به نقل از مرکز رسانه قوه قضاییه، سید محمود علوی، قاضی دادگستری در گفت وگو با میزان، با اشاره به مقررات قانونی مربوط به مهریه و ضمانت اجرای پرداخت آن، اظهار کرد: موضوعی که درباره مهریه مطرح می شود همان حکمی است که در ماده 22 قانون حمایت خانواده پیش بینی شده و بر اساس آن تا 110 سکه تمام بهار آزادی مقررات ماده 2 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی اعمال می شود.

وی با بیان اینکه در این زمینه یک اشتباه رایج میان مردم وجود دارد، افزود: برخی تصور می کنند اگر مهریه زوجه بیشتر از 110 سکه باشد دیگر امکان دریافت آن وجود ندارد در حالی که چنین برداشتی صحیح نیست و موضوع اصلی، تفاوت در نحوه اجرای ضمانت قانونی برای وصول مهریه تا این میزان و مازاد بر آن است.

مهریه بیشتر از 110 سکه هم قابل مطالبه است

علوی ادامه داد: بر اساس ماده 22 قانون حمایت خانواده، قانونگذار برای مهریه تا سقف 110 سکه ضمانت اجرای مشخصی در نظر گرفته است و زوج باید این میزان از مهریه را پرداخت کند اما اگر زوجه بخواهد مهریه بیشتری دریافت کند باید توانایی مالی زوج برای پرداخت مازاد بر این میزان را اثبات کند.

این قاضی دادگستری برای توضیح این موضوع گفت: برای مثال اگر مهریه زنی هزار سکه باشد زوجه می تواند برای اثبات توانایی مالی همسر خود به اموالی مانند زمین یا ملک متعلق به او استناد کند و نشان دهد که زوج دارایی لازم برای پرداخت مهریه را دارد.

وی تصریح کرد: بنابراین موضوع این نیست که مهریه بیشتر از 110 سکه قابل دریافت نیست بلکه تفاوت در این است که برای وصول مازاد بر 110 سکه زوجه باید توانایی مالی زوج را اثبات کند. اگر زوج دارایی و توانایی پرداخت داشته باشد مهریه تعیین شده صرفاً به دلیل بیشتر بودن از این میزان از بین نمی رود.

تفاوت ضمانت اجرای مهریه تا 110 سکه و مازاد بر آن

علوی با تشریح تفاوت این دو وضعیت بیان کرد: تا سقف 110 سکه، زوج باید در صورت ناتوانی از پرداخت، اعسار خود را اثبات کند و در صورت پذیرش اعسار، امکان تقسیط مهریه و اعمال مقررات مربوط فراهم می شود.

وی افزود: در واقع ماده 2 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در این چارچوب اعمال می شود و قانونگذار برای وصول مهریه تا سقف 110 سکه، ضمانت اجرای مشخصی در نظر گرفته است.

این قاضی دادگستری در پایان تأکید کرد: نقطه تفاوت اصلی در مقررات مهریه ضمانت اجرای قانونی برای 110 سکه نخست و ضرورت اثبات توانایی مالی زوج برای وصول مازاد بر این میزان است بنابراین نباید تصور کرد که مهریه بیشتر از 110 سکه اساساً قابل مطالبه یا وصول نیست.

آیا مهریه سقف مشخصی برای وصول دارد؟

سید محمود علوی، قاضی دادگستری در پاسخ به این سوال که آیا مهریه سقف مشخصی برای وصول دارد، گفت:خیر، اگر مهریه ای هزار یا 10 هزار سکه باشد در صورتی که زوج توانایی پرداخت داشته باشد، تمام آن از دارایی های او قابل وصول است.

در چه شرایطی مرد بابت نپرداختن مهریه زندانی می شود؟

این قاضی دادگستری، گفت: اگر مرد توانایی پرداخت مهریه تا سقف 110 سکه را داشته باشد اما از پرداخت آن خودداری کند مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی اجرا می شود و امکان بازداشت او وجود دارد.

آیا مهریه از ارث شوهر قابل وصول است؟

علوی در پسخ به این سوال که آیا مهریه از ارث شوهر قابل وصول است، گفت: بله، اگر مرد فوت کند مهریه همسرش باید از ماترک و اموال به جامانده از او پرداخت شود. مهریه از دیون ممتاز است یعنی زن برای وصول مهریه خود در اولویت قرار می گیرد و باید مهریه پیش از تقسیم ارث میان وراث، از اموال به جامانده از متوفی پرداخت شود.

اعسار از پرداخت مهریه چیست و قاضی چگونه ناتوانی مالی مرد را تشخیص می دهد؟

این قاضی دادگستری با تشریح مفهوم اعسار از پرداخت مهریه گفت: در دعاوی مالی و مربوط به دیون، مفهومی به نام اعسار داریم. معسر به کسی گفته می شود که توانایی پرداخت بدهی های خود را ندارد یا اموالش برای پرداخت این بدهی ها کافی نیست.

