ناصر کمالی مشهود

دکتری ژئوپلتیک

پنج دهه از استقرار جمهوری اسلامی گذشته و در این سال ها، ایران بارها با بزرگ منشی در بزنگاه های تاریخی، دست یاری به سوی همسایگان دراز کرده؛ از آذربایجانِ تازه استقلال یافته تا سوریه جنگ زده، از عراقِ گرفتار داعش تا قطرِ محاصره شده، از ترکیه در شب کودتا تا لبنانِ بحران زده.

اما پاسخِ آن جوانمردی در خیلی موارد، بی وفایی، کم لطفی یا حتی دشمنی بوده است و این یادداشت، روایتی عبرت آموز است از خوبی های کشوری که با وجود همه تلخی ها، از کمک کردن و خوب بودن، دست بر نخواهد داشت.

*داستانی که باید بارها خوانده شود*

مردی سواره، پیاده ای را دید که کمک می خواست. او از اسب پیاده شد، مرد را بلند کرد و بر اسب نشاند، اما مرد پیاده، همین که خود را سوار دید، دهنه اسب را کشید و گریخت. صاحب اسب فریاد زد:

تو فقط اسب را نبردی؛ جوانمردی را هم بردی! اسب مال تو؛ اما هرگز نگو چگونه به دستش آوردی. چون می ترسم دیگر هیچ سواره ای به پیاده ای رحم نکند.

این حکایت، حال امروز روابط ایران با برخی همسایگان است به شرح زیر؛ پنج دهه کمک از جانب کشوری که گویا دستش نمک ندارد.

*الف. آذربایجان؛ جوانمردی ایران، بی وفایی باکو*

ایران پس از فروپاشی شوروی، کمک های گسترده ای به باکو کرد، اما نتیجه چه شد؟ به رسمیت شناختن اسراییل، حذف سهم ایران از کنسرسیوم نفتی، واگذاری امتیازات به ترکیه، مشارکت در جاسوسی علیه ایران و همکاری در ترور دانشمندان هسته ای.

ایران حتی در جنگ قره باغ، آموزش نظامی، انتقال نیرو و میانجی گری صلح به نفع باکو وارد عمل شد، اما پاسخ باکو، بی مهری آشکار بود.

*ب. سوریه؛ از بقا به اعتبار ایران تا اعتماد به اعراب*

ایران از سال 2011، با هزینه های سنگین انسانی و مالی، ستون مقاومت سوریه بود، اما با تغییر محاسبات بشار اسد و اعتماد او به اعراب و تضعیف محور مقاومت، در نهایت سقوط بشار اسد رقم خورد.

*ج. عراق؛ نجات از داعش و فراموش کردن حامی*

ایران در سال 2014، به درخواست رسمی بغداد، نقش اصلی در توقف داعش داشت، اما با روی کار آمدن دولت جدید اخیر، الگوی همکاری با ایران به سردی گرایید؛ گویی امنیت که برقرار می شود، دوستی به فراموشی سپرده می شود.

*د. قطر؛ محاصره ای که ایران آن را شکست*

وقتی چهار کشور عربی قطر را محاصره کردند، ایران مرز هوایی خود را بر روی آن کشور گشود، مواد غذایی ارسال کرد و مسیرهای حیاتی اش را باز نگه داشت، اما پس از رفع بحران، روابط قطر با ایران به گرمی آن روزها نماند و در پازل دشمن بازی کرد.

*ه. ترکیه؛ شبی که ایران پشت اردوغان ایستاد*

در کودتای 2016، ایران تنها کشور منطقه بود که بلافاصله از دولت قانونی ترکیه حمایت کرد و حتی گفته شد، هواپیمای اردوغان با اسکورت جنگنده های ایرانی وارد حریم ایران شد، اما نتیجه چه شد؟ در بزنگاه های بعدی، شاهد کم لطفی های فراوان از سوی آنکارا بودیم.

*و. کویت؛ شریک دشمنان ایران؛ از دیروز تا امروز*

کویت در جنگ ایران و عراق، حامی اصلی صدام بود، اما پس از اِشغال کویت از سوی صدام، ایران در سریع ترین زمان برای اطفای چاه های نفت آن کشور وارد عمل شد تا امروز که کویت در منازعات منطقه، به پاتوق دشمنان ایران تبدیل شده است.

*ز. لبنان؛ کمک های گسترده، فاصله گیری گسترده تر*

ایران، میلیون ها دلار برای زیرساخت های لبنان هزینه کرد؛ ساخت مدارس، پل ها، جاده ها و بیمارستان ها و ارسال میلیون ها گالن سوخت، اما از 2025 به بعد، لبنان مسیر فاصله گیری آشکار از ایران را انتخاب کرد و حتی کمک مالی ایران را نپذیرفت و خواستار اخراج سفیر ایران شد.

*ایران، از خوبی کردن دست بر نمی دارد*

پنج دهه تجربه نشان می دهد که ایران، در سخت ترین لحظات کنار همسایگان خود بوده است، اما بسیاری از آنها، در لحظات حساس تاریخی، یا بی وفایی کردند یا بی تفاوت شدند.

و این تجربه ها باید ما را به یک اصل مهم برساند:

هرگونه کمک ، باید همراه با تدبیر باشد؛

جوانمردی، باید همراه با ضمانت باشد؛

و اعتماد، باید همراه با محاسبه عقلانی باشد.

و اما در پایان:

باید گفت وَتِلْکَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ

دنیا گِرد است و چوب خدا، صدای بلندی دارد، اما ایران، با وجود همه تلخی ها، برای انسانیت از حمایت دست بر نخواهد داشت .

انتظار می رود با عبور موفقیت آمیز از مرحله سخت فعلی، در مراودات آتی، هوشیارتر، دقیق تر و آینده نگرتر عمل کنیم.

خدا با ماست؛

ان شاءالله.