فرارو- تصمیم دولت برای صدور گواهینامه موتور به زنان، در وهله نخست، گامی برای رفع بلاتکلیفی بخشی از جامعه است؛ اما پرسش کلیدی همچنان زیر پوست این مصوبه باقی مانده: آیا این اقدام صرفا یک تغییر اداری است یا نویدبخش گشایش واقعی اجتماعی برای زنان؟

به گزارش فرارو، فرایند صدور گواهینامه موتور برای بانوان به زودی اعلام و اجرایی خواهد شد. به گفته زهرا بهروزآذر، این طرح نهایی شده و از نگاه دولت، استفاده زنان از موتورسیکلت امری اجتناب ناپذیر است. با این حال، مسیر نهایی شدن این تصمیم با چالش هایی همراه بوده و جریاناتی همچنان بر سر راه این مصوبه سنگ اندازی می کردند؛ در صدر این مخالفت ها، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده و شخص زهرا فرهمندپور، رییس شورا، قرار داشتند و درخواستشان این بود که به طور کل این مصوبه لغو شود.

این تحولات در حالی رخ می دهد که بخشی از زنان، که مدت هاست موتورسیکلت را به عنوان وسیله حمل ونقل انتخاب کرده اند، در واکنش به تصمیم دولت می پرسند: کمی دیر نیست؟ برخی جامعه شناسان معتقدند سیاست گذاری ها از تحولات واقعی جامعه عقب مانده اند و وقتی تصمیمات مرتبط با گشایش های اجتماعی اجرایی می شوند، دیگر اثرگذاری آن ها به چشم نمی آید.

نفیسه آزاد، جامعه شناس و فعال حقوق زنان، در گفت وگو با فرارو این موضوع را بررسی کرده و می گوید: سیاست گذار اگر عملکرد خوبی داشته باشد، قاعدتا باید قدرت تخمین داشته باشد و پیش از آنکه جامعه به کنش یا رفتار مشخصی برسد، قانون گذاری کند و تسهیلات لازم را در نظر بگیرد؛ نه اینکه صرفا به ملاحظات اخلاقی بسنده کند.

نفیسه آزاد به فرارو می گوید: شاید اگر تصمیم صدور گواهینامه موتور به زنان سال گذشته یا حتی 6 ماه پیش گرفته می شد، می توانستیم نام آن را گشایش اجتماعی بگذاریم و متوجه شویم که خواسته زنان در جامعه در حال شنیده شدن است؛ اقدامی که نشان می داد دولت ظرفیت تغییر و شنیدن حرف جامعه را دارد. اما امروز نگاه به تغییر در حال حاضر عوض شده است. گرچه این اقدام هم موثر به نظر می رسد.

این جامعه شناس می گوید: در این مرحله بیشتر به نظر می رسد بحث مقاومت روزمره و پذیرش اینکه بابت آن هزینه داده شده مطرح است؛ یک مقاومت روزمره، بدون خشونت که دستاوردهایی داشته است.

آزاد درباره واکنش بانوانی که امروز در سطح جامعه با موتورسیکلت تردد می کنند و معتقدند صدور این تصمیم دیرهنگام است و در شرایط فعلی اقتصادی حتی توان مالی دریافت گواهینامه را ندارند، می گوید: سیاست گذار اگر عملکرد خوبی داشته باشد، قاعدتا باید قدرت تخمین داشته باشد و پیش از آنکه جامعه به کنش یا رفتار مشخصی برسد، قانون گذاری کند و تسهیلات لازم را در نظر بگیرد. البته برای قوانین راهنمایی و رانندگی الزاماتی وجود دارد؛ از بیمه گرفته تا سایر موارد. اما وقتی سیاست گذار از جامعه عقب می افتد و اصرار دارد بر هنجارهای سابق باقی بماند، در نهایت وضعیت بدتر می شود و اگر بعدها پشت سر جامعه فریاد بزند که بفرمایید، این هم گواهینامه ، این اقدام دیگر دیده نخواهد شد.

او می افزاید: این در حالی است که ما در کلان شهرها بخشی از تنظیمات زندگی اجتماعی را به نظام های قراردادی سپرده ایم؛ مثلا پذیرفته ایم که پلیس خیابان ها را مدیریت کند و امنیت برقرار شود، یا چارچوب های آموزشی و بهداشتی را قبول کرده ایم و بسیاری موارد دیگر. اگر سیاست گذار در طول زمان نتواند با جامعه همراهی کند، آن وقت این پرسش شکل می گیرد که تا الان کجا بودید؟ ما مسئله خودمان را حل کرده ایم.

نفیسه آزاد معتقد است: دولت با یک اقدام نصفه ونیمه نمی تواند مسئله ای را که سال ها انباشته شده حل کند. اگر در طول زمان نشانه هایی از یک رویکرد پایدار ببینیم، آن وقت شاید بتوان گفت مسیر درستی در پیش گرفته شده است؛ اما یک تصمیم منفرد در شرایط فعلی حتی ممکن است در نگاه نخست واکنش منفی ایجاد کند. شاید برای عده ای مهم به نظر برسد، اما اثر واقعی زمانی دیده می شود که این اقدامات به صورت مستمر و در یک روند طولانی مدت دنبال شود؛ در آن صورت است که می توان انتظار اصلاح وضعیت را داشت.

او می افزاید: به نظر می رسد در حال حاضر با مسائل مهم تری روبه رو هستیم که به اقدامات جدی تری نیاز دارند. با این حال نمی توان گفت امیدی وجود ندارد، چون فراتر از رویکردهای سیاسی، یک جامعه بزرگ شهری برای اداره خود به قراردادهای اجتماعی پایدار نیاز دارد.

آزاد می گوید: ما با نوعی عدم توازن در مسئله زنان در ایران روبه رو هستیم. عاملیت اجتماعی زنان، از فعالیت های اجتماعی و سطح تحصیلات گرفته تا حضور در سازمان ها، اشتغال، نقش آفرینی در شبکه های اجتماعی و سرمایه فرهنگی، بسیار بالاست، اما همه این ها به سقف قانون برخورد می کند. ما همچنان در قانون مدنی در حوزه زنان و جنسیت با مسائل بزرگی مواجهیم.

از دید او: دهه هاست زنان با این عدم توازن دست وپنجه نرم می کنند، با وجود همه محدودیت ها دستاوردهایی داشته و خواهد داشت.