وی افزود: در موضوع مهریه اگر مرد مدعی باشد که توانایی پرداخت مهریه را ندارد باید اعسار خود را اثبات کند و بار اثبات اعسار بر عهده اوست.

علوی با اشاره به شیوه های بررسی ادعای اعسار در دادگاه ادامه داد: یکی از راه های اثبات اعسار شهادت شهود است. برای مثال شاهد می تواند درباره میزان درآمد، وضعیت زندگی و شرایط مالی فرد اطلاعاتی ارائه دهد تا دادگاه با بررسی این اظهارات، درباره ادعای اعسار تصمیم گیری کند.

این قاضی دادگستری تصریح کرد: علاوه بر شهادت شهود قاضی می تواند از قرائن و شواهد دیگری نیز برای بررسی وضعیت مالی مرد استفاده کند. برای مثال فیش حقوقی و میزان دریافتی ماهانه فرد می تواند در تشخیص توانایی یا ناتوانی او در پرداخت مهریه مؤثر باشد.اگر قاضی با بررسی درآمد ماهانه مرد و سایر شرایط مالی او به این نتیجه برسد که درآمدش برای پرداخت مهریه کافی نیست و حتی هزینه های متعارف زندگی روزمره او را نیز پوشش نمی دهد، این موضوع می تواند در بررسی و احراز اعسار مورد توجه قرار گیرد.

علوی در ادامه با اشاره به سایر قرائن مؤثر در تشخیص وضعیت مالی فرد گفت: نحوه زندگی محل سکونت و خانه ای که فرد در آن زندگی می کند نیز می تواند از جمله قرائنی باشد که قاضی برای بررسی وضعیت مالی او مورد توجه قرار می دهد.بر این اساس تشخیص اعسار از پرداخت مهریه صرفاً به ادعای مرد محدود نمی شود و دادگاه با بررسی شهادت شهود، میزان درآمد، وضعیت زندگی و سایر شواهد و مدارک، درباره پذیرش یا رد ادعای اعسار تصمیم گیری می کند.

آیا مهریه بخشیده شده قابل پس گرفتن است؟ شرایط قانونی رجوع از بخشش مهریه

یکی از پرسش های مطرح درباره حقوق خانواده این است که آیا زنی که مهریه خود را به همسرش بخشیده است، می تواند از تصمیم خود برگردد و دوباره مهریه اش را مطالبه کند؟

سید محمود علوی، قاضی دادگستری، در توضیح این موضوع با اشاره به اهمیت مفاهیم و اصطلاحات حقوقی اظهار کرد: برای بررسی امکان پس گرفتن مهریه بخشیده شده باید میان مفاهیمی مانند هبه، ابراء ذمه، اقرار به دریافت مهریه، صلح و بذل مهریه در طلاق توافقی تفاوت قائل شد چراکه هر یک از این اقدامات آثار حقوقی متفاوتی دارد.

علوی با اشاره به مفهوم هبه و بخشش گفت: ممکن است زنی اعلام کند که مهریه خود را به همسرش بخشیده است و پس از مدتی از تصمیم خود پشیمان شود و بخواهد از این بخشش رجوع کند. در چنین شرایطی ابتدا باید مشخص شود که موضوع بخشش، یک طلب یا دین بوده یا مالی معین و مشخص.

وی افزود: اگر موضوع بخشش، طلب مشخصی مانند تعداد معینی سکه یا مبلغی پول باشد موضوع از نظر حقوقی با هبه یک مال مشخص تفاوت دارد. برای مثال، اگر زن اعلام کند که 100 سکه از مهریه یا مبلغ معینی از طلب خود را به همسرش بخشیده است باید آثار حقوقی این اقدام بررسی شود. بر اساس ماده 806 قانون مدنی، هرگاه طلبکار، طلب خود را به بدهکار ببخشد، حق رجوع ندارد. بنابراین، اگر بخشش مهریه از نظر حقوقی به معنای بخشیدن طلب از سوی زن به شوهر باشد، اصل بر این است که زن نمی تواند از این بخشش رجوع کند.

