فرارو- استیون هولمز، استاد حقوق در دانشکده حقوق دانشگاه نیویورک

به نقل از روزنامه پراجکت سیندیکت، انقضای پیمان نیو استارت یک واقعیت نگران کننده را آشکار می کند: آمادگی دونالد ترامپ برای نادیده گرفتن تعهدات، صرفاً یک مسئله داخلی آمریکا نیست، بلکه پیامدی جهانی دارد. ثبات هسته ای طی دهه ها بر پایه نهادهایی شکل گرفت که آینده را تا حدی قابل پیش بینی می کردند. اکنون همین سازوکارها در سایه رهبری ای در حال فروپاشی اند که برای پایبندی به قول خود ارزش چندانی قائل نیست.

در برلین و دیگر پایتخت های اروپایی، پایان نیو استارت تنها به معنای حذف سقف های عددی زرادخانه های هسته ای آمریکا و روسیه نیست. مرگ این توافق، شبکه ای از دانش مشترک را نیز از میان برده است: بازرسی های میدانی، تبادل داده های منظم و نظام های اطلاع رسانی که امکان تعهدات معتبر را فراهم می کردند. این سازوکارها نه تنها تعداد کلاهک ها را محدود می کردند، بلکه بی اعتمادی را مهار و خطر سوءمحاسبه را کاهش می دادند.

آنچه رخ داده، صرفاً یک ناکامی مقطعی سیاست خارجی نیست؛ بلکه بازتاب نوعی جهان بینی است که می توان آن را معرفت شناسی معامله گر نامید. در این نگاه، دانش نهادیِ پایدار نه سرمایه ای برای ثبات، بلکه قیدی بر آزادی عمل تلقی می شود. مذاکره روندی انباشتی برای شناخت تدریجی دولت ها از یکدیگر نیست، بلکه معامله ای کوتاه مدت است که در آن اهرم فشار بر حافظه تاریخی و تعهدات پیشین برتری دارد.

از همین منظر می توان فهمید چرا ترامپ با اطمینان چهره هایی چون استیو ویتکاف و جرد کوشنر را که تجربه ای در مذاکرات پیچیده کنترل تسلیحات نداشته اند به مأموریت های حساس اعزام می کند. در منطق او، بی تجربگی نه ضعف، بلکه مزیتی است که فرد را از قیود سنت دیپلماتیک رها می سازد و امکان مانور بیشتری فراهم می کند.

کارنامه تجاری دونالد ترامپ آکنده از صدها اختلاف مالی با پیمانکاران و تأمین کنندگان نمونه ای فشرده از رویکرد او به مذاکره است. روایت همکاران پیشینش الگوی ثابتی را توصیف می کند: ابتدا سخت مذاکره کن؛ پس از انجام کار، دوباره مذاکره را باز کن؛ و طرف مقابل را میان پذیرش مبلغی کمتر یا ورود به دعوای حقوقی پرهزینه مخیّر ساز. برخی حقوقدانان این شیوه را فروش سرمایه اعتباری می نامند؛ یعنی کسب سود کوتاه مدت از طریق مصرف اعتبار به جای حفظ و انباشت آن. همین منطق در نگاه ترامپ به اتحادهای بین المللی نیز بازتاب یافته است. او بارها گفته متحدان اروپایی باید برای حمایت آمریکا پول بدهند و حتی تهدید کرده است که روسیه می تواند با اعضای غیرمتعهد سازمان پیمان آتلانتیک شمالی هر کاری بخواهد انجام دهد. این ادبیات بیش از آنکه به دیپلماسی سنتیِ تقسیم بار شباهت داشته باشد، رنگ وبوی اخاذی دارد.

با این حال، ترامپ یک رییس مافیا نیز نیست؛ زیرا حتی نمی تواند به تضمین های خود پایبند بماند. از یک سو از اروپا می خواهد هزینه های دفاعی را افزایش دهد، و از سوی دیگر تعهد آمریکا به اصل دفاع جمعی ناتو را زیر سؤال می برد. نتیجه وضعیتی است شبیه باج گیری ای که در آن پول مطالبه می شود، اما حمایت قطعی تضمین نمی گردد. چنین راهبردی تنها در شرایطی خاص کارآمد است: در تعاملات یک باره، جایی که طرف مقابل انتظار تکرار معامله را ندارد و اطلاعات درباره رفتار گذشته به راحتی منتشر نمی شود.

اما دیپلماسی بین المللی چنین ساختاری ندارد. روابط میان دولت ها ماهیتی تکرارشونده دارد؛ کشورها یکدیگر را رصد می کنند، اطلاعات را به اشتراک می گذارند و انتظارات خود را به طور جمعی به روز می کنند. اعتبار، دارایی محلی و مقطعی نیست؛ جهانی و انباشتی است. دولتی که از توافقی خارج شود، نه تنها از سوی طرف مقابل، بلکه از سوی همه کشورهایی که تعهدات آینده را ارزیابی می کنند، قضاوت می شود.

از دست رفتن پیمان نیو استارت اهمیتی فراتر از روابط دوجانبه آمریکا و روسیه دارد. این توافق صرفاً سقف های عددی برای زرادخانه های هسته ای تعیین نمی کرد؛ بلکه زیرساختی معرفتی ایجاد کرده بود: بازرسی های میدانی، تبادل داده های تله متری و اطلاع رسانی درباره جابه جایی سامانه ها. این سازوکارها عدم قطعیت را کاهش می دادند. در بازدارندگی هسته ای، کاهش عدم قطعیت اغلب از کاهش شمار کلاهک ها مهم تر است. نظام های راستی آزمایی الحاقات بوروکراتیک نیستند؛ آن ها ابزارهایی برای ساختن تعهد معتبر درباره فردا هستند.

