معصومه (نیلوفر) ابتکار، زاده 1339 در تهران و دختر تقی ابتکار دومین رییس سازمان حفاظت از محیط زیست ایران، دانشجویی 19 ساله بود که سفارت آمریکا در تهران توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام تسخیر شد. او که در آن برهه سال دومِ رشته مهندسی پتروشیمی دانشگاه پلی تکنیک درس می خواند، روز دوم این رویداد، وارد سفارت شد و به عنوان مترجم در روابط عمومی لانه شروع به کار کرد.

خواهر مری لقبی بود که از همان روزهای نخست پس از تسخیر سفارت بر روی او ماند. اما این لقب از کجا می آمد؟ پای ابتکار چگونه به سفارت باز شد؟ او خود در کتاب دانشجویان و گروگان ها که به کوشش حسین جودی در سال 92 توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شد، به این پرسش ها پاسخ گفته است. بخشی از این پرسش و پاسخ را به نقل از کتاب یادشده (34-36) می خوانیم:

*چطور شد که پای تان به ماجرای لانه جاسوسی آمریکا باز شد؟

چند روز بعد از جریان تصرف دانشجویان به من گفتند در لانه به شما نیاز است. با اعضای خانواده مشورت کردم. طبیعی بود که پدر و مادر در این امر خیلی راغب نبودند و به همین خاطر من گفتم: یک چیزی درون من است که می گوید باید بروم و طاقت ماندن ندارم. حسن موضوع این بود که نسل ما به دلیل همان رویکرد اعتقادی که نسبت به مسائل داشتیم اعتماد والدین مان به ما زیاد بود. قبل از دوره 13 آبان از طریق کمیته کارگری با انجمن اسلامی ارتباط داشتیم.

آقای مهندس خالقی که بعدا آزاده و وزیر آقای خاتمی شد، رییس کمیته کارگری دانشگاه پلی تکنیک بود. ما گروهی از دانشجویان مسلمان (شاخه ای از انجمن اسلامی) بودیم که بیشتر در محیط های کارگری کار می کردیم.

من دختر 19 ساله نازپرورده، هر روز بعد از دانشکده ساعت چهار سوار اتوبوس شرکت واحد می شدم و به کیلومتر 18 جاده کرج می رفتم. تک و تنها به کارخانه کفش وین می رفتم و به 50 نفر از کارگران سوادآموزی درس می دادم، کتابخانه راه اندازی کردیم و کار فرهنگی و آموزشی می کردیم. شب هم زودتر از 9 و 10 شب خانه نمی آمدم.

خانواده هم به کارهای غیرمتعارف ما عادت کرده بودند و اعتماد هم داشتند. بالاخره می دانستند تحول فکری که در نسل جوان اتفاق افتاده مبتنی بر مشی اعتقادی است. خلاصه پذیرفتند من روز بعد وارد سفارت شدم. بعدا آقای محمد هاشمی (همسر معصومه ابتکار) مدعی شدند که من در را به روی خانم ابتکار باز کردم، اما الان خاطرم نیست که آقای هاشمی این کار را کردند یا خیر. ایشان در کتاب تسخیر مدعی شدند که این طرح آوردن من به لانه پیشنهادش از طرف ایشان بود.

*در ابتدا که پا به لانه گذاشتید در کدام قسمت مشغول به کار شدید؟

چون من از روز دوم وارد لانه شدم به همین خاطر کارها از قبل بین دانشجویان در تمام واحدها و بخش ها تقسیم شده بود. به من گفتند در روابط عمومی مراجعه خبرنگار زیاد است و نیاز به برنامه ریزی برای خبرنگاران و ترتیباتی برای پاسخ گویی به سوالات شان داریم. از آن پس صبح تا ظهر در روابط عمومی بودم و متوسط روزی 5 تا 10 مصاحبه داشتیم. بستگی به سنگینی مصاحبات داشت. گاهی کمتر می شد، تعدادی از مصاحبات داخلی و بیشترشان بین المللی بود.

هجوم خبرنگاران باعث می شد که در بعضی از مواقع فشار و درخواست ها را حریف نمی شدیم. از ظهر هم به بخش اسناد می رفتم، کار من ویرایش و تصحیح نهایی اسناد بود بچه ها تغییراتی را انجام می دادند و درنهایت مرحله نهایی که چک کردن با سند اصلی بود به من واگذار شده بود و این که ببینیم اسناد چیست و طبقه بندی کنیم و... را کار کردیم. بعد روی مرحله ای افتادیم که افشاگری صورت می گرفت. در مرحله بعد مرحله نهایی ویرایش اسناد را اکثرا من انجام می دادم. این کار به 10 و 11 شب می رسید. با این حال من خیلی دوست داشتم نگهبانی هم بدهم.

*پست نگهبانی اجباری نبود؟

خیر، برای کسی که کار روزانه داشت اجبار نبود، چون کارها تقسیم شده بود. یک تعداد از دانشجویان کارشان پاسداری و حفاظت از گروگان ها بود. برای ما که در قسمت اسناد بودیم نگهبانی اختیاری بود. من بیشتر پاس دو تا چهار صبح را می گرفتم و همه می دانستند من در این زمان پاس حیاط را می گرفتم (اگر هوا سرد نبود) حدود چهار صبح به خوابگاه خواهران می رفتم.

*خوابگاه خواهران کدام قسمت بود؟

ساختمان ویزا.

*تعداد خانم های حاضر در لانه چند نفر بود؟

زیاد، شاید نصف بچه های لانه خانم بودند. 170 تا 180 نفر از 350 نفر.

*چطور شد که به اسم مری شهرت پیدا کردید.

من در طول عمرم نه با خبرنگاری مواجه شده بودم و نه مصاحبه کرده بودم و ترجمه انگلیسی فارسی هم زمان نداشتم و دانشجویی بودیم که تنها تحلیلی از کارمان داشتیم اما آموزش خاصی ندیده بودیم. مخصوصا برای من که در آن فضای مدرسه بین المللی که آمریکایی ها بودند، زندگی کرده بودم و ارزش هایی که به عنوان فرهنگ آمریکایی تبلیغ می کردند با آن چه در ایران به عنوان سیاست های دولت آمریکا رخ داد تفاوت و نفاق وحشتناکی داشت. من این نفاق را مشخصا حس می کردم، آن ها دوگانه عمل کردند. آن چه از فرهنگ آمریکایی را که لمس کردم به آن چه دولت آمریکا به نمایندگی از ملت در کشور دیگر به جا می گذارد دوگانه بود. این برای من انگیزه بود اما تجربه عملی نداشتیم.

خبرنگار آمریکایی در روز دوم و سوم از من پرسید: اسم شما چیست؟ من تا آن زمان فکر نکردم که ممکن است کسی اسمم را بپرسد، با خود گفتم چرا اسمم را به این آقا بگویم. حالا تمام این افکار در ظرف 10 تا 15 ثانیه بود که آدم فرصت دارد فکر کند. با خودم گفتم اسمی بگویم که برای او آشنا باشد، گفتم اسم من مریم است. گفت: مری؟ گفتم: بله. این اسم دیگر از آن روز روی من ماند.

گزیده از خبرآنلاین