بخشش یک مال مشخص با بخشیدن طلب مهریه تفاوت دارد

این قاضی دادگستری در ادامه با اشاره به تفاوت هبه یک مال معین با بخشش طلب توضیح داد: اگر موضوع هبه، عین معینی مانند یک خودرو یا مال مشخص دیگری باشد، امکان رجوع از هبه با شرایطی که در قانون مدنی پیش بینی شده، وجود دارد. مطابق ماده 803 قانون مدنی، واهب در صورت بقای عین موهوبه، اصولاً می تواند از هبه رجوع کند اما قانون برای این امکان استثناهایی در نظر گرفته است. از جمله اینکه هبه معوض باشد و عوض آن پرداخت شده باشد، مال از مالکیت دریافت کننده خارج شده باشد یا در آن تغییراتی ایجاد شده باشد. بنابراین، صرف استفاده از واژه بخشش برای تعیین امکان رجوع کافی نیست و باید ماهیت حقوقی اقدام و شرایط قانونی آن بررسی شود.

ابراء مهریه؛ آیا امکان مطالبه دوباره وجود دارد؟

علوی با اشاره به مفهوم ابراء ذمه بیان کرد: ممکن است زن در دفتر اسناد رسمی اعلام کند که شوهرش را از پرداخت مهریه یا بخشی از آن بری الذمه کرده است. در این حالت، باید آثار حقوقی ابراء بررسی شود. ابراء به معنای صرف نظر کردن طلبکار از طلب خود و بری کردن بدهکار از دین است. بر همین اساس، اگر زن به طور معتبر ذمه شوهر را از پرداخت مهریه یا بخشی از آن ابراء کرده باشد، اصولاً نمی تواند همان دین را دوباره مطالبه کند.ازاین رو، هنگام تنظیم اسناد مربوط به مهریه، توجه به مفاد سند و آثار حقوقی عباراتی که در آن درج می شود، اهمیت زیادی دارد.

اقرار به دریافت مهریه

این قاضی دادگستری درباره حالتی که زن اعلام می کند مهریه خود را دریافت کرده است، توضیح داد: ممکن است زنی در دفترخانه یا در سندی مکتوب اقرار کند که مهریه خود را از همسرش دریافت کرده است. این وضعیت با بخشش مهریه یا ابراء ذمه تفاوت دارد.

وی افزود: اگر زن مدعی باشد که اقرار او واقعی نبوده و تحت شرایطی مانند اکراه و اجبار انجام شده یا اقرار به صورت صوری بوده است، باید ادعای خود را از مسیر قانونی پیگیری و اثبات کند.بنابراین، صرف پشیمانی از اقرار به دریافت مهریه برای بی اعتبار شدن آن کافی نیست و امکان اعتراض به سند و آثار آن به دلایل و شرایط پرونده بستگی دارد.

علوی با اشاره به صلح مهریه گفت: ممکن است زن و شوهر با توافق یکدیگر درباره مهریه صلح کنند و این توافق را در سندی درج کنند. در این شرایط نیز باید مفاد توافق و آثار حقوقی آن بررسی شود. صلح، بسته به ماهیت و شرایط آن، آثار حقوقی خاص خود را دارد و اصولاً نمی توان صرف پشیمانی یکی از طرفین را برای برهم زدن آن کافی دانست. البته اگر درباره اعتبار توافق، تحقق شروط آن یا وجود ایرادهای قانونی اختلافی مطرح شود، موضوع باید با توجه به مفاد سند و دلایل ارائه شده بررسی شود.

بذل مهریه در طلاق توافقی

این قاضی دادگستری در ادامه به بذل مهریه در جریان طلاق توافقی اشاره کرد و گفت: گاهی زن در فرآیند طلاق توافقی، مهریه خود را در قبال توافق بر طلاق بذل می کند. در این حالت باید نوع طلاق، مفاد توافق و شرایط قانونی رجوع بررسی شود. در طلاق خلع، زوجه می تواند با رعایت شرایط قانونی در مدت عده از آنچه در قبال طلاق بذل کرده است رجوع کند اما این موضوع به معنای وجود حق رجوع نامحدود در همه موارد بخشش مهریه نیست. همچنین تحقق آثار این رجوع و تأثیر آن بر وضعیت طلاق، تابع شرایط قانونی مربوط است.

پیش از بخشیدن مهریه به مفاد سند توجه کنید

علوی در جمع بندی این موضوع تأکید کرد: افرادی که قصد بخشیدن مهریه یا تنظیم توافق درباره آن را دارند، باید پیش از امضای سند، به معنای حقوقی واژه هایی مانند هبه، ابراء، اقرار، صلح و بذل توجه کنند؛ زیرا انتخاب هر یک از این عبارات می تواند آثار حقوقی متفاوتی به دنبال داشته باشد.بر این اساس، برای پاسخ به این پرسش که آیا مهریه بخشیده شده قابل پس گرفتن است، نمی توان در همه پرونده ها یک پاسخ یکسان ارائه کرد. نوع اقدام حقوقی، مفاد سند، شرایط تنظیم آن و مقررات قانونی مرتبط، در تعیین امکان یا عدم امکان رجوع نقش تعیین کننده دارد.