فرارو-دوگانه جنگ یا مذاکره همچنان به شدت در سطح جامعه سیاسی دیده می شود. در شرایطی که برخی رسانه ها و نمایندگان مجلس معتقدند مذاکره اشتباه است و جنگ 12 روزه نیز حاصل ادامه مذاکره بود، برخی دیگر معتقدند اکنون در وضعیتی قرار داریم که باید از مسیر دیپلماسی مشکلات کشور را حل کرد.

به گزارش فرارو، فریدون مجلسی، کارشناس ارشد سیاست خارجی و تحلیلگر روابط بین الملل در این زمینه با گفتگو کرده است:

فریدون مجلسی به فرارو گفت: این برداشت که در نوبت پیشینِ گفت وگوها، ایران دقیقاً در لحظه مذاکره مورد حمله قرار گرفته و از این رو نمی توان دوباره به مسیر دیپلماسی اعتماد کرد، ریشه در یک روایت نادقیق دارد. آنچه در واقعیت رخ داد، حمله نه در متن مذاکره، بلکه در دوره ای از انتظار برای روشن شدن نتیجه و میزان پذیرش شروط طرف مقابل رخ داد. در همان دوره نیز دولت ترامپ تهدیدهای متعددی را علیه ایران مطرح می کرد و فضای فشار حداکثری با ادبیات تند و آشنا ادامه داشت. بنابراین اتکا به این روایت برای زیر سؤال بردن اصل مذاکره، نه از نظر تاریخی دقیق است و نه از نظر تحلیلی قابل استناد. دیپلماسی همیشه در بستری از فشار، تهدید یا رقابت دنبال می شود و تصور مذاکره در یک خلأ امن و بی تنش، با واقعیت سیاست بین الملل سازگار نیست.

وی افزود: مخالفان گفت وگو، آگاهانه یا ناخودآگاه، در موضعی قرار می گیرند که گزینه بدیل مذاکره یعنی جنگ را تقویت می کند. این گزاره که جنگ و مذاکره دو روی یک سکه اند، نه اغراق است و نه یک توصیف هیجانی؛ بلکه بیان واقعیتی است که هر تحلیلگر روابط بین الملل به خوبی آن را می فهمد. مذاکره راهی برای مدیریت اختلافات و کاهش هزینه هاست، در حالی که جنگ همان اختلافات را با هزینه های چند برابر و با پیامدهای غیرقابل پیش بینی دنبال می کند. کسانی که با اصل گفت وگو مخالفت می کنند، عملاً در حال نفی تنها مسیری هستند که می تواند از بروز خسارات انسانی، اقتصادی و راهبردی جلوگیری کند.

این کارشناس ارشد سیاست خارجی در ادامه گفت: مخالفت با جنگ ریشه در ترس یا عقب نشینی ندارد؛ چه بسا نشانه بلوغ سیاسی و فهم واقع بینانه از ماهیت قدرت باشد. در ادبیات سیاست خارجی، شجاعت نه در آغاز یک جنگ، بلکه در توانایی جلوگیری از آن تعریف می شود. هر سیاستمدار کارکشته ای می داند که آغاز جنگ به معنای ورود به چرخه ای است که پیامدهایش قابل کنترل نیست و حتی پیروزِ جنگ نیز زیان های سنگین و غیرقابل جبرانی را تجربه می کند. جنگ در ذات خود ویرانی دارد و محاسبه پذیر نیست؛ چه برسد به جنگی که منطقه و معادلات پیرامونی آن به شدت درگیر بازیگران متعدد و نیروهای غیرقابل پیش بینی است.

وی افزود: در تجربه جنگ دوازده روزه، گرچه آسیب هایی وارد شد، اما بخش قابل توجهی از ضربات، متوجه اهدافی بود که اثر مستقیم بر زندگی روزمره شهروندان نداشت و از نظر مدیریت خسارت نیز قابل کنترل تر بود. اما چنین تجربه ای قابل تعمیم نیست. هیچ تضمینی وجود ندارد که در مرحله بعدی تنش، الگوی ضربات همان باشد یا خسارات محدود بماند. برعکس، هر چه جنگ گسترده تر شود، احتمال اصابت به زیرساخت های حیاتی، مراکز حساس و حوزه های مرتبط با زندگی مردم افزایش می یابد. امروز نه طرف مقابل تعهدی برای محدود نگاه داشتن جنگ دارد، نه شرایط منطقه همانند گذشته است که بتوان به الگوهای پیشین استناد کرد.

