در سخنان خود تلاش کرد توضیح دهد که ایران خواهان جنگ نیست، بلکه در برابر حمله‌ای که علیه کشور صورت گرفته، از خود دفاع می‌کند. به گفته او، «پزشکیان در سخنرانی‌اش به حمله غافلگیرانه به ایران و کشته‌شدن رهبر، فرماندهان، مقامات و مردم کشور اشاره و بر این موضوع تأکید کرد که ایران آغازگر جنگ نبوده. این نکته بسیار مهمی است. پزشکیان درباره استفاده ابزاری از عنوان «تروریسم» سخن گفت و این پرسش را مطرح کرد که چرا ملت‌ها و گروه‌هایی که برای آزادی سرزمین خود و مقابله با اشغال مبارزه می‌کنند، تروریست نامیده می‌شوند اما طرف‌هایی که اقدام به اشغال سرزمین دیگران می‌کنند یا به کشورهای مختلف حمله و افراد را ترور می‌کنند، با چنین عنوانی مواجه نمی‌شوند.»

مطهری می‌گوید: «طرح این مسائل از سوی رییس‌جمهوری، تصویری متفاوت از آنچه در تبلیغات علیه ایران ارائه می‌شود، پیش روی افکار عمومی جهان قرار داد.» او در همین زمینه گفت:« پزشکیان تلاش کرد چهره واقعی افرادی مانند دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو را برای مردم دنیا معرفی کند.»

به گفته مطهری، برخی جملات مطرح‌شده از سوی رییس‌جمهوری در نطق خود نیز بازتاب قابل توجهی داشت. او به‌طور مشخص به سخن پزشکیان درباره موضوع هسته‌ای اشاره کرد. جایی که رییس‌جمهوری با طرح این پرسش که چگونه ایران با وجود قرار داشتن تحت بازرسی، موضوع اصلی اتهام قرار می‌گیرد، در حالی که اسراییل دارای سلاح هسته‌ای است، بر تناقض موجود در این زمینه تأکید کرد.

مطهری همچنین درباره واکنش برخی مقام‌های حاضر در مجمع عمومی سازمان ملل به سخنرانی نتانیاهو گفت که به نظر او، نطق پزشکیان در این زمینه بی‌تأثیر نبوده است. وی اظهار کرد که تعدادی از مقام‌های حاضر در سالن هنگام سخنرانی نخست‌وزیر اسراییل سالن را ترک کردند، بنابراین مواضع رییس‌جمهوری ایران در شکل‌گیری این واکنش مؤثر بوده است.

این نماینده پیشین قوه مقننه در ادامه به دیدارها و مصاحبه‌های پزشکیان با رسانه‌های بین‌المللی اشاره کرد و گفت: «رییس‌جمهوری با رسانه‌های مهمی از جمله فاکس‌نیوز که به جریان سیاسی حامی ترامپ نزدیک است، گفت‌وگو کرد.» از نگاه مطهری، حضور پزشکیان در چنین رسانه‌ای و طرح دیدگاه‌های ایران از این طریق، اقدامی قابل توجه بود. همینطور مصاحبه رییس‌جمهوری با شبکه سی‌ان‌ان که بازتاب مناسبی داشت.

با این حال، او اعتقاد دارد که برخی پاسخ‌های پزشکیان در مصاحبه‌های خود می‌توانست دقیق‌تر و کامل‌تر باشد اما در مجموع، واکنش داخلی به سفر و سخنان رییس‌جمهوری را مثبت ارزیابی و تأکید کرد که مردم استقبال خوبی از مواضع پزشکیان داشته‌اند.

مطهری بویژه به استقبال مردم حاضر در اجتماعات شبانه اشاره کرد و گفت:« سخنان رییس‌جمهوری برای بخشی از جامعه رضایت و روحیه تازه‌ای ایجاد کرده است.» به اعتقاد او، روشن‌شدن موضع ایران در برابر افکار عمومی جهان و انتقال پیام مردم کشور، از مهم‌ترین دستاوردهای این سفر بوده است.

دستاورد سفر پزشکیان بیشتر سیاسی بود

همچنین صباح زنگنه، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌و‌گو با«ایران»، درباره دستاوردهای سفر رییس‌جمهوری پزشکیان معتقد است که برای سفرها و سخنرانی‌های سیاسی معمولاً نمی‌توان دستاوردهای عملی و اجرایی فوری تعریف کرد و بخش مهمی از آثار این سفرها، جنبه سیاسی و معنوی دارد. به گفته او، اگر قرار باشد یک سفر دستاورد عملی مشخصی داشته باشد، رییس‌جمهوری باید در حاشیه آن با مجموعه‌ای از سران کشورها دیدار و به توافق‌هایی دست پیدا کند که بتواند در روابط دوجانبه یا منطقه‌ای اثرگذار باشد. در این سفر، پزشکیان با شماری از سران کشورها دیدار کرد، اما از نگاه زنگنه، این دیدارها در حدی نبود که بتواند به‌عنوان یک تحول عمده در روابط خارجی کشور ارزیابی شود.

