فرارو- دور جدید مذاکرات هسته ای میان ایران و آمریکا روز جمعه با میزبانی عمان در مسقط آغاز شد؛ مذاکراتی که در شرایطی حساس و در سایه نگرانی ها از آغاز جنگی تازه در خاورمیانه کلید خورد. در حالی که دوگانه جنگ و دیپلماسی همچنان افکار عمومی در ایران، منطقه و جهان را به خود مشغول کرده، شماری از تحلیلگران معتقدند در صورت توجه طرفین به برخی الزامات کلیدی، همچنان امکان دستیابی به توافقی پایدار وجود دارد.

یکی از عواملی که می تواند روند مذاکرات را فرسایشی کرده یا حتی آن را به بن بست بکشاند، ورود مطالبات طرف هایی است که به طور مستقیم در مذاکرات حضور ندارند. طی هفته های اخیر، تلاش برخی کشورهای عربی برای میانجی گری و حتی رقابت بر سر میزبانی مذاکرات ایران و آمریکا، این گمانه را تقویت کرده که آن ها در پی تأثیرگذاری بر محتوای توافق احتمالی و گنجاندن خواسته های خود در چارچوب شروط واشینگتن هستند.

در این میان، انتشار اخبار مربوط به سفر قریب الوقوع بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل به واشنگتن و گفت وگوهای او با دونالد ترامپ درباره پرونده هسته ای ایران نیز به نگرانی ها درباره دخالت بازیگران ثالث در روند مذاکرات دامن زد. این گمانه زنی ها پس از آن تقویت شد که دفتر نخست وزیر اسراییل اعلام کرد: نخست وزیر معتقد است هرگونه مذاکره ای بایستی شامل محدود کردن برنامه موشکهای بالستیک ایران و حمایت ایران از محور مقاومت باشد.

بر همین اساس، تحلیلگران تأکید دارند در صورتی که چارچوب مذاکرات از سوی اسراییل یا دیگر بازیگران منطقه ای تعیین شود، دستیابی به توافقی مشخص و پایدار دور از انتظار خواهد بود.

واقعیت آن است که توافق، ذاتاً بر پایه بده وبستان شکل می گیرد و هر دو طرف ناگزیر از دادن امتیاز و دریافت امتیاز متقابل هستند. نادیده گرفتن این اصل می تواند مذاکرات را به عرصه شعارها و مواضع حداکثری سوق داده و در نهایت امکان توافق را از بین ببرد.

از این منظر، طرف ایرانی باید در نظر داشته باشد که چشم پوشی از بخشی از فعالیت های هسته ای، به معنای نادیده گرفتن تلاش ها و دستاوردهای علمی کشور نیست. در مقابل، طرف آمریکایی نیز باید بپذیرد که شعار نابودی کامل برنامه هسته ای ایران عملی و دست یافتنی نیست و به رسمیت شناختن حق ایران برای استفاده صلح آمیز از فناوری هسته ای، پیش شرط هر توافقی خواهد بود.

کارشناسان همچنین بر این نکته تأکید دارند که مذاکرات دوجانبه باید فرصتی برای شفاف سازی و رفع ابهام ها در مواضع دو طرف باشد، نه آنکه صرفاً به ابزاری برای مدیریت بحران یا خرید زمان تبدیل شود. استفاده ابزاری از روند گفت وگوها می تواند به بی اعتمادی عمیق تر میان طرفین منجر شود.

تجربه دور پیشین مذاکرات نیز نشان داد که همزمانی گفت وگوها با حملات اسراییل و سپس آمریکا، اعتماد تهران به روند دیپلماتیک را به شدت تضعیف کرد و ادامه مذاکرات پس از آن را با تردیدهای جدی مواجه ساخت.

در نهایت، تحلیلگران بر این باورند که شکست مذاکرات و نبود توافق، پیامدهایی بسیار سنگین برای ایران، آمریکا و کل منطقه به همراه خواهد داشت. ایران بارها هشدار داده است که در صورت آغاز جنگی جدید، دامنه آن به یک درگیری منطقه ای گسترده کشیده خواهد شد.

از این رو، وقوع جنگی دیگر، سناریویی دوسرباخت برای همه طرف ها خواهد بود؛ سناریویی که می تواند هزینه های انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده ای به همراه داشته باشد. توجه به این واقعیت، به اعتقاد کارشناسان، می تواند انگیزه و جدیت دو طرف را برای دستیابی به توافقی پایدار بیش از پیش تقویت کند.