وقتی راستی آزمایی از میان می رود، سوءظن جای آن را می گیرد؛ و سوءظن در راهبرد هسته ای خودتقویت کننده است. هر طرف بدترین سناریو را درباره توانایی و نیت طرف مقابل مفروض می گیرد. پاسخ عقلانی در چنین فضایی، احتیاط افزایی است: افزایش کلاهک ها، بالا بردن سطح آماده باش و تسریع نوسازی. مسابقه تسلیحاتی الزاماً از نیت تهاجمی آغاز نمی شود؛ گاه محصول فرسایش اطلاعات و از دست رفتن شفافیت است.

زمانی که معمار اصلی نظم امنیتی پس از 1945 یعنی ایالات متحده بی اعتنایی به تداوم نهادی نشان می دهد، سایر کشورها نیز افق زمانی خود را کوتاه می کنند. نظام بین الملل کمتر آینده محور می شود؛ نه به سبب بی پروایی ناگهانی دولت ها، بلکه به دلیل تضعیف بنیان های اطلاعاتی مهار بلندمدت. اگر قواعد و سازوکارها دوام نداشته باشند، سرمایه گذاری بر اعتماد نیز بی معنا می شود.

در پس این روند، نزاعی عمیق تر درباره زمان سیاسی جریان دارد. تفاوت اصلی میان رهبرانی نیست که به آینده اهمیت می دهند یا نمی دهند؛ بلکه میان دو برداشت از چگونگی اداره آینده است. زمان نهادی انباشتی است. بر تخصص، سازوکارهای راستی آزمایی، اتحادها و حافظه تاریخی تکیه دارد. اعتماد در این چارچوب به آرامی ساخته می شود و میان دولت ها و نسل ها انتقال می یابد.

در برابر زمان نهادی که بر انباشت اعتماد و تداوم قواعد استوار است، زمان مقطعی قرار دارد؛ زمانی معاملاتی و نمایشی. در این چارچوب، جدا از گذشته و وابستگی کمتر به آینده، مذاکره رویدادی میان افراد است. موفقیت با نتیجه لحظه سنجیده می شود، نه با دوام توافق. وقتی دونالد ترامپ وعده می دهد جنگ ها را در یک روز پایان دهد، این فقط اغراق سیاسی نیست؛ بلکه حذف آینده به عنوان فرایندی تدریجی، پیچیده و نیازمند صبر و سرمایه گذاری است.

این معرفت شناسی معامله گر ذاتاً مقطعی است. شناخت عمیق طرف مقابل ممکن است ضعف تلقی شود. درک محدودیت های توافق های پیشین، به جای واقع گرایی، نشانه عقب نشینی تعبیر شود. حافظه نهادی، به جای سرمایه ای برای آینده، اسارت در گذشته جلوه می کند.

اما ثبات هسته ای به منطق زمان نهادی تعلق دارد. بازدارندگی نه فقط به میزان توانمندی، بلکه به پیش بینی پذیری تحول آن توانمندی وابسته است. با فرسایش سازوکارهای راستی آزمایی دولت ها نه تنها محدودیت های رسمی، بلکه شیوه مشترک تفسیر رفتار یکدیگر را از دست می دهند. در چنین فضایی، بدترین سناریو به فرض عقلانی پیش فرض تبدیل می شود.

در منطق معامله گر، اگر مذاکره شکست بخورد، می توان آن را کنار گذاشت و با طرفی دیگر دوباره آزمود. اما در راهبرد هسته ای بازار دیگری وجود ندارد؛ طرف تازه ای در کار نیست و فرصتی دوباره برای اصلاح یک خطای فاجعه بار فراهم نمی شود. خطا می تواند برگشت ناپذیر باشد. در بازار املاک نیویورک، این منطق سرانجام به محدودیت طبیعی خود رسید: پیمانکاران و بانک هایی که بارها زیان دیدند، دیگر وارد معامله نشدند. اعتبار، دیر یا زود، هزینه رفتار را مطالبه می کند.

با این حال، رأی دهندگان آمریکایی تاکنون چنین نکرده اند و برای دومین بار ریاست جمهوری را به فردی سپرده اند که برجسته ترین مهارت تجاری اش بی اعتبار کردن اعتماد طرف مقابل بوده است. اینکه این وضعیت صرفاً آسیب زا خواهد بود یا فاجعه بار، هنوز روشن نیست. اما انقضای نیو استارت یک نکته را قطعی می کند: آمادگی ترامپ برای شکستن تعهدات، نه فقط مسئله ای داخلی یا آتلانتیکی، بلکه مسئله ای جهانی است.

برای نخستین بار در بیش از نیم قرن، حدود 8 هزار کلاهک هسته ای در دو زرادخانه بزرگ بدون سقف الزام آور و بدون سازوکار راستی آزمایی قرار گرفته اند. هولناک آن است که ثباتی که طی دهه ها با دقت ساخته شد، می تواند در چند ماه فروبپاشد؛ آن هم به دست رهبری که باور دارد تنها بازنده ها به وعده هایشان پایبند می مانند.