این دیپلمات پیشین ایران در ادامه گفت: بخش هایی از طیف های سیاسی با نوعی نگاه ایدئولوژیک چنین القا می کنند که گویی مشکلات حوزه سیاست خارجی فقط از مسیر جنگ حل خواهد شد؛ انگار که ورود به یک مواجهه نظامی، راه میان بری برای تغییر موازنه ها یا تثبیت اقتدار است. این نگاه، نه تنها فاقد پشتوانه کارشناسی است، بلکه خطرناک ترین نوع تحلیل در شرایط پیچیده کنونی محسوب می شود. در جهان امروز هیچ جنگی به معنای پیروزی مطلق نیست و حتی اگر ضربه ای وارد شود، ضربه متقابل نیز حتمی است. کسانی که جنگ را ساده سازی می کنند، هزینه های انسانی و اقتصادی را نادیده می گیرند و تصور می کنند تبعات جنگ قابل مدیریت است؛ حال آن که واقعیت برخلاف این خیال است.

وی افزود: با وجود فضای سنگین تهدید، جنگ هنوز قابل پیشگیری است. این گزاره خوش بینانه نیست، بلکه برآمده از منطق تعاملات بین المللی است. تا زمانی که کانال های ارتباطی بسته نشده باشد، تا زمانی که هزینه های یک درگیری برای طرف مقابل نیز بالا باشد و تا وقتی که جامعه جهانی نگران تبعات گسترش تنش ها باشد، امکان جلوگیری از جنگ وجود دارد. اما این امکان، نیازمند اراده سیاسی، مهارت دیپلماتیک و توان مدیریت احساسات داخلی است. جنگ طلبی، چه در قالب شعار و چه در لباس تحلیل، می تواند این پنجره را ببندد و کشور را در مسیری قرار دهد که بازگشت از آن دشوار است.

این تحلیلگر سیاسی افزود: منطق راهبردی حکم می کند که تصمیم گیران هرگونه اقدام را با محاسبه هزینه ها و فایده ها بسنجند. آغاز جنگ، چه به صورت محدود و چه گسترده، قطعاً هزینه هایی را بر کشور تحمیل می کند که در شرایط اقتصادی فعلی بسیار سنگین تر خواهد بود. درست است که قدرت بازدارندگی ایران امکان ضربه متقابل را فراهم می کند، اما این واقعیت نیز وجود دارد که هیچ ضربه ای بدون پاسخ نخواهد ماند و کشور نیز آسیب خواهد دید. پرسش کلیدی این است: آیا در شرایطی که اقتصاد با تحریم ها، محدودیت های مالی و فشارهای ساختاری مواجه است، می توان بار یک جنگ را نیز بر دوش مردم گذاشت؟در سایه تحریم ها، هر تنش تازه ای با موجی از فشار اقتصادی همراه خواهد شد: افزایش هزینه مبادلات، تشدید بی ثباتی بازارها، کاهش ارزش پول ملی، افزایش انتظارات تورمی و در نهایت بالا رفتن فشار بر معیشت مردم. تجربه های سال های گذشته نشان داده که کوچک ترین تنش نظامی، تأثیری چند برابر بر فضای اقتصادی دارد، چه برسد به یک درگیری واقعی. در چنین شرایطی، دفاع از مذاکره نه از سر ایدئالیسم، بلکه از سر واقع گرایی است؛ واقع گرایی منافع ملی و آرامش جامعه را بر هر نوع ماجراجویی ترجیح می دهد.

وی افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی تجربه های تاریخی نیاز داریم. هرگاه دیپلماسی کنار گذاشته شده، هزینه ها از کنترل خارج شده است. مذاکره ابزار ضعف نیست؛ ابزار مدیریت قدرت است. آنچه برای ایران مهم است، حفظ ثبات، کاهش فشار بر مردم و جلوگیری از ورود به چرخه ای است که خروج از آن بسیار دشوار خواهد بود. جنگ، وقتی آغاز شود، دیگر ابزار سیاست نیست؛ خود به سیاست تبدیل می شود و تمام تصمیمات کشور را تحت الشعاع قرار می دهد. اما مذاکره، برعکس، امکان بازگشت، اصلاح، مدیریت و بازسازی را فراهم می کند.در نهایت، مساله بر سر انتخاب میان جنگ و صلح نیست، بلکه میان عقلانیت و هیجان است. هیچ ملتی از مسیر جنگ به رفاه نرسیده، اما کشورهایی که توانسته اند اختلافات را از طریق مذاکره مدیریت کنند، ثبات بیشتری یافته اند. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. امروز بیش از هر چیزی باید به این اصل پایبند بود که جنگ نه راه حل است و نه مسیر قدرت؛ راه حل واقعی، حفظ ثبات و استفاده از ابزار دیپلماسی برای کاهش خطرات است. هنوز زمان باقی است، و تا زمانی که این زمان هست، راه مذاکره باید باز بماند.