کوروش احمدی در شرق نوشت: نتیجه مذاکرات مسقط هنوز در هاله ابهام قرار دارد. در شرایطی که هنوز تا این ساعت، مقامات آمریکایی اظهارنظر محتوایی چندانی نکرده اند، نتیجه ای که از سخنان آقای عراقچی می توان گرفت، این است که کار عمدتا در حد انتقال نقطه نظرات انجام و قرار شده در پایتخت ها مشورت هایی انجام و درباره چگونگی ادامه روند تصمیم گیری شود . این بیان می تواند به معنی تداوم اختلاف وعدم ورود به محتوا باشد.

ایشان همچنین از نیاز به تدوین چارچوب مورد توافق برای این گفت وگوها و موضوعات قابل طرح در جلسات بعدی سخن گفته اند که گویای تفاوت رویکرد بین ایران و آمریکاست. با توجه به شناختی که از ترامپ داریم، او انتظار مذاکراتی طولانی و یک توافق تفصیلی و حاوی جزییات مانند توافق برجام 159صفحه ای را ندارد. اظهارات وزیر خارجه عمان مبنی بر اینکه مذاکرات در جهت روشن شدن افکار دو طرف و حوزه هایی که پیشرفت در آن ها ممکن است بوده، گویای انجام مذاکرات در حد مقدماتی دارد.

اظهارات آقای عراقچی در گفت وگو با الجزیره درباره غنی سازی به عنوان حق مسلم ما وعدم مذاکره درباره برنامه موشکی، موضع ایران را روشن تر کرده است. بنابراین کار را تا آنجا که به ایران مربوط است، باید تمام شده دانست. می ماند اینکه آیا ترامپ شرایط ایران را می پذیرد یا خیر. به عبارت دیگر، کار دوباره مثل مذاکرات بهار گذشته صفر و یکی و برد یکی و باخت دیگری شده است. البته واکنش ترامپ در حدی که انجام شده، چندان گویا نیست و با توجه به ترفندهای زبانی معمول او، باید منتظر واکنش تفصیلی او و دیگر مقامات آمریکایی باشیم.

هم زمان باید در نظر داشت که به دلایل زیر شرایط مذاکرات این بار دشوارتر از شرایط مذاکرات در بهار گذشته بوده است.

1- مذاکرات مسقط در شرایطی برگزار شد که سایه جنگ 12روزه بر سر آن سنگینی می کرد. تجمع نیرو در منطقه و پیگیری تز تهدید نظامی معتبر به عنوان مکمل مذاکرات توسط ترامپ آشکار بود. حضور فرمانده سنتکام در تیم آمریکا که اقدامی کاملا غیرمعمول در سنت دیپلماتیک آمریکاست نیز در این رابطه درخور توجه بود. حضور این نظامی آمریکایی می توانست نشانه تأکید آمریکا بر مسائل منطقه ای و گروه های مقاومت و حوثی ها و برنامه موشکی ایران باشد.

از سوی دیگر ایران نیز در آستانه مذاکرات از موشک قدرتمند خرمشهر 4 پرده برداری کرد که پاسخی به تهدیدهای نظامی آمریکا و نشانه عدم آمادگی برای مذاکره موشکی و نیز آمادگی برای مقابله به مثل بود.

2- مشکل دیگر این دور از مذاکرات آن بود که شرایط برای ایران بسیار متفاوت بود. در بهار گذشته مراکز غنی سازی در ایران فعال بودند و این اهرم مهمی در دست تهران بود. به علاوه، ایران در بهار گذشته از نظر شرایط داخلی و اقتصادی در موقعیتی متفاوت قرار داشت. تحولات هشت ماه گذشته ممکن است این ذهنیت مسئله ساز را در طرف مقابل ایجاد کرده باشد که این بار اهرم های بیشتری دارد و ایران اهرم های کمتری.

3- موضوعاتی که در مذاکرات باید مطرح می شد نیز این بار برخلاف مذاکرات بهار مورد اختلاف جدی بود. قبلا توافق وجود داشت که فقط غنی سازی در دستور کار است، اما این بار حداقل از 16 ژانویه با اظهارات ویتکاف شرایط تغییر کرد. او از لزوم مذاکره درباره غنی سازی، اورانیوم غنی شده، موشک ها و گروه های نیابتی سخن گفت و یک روز قبل از مذاکرات، وزیر خارجه آمریکا همه این موضوعات به اضافه موضوع جدیدی یعنی نحوه رفتار دولت ایران با مردمش را هم در زمره موضوعات مورد مذاکره قلمداد کرد. آقای عراقچی در خاتمه مذاکرات مسقط گفت موضوع گفت وگوهای ما صرفا هسته ای است و ما درخصوص هیچ موضوع دیگری با آمریکایی ها گفت وگو نمی کنیم . این اختلاف نظر در مورد موضوعات، تأثیری منفی بر جو مذاکرات داشته است.

4- مشکل شکل مذاکرات که به گفته آقای عراقچی به صورت غیرمستقیم برگزار شد و انتقال صحبت ها و پیام های طرفین به یکدیگر توسط وزیر خارجه عمان انجام شد، در مذاکرات بهار نیز وجود داشت. مذاکره غیرمستقیم به خاطر اینکه اجازه برقراری رابطه انسانی را نمی دهد، ارسال پیام ها از طریق یک واسطه که معلوم نیست به کارش مسلط است یا خیر و دشواری تفهیم و تفاهم و نیز زمان بربودن کاری بسیار طاقت فرساست.

البته بعضی از خبرگزاری ها مدعی شدند که مذاکرات در عمل به صورت مستقیم برگزار شده که اگر درست باشد، نفس مدیریت کار و انتشار خبر و فقدان عکسی از جلسه مشترک و انتشار عکس های مجزای دو هیئت ایرانی و آمریکایی با وزیر خارجه عمان خود می توانسته منشأ حساسیت و تنش بوده باشد.

5- اظهارات مثبت آقای عراقچی که از شروع خوب و فضای بسیار خوب و ادامه کار سخن گفت، موجب امیدواری است. اما باید در نظر داشت که به طور معمول و به درستی از دوره مرحوم امیرعبدالهیان رسم مقامات ما این بوده که هر بار بعد از مذاکرات سخنان مثبتی مطرح کرده اند و توجه دارند که نظر به جو داخلی و شرایط بازارها باید سعی در امیدوار نگه داشتن جامعه و اقتصاد داشته باشند.