اندیشکده انگلیسی «چتم‌هاوس» با اشاره به تجربه ناکام اجرای توافق اسلام‌آباد پیشنهاد کرد که ایران و آمریکا برای کاهش تنش‌ها و خروج از بن‌بست هرمز، به جای تلاش برای دست‌یابی به توافقی کلی، روندی مرحله‌ای، متقابل و قابل راستی‌آزمایی را در پیش بگیرند.

به گزارش ایرنا، چتم‌هاوس روز چهارشنبه در تحلیلی نوشت که جنگ میان ایران و آمریکا اکنون در برهه‌ای حساس میان تشدید تنش و بازگشت به دیپلماسی قرار گرفته و با توجه به عمق اختلاف‌ها میان تهران و واشنگتن، هرگونه توافق احتمالی باید از حل مسائل مشخص و قابل اجرا آغاز شود.

نیتیا لاب پژوهشگر برنامه امنیت بین‌الملل این اندیشکده با اشاره به پیشنهاد اخیر ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل برای بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای نوشت که هرچند این پیشنهاد ظاهراً از سوی دونالد ترامپ رییس‌جمهوری آمریکا رد شده است، دستیابی به یک توافق محدود درباره هرمز همچنان امکان‌پذیر است.

به نوشته چتم‌هاوس، چنین توافقی بیش از هر چیز نیازمند روندی دقیق، متقابل و قابل راستی‌آزمایی است و نباید بار دیگر در قالب یک توافقی کلی برای حل هم‌زمان همه اختلاف‌های ایران و آمریکا دنبال شود.

این اندیشکده با اشاره به تفاهم اسلام‌آباد نوشت که این سند نخستین تلاش برای ایجاد یک مسیر دیپلماتیک بود، اما نبود جزییات کافی درباره نحوه اجرای تعهدات باعث شد توافق گسترده‌تری در بازه 60 روزه پیش‌بینی‌شده شکل نگیرد.

چتم‌هاوس یکی از مشکلات تفاهم قبلی را اختلافات بر سر مدیریت تردد در تنگه هرمز دانست و نوشت توافق تازه باید شفاف‌تر در این زمینه تنظیم شود. بر اساس این تحلیل، توافق احتمالی باید نحوه تبادل اطلاعات دریایی، ارتباط با اپراتورهای تجاری و چگونگی تعامل مقام‌های دریایی ایران، عمان، آمریکا و نهادهای بین‌المللی را به‌روشنی تعیین کند.

چتم‌هاوس در ادامه به ابتکار ایران و عمان برای مدیریت مشترک تردد دریایی در تنگه هرمز اشاره کرد و نوشت این طرح شامل ایجاد یک کریدور موقت کشتیرانی، همکاری برای مین‌روبی و ایجاد سازوکارهایی برای تبادل اطلاعات بود. از نگاه این اندیشکده، همین ابتکار نشان می‌دهد بازگشایی مسیر کشتیرانی لزوماً به حل همه اختلاف‌های تهران و واشنگتن وابسته نیست.

این اندیشکده در بخش دیگری از پیشنهاد خود تأکید کرد که کاهش تنش باید به‌صورت مرحله‌ای و متقابل انجام شود.

بر این اساس، ایران می‌تواند به‌تدریج محدودیت بر کشتیرانی تجاری را کاهش دهد و سازوکارهای ارتباطی مورد توافق را برقرار کند. در مقابل، آمریکا و شرکای آن هم روند کاهش تحریم‌ها را در نظر بگیرند.

چتم‌هاوس تأکید کرد که هیچ‌یک از این اقدامات نباید صرفاً بر اعتماد سیاسی استوار باشد و هر گام باید با اقدام متقابل طرف دیگر و امکان راستی‌آزمایی همراه شود.

در این تحلیل همچنین پیشنهاد شده است که گروه‌های فنی درباره مین‌روبی، مسیرهای موقت عبور کشتی‌ها و سازوکار ثبت و گزارش حوادث فعالیت کنند و سازمان‌های مستقل دریایی نیز بتوانند وضعیت مسیرهای پاک‌سازی‌شده را تأیید کنند.

چتم‌هاوس نقش عمان، قطر و پاکستان را نیز در روند میانجی‌گری مهم ارزیابی کرد و نوشت کشورهای منطقه، نهادهای بین‌المللی دریایی و کارشناسان فنی بی‌طرف می‌توانند در نظارت بر اجرای توافق و ثبت موارد نقض احتمالی مشارکت داشته باشند.

این اندیشکده در جمع‌بندی نوشت که راه خروج از بن‌بست هرمز باید بر توافقی دقیق و قابل اجرا استوار باشد که در آن هر دو طرف بتوانند نتیجه را در چارچوب منافع خود توضیح دهند و هر امتیاز به رفتار طرف مقابل وابسته باشد.

چتم‌هاوس تأکید کرد تجربه تفاهم اسلام‌آباد نشان داده است که اصل دستیابی ایران و آمریکا به توافق امکان‌پذیر است، اما تعهدات سیاسی بدون سازوکار اجرایی روشن و قابل راستی‌آزمایی برای حفظ توافق کافی نخواهد بود.