زنگنه در عین حال، متن سخنرانی پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل را مهم ارزیابی می‌کند و می‌گوید:« این سخنرانی در بخش‌هایی اساسی و جدی، سیاست‌های کلی جمهوری اسلامی ایران را بیان کرد.» به اعتقاد او، پزشکیان در این سخنرانی توانست دیدگاه‌های مجموعه جریان‌های سیاسی کشور را نیز تا حد زیادی بازتاب دهد. او با اشاره به احتمال انتقاد جریان‌های تندرو از مواضع رییس‌جمهوری در نیویورک، تأکید می‌کند که انتظار نمی‌توان داشت رییس‌جمهوری در یک مجمع بین‌المللی رفتاری خارج از چارچوب دیپلماسی داشته باشد. زنگنه معتقد است برگزاری تجمع‌های اعتراضی علیه رییس‌جمهوری پس از بازگشت از سفر خارجی، بویژه در شرایطی که کشور درگیر جنگ است، رفتاری منفی و نامناسب خواهد بود و می‌تواند به آرامش و انسجام ملی آسیب بزند. از نظر او، در چنین شرایطی باید از رفتارهای تنش‌زا و مخرب پرهیز کرد.

زنگنه برای ارزیابی میزان موفقیت سفر پزشکیان در سه ماه آینده، توجه به تحولات پیش‌رو در عرصه سیاست خارجی را ضروری می‌داند. به گفته او، یکی از موضوعات مهم، تأثیر تحولات سیاسی آمریکا و سرزمین‌های اشغالی بر جریان‌های مخالف ترامپ و نتانیاهو است. همچنین باید دید رفتار دولت‌ها در قبال جمهوری اسلامی ایران چگونه تغییر خواهد کرد و آیا روند اقدامات نظامی و حملات علیه ایران ادامه پیدا می‌کند یا امکان شکل‌گیری رویکردی عقلانی‌تر، بویژه از سوی آمریکا، فراهم می‌شود.

این تحلیلگر همچنین به اهمیت دیدارهای دیپلماتیک میان قدرت‌های بزرگ، از جمله دیدار شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ، اشاره می‌کند و معتقد است باید بررسی شود که این تحولات تا چه اندازه می‌تواند از افزایش تنش در منطقه و جهان جلوگیری کند.

از نگاه زنگنه، در کنار آثار خارجی سفر، نحوه برخورد نیروهای سیاسی در داخل نیز اهمیت دارد. او می‌گوید:«بخش قابل توجهی از احزاب و گروه‌های سیاسی، حتی برخی منتقدان و رقبای پزشکیان، از این سفر استقبال کرده و برخورد مثبتی با آن داشته‌اند.» با این حال، به اعتقاد او، رفتارهای خارج از چارچوب برخی جریان‌ها می‌تواند آرامش داخلی را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسأله‌ای که ضرورت حفظ انسجام ملی و پرهیز از رفتارهای تنش‌آفرین را بیش از پیش برجسته می‌کند.

 پزشکیان در فرودگاه مهرآباد و خطاب به استقبال کنندگان خود:

برای دفاع از عزت و سربلندی ملت ایران با قدرت ایستاده‌ایم

رییس‌جمهوری مسعود پزشکیان در اجتماع استقبال‌کنندگان در فرودگاه مهرآباد، با اشاره به سفر خود به نیویورک و دیدارها و برنامه‌های انجام‌شده در جریان این سفر، گفت: «به نیویورک رفتیم تا از عزت، سربلندی و حقوق ملت ایران دفاع کنیم. این افتخار بزرگ متعلق به همه نیروهای مسلح ما اعم از رزمندگان و بسیجیان و ارتشیان و نظامیان و نیروهای انتظامی بود. ما به شما افتخار می‌کنیم. ملتی که هفت ماه تمام میادین را خالی نکردند، ایستادند و عزت و سربلندی برای ایران ما آفریدند و ما به پشتوانه شما توانستیم با قدرت در تریبون‌های بین‌المللی از حقوق کشورمان دفاع کنیم.»

پزشکیان همچنین با اشاره به افشای صریح ماهیت جنایتکارانه دشمنان ملت ایران و ملت‌های منطقه در این سفر افزود: «امروز شاهد رفتارهایی هستیم که از نظر انسانی قابل پذیرش نیست؛ کودکان، زنان، سالمندان و جوانان کشته می‌شوند و در عین حال، عاملان این اقدامات، دیگران را به تروریسم متهم می‌کنند.»

رییس‌جمهوری اظهار کرد:« البته دنیا دیگر این ادعاهای بی‌اساس را نمی‌پذیرد و افکار عمومی جهان نسبت به آنچه در منطقه در حال وقوع است، آگاه شده است.»

پزشکیان با تأکید بر ایستادگی ملت ایران در دفاع از حقوق و عزت کشور، تصریح کرد: «ما با قدرت ایستاده‌ایم و در خدمت مردم عزیزمان هستیم و تا پای جان برای دفاع از کشور و مردم ایستادگی خواهیم کرد.»

رییس‌جمهوری همچنین خطاب به مردم ایران گفت: «تا زمانی که جان در بدن داریم و نفس می‌کشیم، به شما قول می‌دهیم که صادقانه خدمتگزار مردم عزیزمان باشیم.»

پزشکیان در پایان با قدردانی از حضور گسترده مردم در مراسم استقبال، اظهار کرد: «شما مردم عزیز ما را شرمنده کردید و امیدوارم بتوانیم شایسته اعتماد و محبت شما باشیم و خدمتگزار شما مردم خواهیم بود.»