فرارو- عارف قزوینی ازجمله چهره های مطرح و درعین حال جنجال برانگیز در تاریخ ادبیات و موسیقی معاصر ایران است. افزون بر تصانیف بسیاری که از عارف به جا مانده است، داستان جدال های وی با تعدادی از چهره های ادبی ایران نیز از شهرت زیادی برخوردار است.

به گزارش فرارو، قزوینی، در سال 1259 متولد شد و در 1 بهمن سال 1312 از دنیا رفت. باوجوداینکه در زمان حیاتش پیوسته مورد طعنه و تخفیف عده ای از شاعران و روشنفکران زمانه اش قرار گرفت، پس از گذشت سال ها از مرگ او، همچنان نام وی به عنوان یکی از نوابغ ایران در حوزه تصنیف سازی در حافظه جمعی مردم ایران مانده است.

عارف در قزوین متولد شد و در همان روزهای کودکی تحت تعلیم پدرش ملاهادی قرار گرفت. بااین حال اوضاع نابسامان خانواده عارف در روزگار کودکی باعث شد تا وی با روحی زخمی خودش را از مناسبات اجتماعی دور کرده و به خلوت خویش پناه ببرد. این روح زخمی تا پایان داستان زندگی عارف نیز با وی همراه بود و پیوسته از او چهره ای عبوس و بدعنق می ساخت.

پس از به اتمام رساندن دوران تحصیلش در مکتب، به تهران رفت و دیری نپایید که وارد محافل ادبی و موسیقایی تهران شد. اولین تصنیفش را در 18سالگی ساخته بود و با توجه به استعدادی که در این امر داشت خیلی زود موردِتوجه دربار قاجار قرار گرفت. این شد که مظفرالدین شاه، عارف را نزد خود خواند و به او صله ای هم داد.

با شکل گیری جریان مشروطه، عارف خودش را در جرگه مشروطه خواهان قرار داد و تصانیفی را نیز در حمایت از جنبش مشروطه ساخت. عارف که صدای دلنشینی هم داشت، در همان روزگار مشروطه تصنیف پیام آزادی را ساخت و پس از پیروزی مشروطه خواهان بر محمدعلی شاه، آن را برای عده ای از مردم اجرا کرد.

عارف را با تصانیف ملی میهنی گیرا و سرشاراَزاحساساتش به یاد می آورند. بااین حال در همان روزگار بود که جدال های پایان ناپذیر او با تعدادی از روشنفکران و شاعران هم عصرش آغاز شد. جدال هایی که پربیراه نخواهد بود اگر آن ها را در خلوت گزینی عارف در روزهای پایانی عمرش اثرگذار قلمداد کنیم.

از جدال با ملک الشعرای بهار در روزهای پایانی عمر گرفته، تا ستیز با دوستش، ایرج میرزا، که درنهایت نیز به سرودن مثنوی معروف عارف نامه منتهی شد. نقل است که عارف در روزگار کهولت به اطرافیانش گفته بود که: دو چیز کمر مرا شکست و پیرم نمود؛ یکی مرگ کلنل و دیگری عارف نامه ایرج.

ازقضا داستان کلنل و عارفنامه ایرج میرزا با یکدیگر ارتباط هم دارند. داستان از جایی شروع شد که عارف برای ملاقات با کلنل محمدتقی پسیان به مشهد رفته بود. ایرج که از دوستان قدیم عارف بود نیز در همان زمان در مشهد بود. علارغم انتظار ایرج، عارف به دیدار وی نرفت و این شروعی بود برای دلخوری های ایرج از عارف.

شنیدم من که عارف جانم آمد

رفیق سابق تهرانم آمد

شدم خوشوقت و جانی تازه کردم

نشاط و وجد بی اندازه کردم

به نوکرها سپردم تا بدانند

که گر عارف رسد از در نرانند

این شروعی است از مثنوی معروف عارف نامه که ایرج در آن علاوه بر هجو و هزل عارف، به مسائل اجتماعی زمانه اش نیز گذری زده است. بااین حال ایرج در این مثنویِ شدید اللحن تا آنجا که در توانش بوده، عارف را به باد انتقاد گرفته و افزون بر حمله به شخصیت وی، هنر او را نیز به تمسخر گرفته است.

تو آهویی مکن جانا، گُرازی

تو شاعر نیستی! تصنیف سازی

خیلی زود آوازه عارف نامه در بین مردم گشت و این مسئله عارف را دچار شکست روحی کرد. بماند که افرادی نیز در جواب ایرج و به طرفداری از عارف اشعاری سرودند؛ بااین حال، عارف هرگز در مقابل ایرج لام تاکام حرفی نزد و این شکست را در روح و جان خود دفن کرد.