فرارو- جنیفر ولچ، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس بلومبرگ

به نقل از بلومبرگ، در شرایطی که یک ناوگان ایالات متحده در دریای کاراییب استقرار یافته و ناوگانی دیگر در حوالی ایران موضع گرفته است، دونالد ترامپ نشان داده که از ورود به منازعه ابایی ندارد. با این همه، خطر اصلی در آن نهفته است که در این روند، از خاطر ببرد قدرت آمریکا چگونه توانسته در حساس ترین نقاط جهان از شکل گیری جنگ های پرهزینه جلوگیری کند.

بیش از یک دهه است که استراتژیست های آمریکایی بر ضرورت چرخش به آسیا تأکید می کنند؛ منطقه ای که به عنوان کانون اصلی رشد اقتصادی جهان شناخته می شود. اگر این اولویت به طور جدی دنبال شود، دو پیامد روشن به همراه خواهد داشت: نخست آنکه ایالات متحده برای مهار چین به همکاری و اتحاد با شرکای خود نیاز خواهد داشت؛ و دوم آنکه اگر می خواهد دیگر کشورها به قواعد بین المللی پایبند بمانند، باید دست کم احترام ظاهری به این قواعد بگذارد.

با وجود این، ترامپ بارها نشان داده که برای پیشبرد اهداف خود آماده است حتی دوستان آمریکا را زیر فشار قرار دهد؛ چه از مسیر طرح ادعاهای سرزمینی و چه با توسل به تهدیدهای تجاری، حتی اگر همواره این تهدیدها را به اجرا نگذارد. دولت او تصریح کرده است که در سیاست بین الملل، تنها قانون جنگل حکم فرماست؛ رویکردی که از جهان بینی مبتنی بر حوزه های نفوذ پرده برمی دارد و با تثبیت کنترل آمریکا بر حیاط خلوت خود آغاز می شود.

تیم ترامپ تأکید می کند که او همان رهبری است که مقابله با چین را در صدر دستور کار سیاست خارجی قرار داده است. از نگاه آنان، اقدامات او پیام سخت و بی ابهامی به پکن و مسکو ارسال می کند و هم زمان اروپایی ها را که جایگزین معتبری برای اتحاد با آمریکا در اختیار ندارند وادار می سازد سهم بیشتری از هزینه های دفاعی را تقبل کنند. برخی نیز نشانه هایی از شکل گیری یک راهبرد کلان را مشاهده می کنند که هدف آن جداکردن چین از متحدانش در روسیه و ایران تعریف می شود.

یکی از مخاطرات جدی منطق حوزه های نفوذ در آن است که رقبای بزرگ آمریکا نیز مطالبه سهم خود را مطرح خواهند کرد. چین مصمم است کنترل خود را بر تایوان و دریای چین جنوبی تثبیت کند. در جناح شرقی ناتو نیز چندین کشور اروپایی بیم آن دارند که در معرض تهدید کرملین قرار گرفته باشند.

این مناطق برای ایالات متحده و نیز برای اقتصاد جهانی به مراتب مهم تر از حوزه ای هستند که ترامپ آن را با رویکردی مشابه دکترین مونرو پیگیری می کند. اگر در این نقاط آتش درگیری شعله ور شود، آمریکا به دشواری خواهد توانست بی طرف بماند. پیامدهای چنین وضعیتی می تواند فاجعه بار باشد.

جنگ بر سر تایوان ممکن است بیش از 10 تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد کند؛ رقمی که از پیامدهای همه گیری کرونا و بحران مالی جهانی نیز فراتر می رود. بنادر دریای چین جنوبی سالانه حدود 4 تریلیون دلار از تجارت جهانی را مدیریت می کنند. کشورهای حوزه بالتیک شاید گره گاه اصلی زنجیره های تأمین جهانی به شمار نروند، اما نقض تمامیت ارضی آن ها شکافی در سپر امنیتی ایجاد می کند که اروپا دهه ها در سایه آن رشد کرده است.

البته بسیاری از تهدیدهای ترامپ هرگز به مرحله اجرا نمی رسند. او پس از آنکه اروپایی ها را با مطالبه گرینلند نگران کرد، در نهایت به گزینه ای کمتر از الحاق رضایت داد. در حوزه تعرفه ها نیز تنها حدود یک چهارم موارد اعلام شده عملاً اجرا شده اند. او بارها عقب نشینی کرده است، به گونه ای که سرمایه گذاران این الگو را در پیش بینی های خود لحاظ کرده اند؛ مفهومی که در بازار با عنوان معامله گری تاکو شناخته می شود که مخفف این عبارت است: ترامپ همیشه عقب نشینی می کند. با این حال، هر یک از این اپیزودها سطح نگرانی متحدان آمریکا را افزایش می دهد؛ متحدانی که هرگز اطمینان ندارند این عقب نشینی ها دوام خواهد داشت یا تهدید بعدی چه زمانی سر خواهد رسید.

تمامی این تنش ها و کانون های بحران در مرکز توجه کنفرانس امنیتی مونیخ قرار داشتند؛ رویدادی که گاه از آن با عنوان داووس با اسلحه یاد می شود و رهبرانی از اروپا و دیگر نقاط جهان را گرد هم می آورد. این نشست در گذشته نیز بستری برای آشکارشدن تحولات بزرگ در سیاست جهانی بوده است. در سال 2007، ولادیمیر پوتین در همین تریبون غرب جمعی را به چالش کشید؛ و سال گذشته، جی دی ونس با سخنانی جنجالی شکاف های درونی جهان غرب را عیان کرد.

در هفته برگزاری کنفرانس مونیخ، داغ ترین کانون بحران خاورمیانه است؛ منطقه ای که رهبران آمریکایی از جمله دونالد ترامپ سال ها از ضرورت کاهش حضور واشنگتن در آن سخن گفته اند. اکنون اما همان رییس جمهور تهدید می کند جنگی تازه را در همین منطقه آغاز کند. حمله احتمالی آمریکا به ایران با ریسک های بزرگی همراه خواهد بود. در سناریویی حاد، اگر ایران تنگه هرمز را مسدود کند و زیرساخت های انرژی منطقه را هدف قرار دهد، قیمت نفت می تواند به بالای 100 دلار در هر بشکه صعود کند؛ برآوردی که بلومبرگ اکونومیکس ارائه کرده است. مذاکره کنندگان آمریکایی و ایرانی برای یافتن راهی جهت خروج از بحران گفت وگوهایی را آغاز کرده اند و ممکن است این هفته بار دیگر در عمان دیدار کنند.

چنین جنگی جنگی انتخابی خواهد بود؛ آن هم در منطقه ای که از نگاه برخی در واشنگتن انحرافی راهبردی از اولویت اصلی یعنی آسیا، تلقی می شود. نگرانی ناگفته در این میان آن است که ایالات متحده به عنوان قدرتی در وضعیت افول نسبی ــ باید دامنه تعهدات خود را با توان واقعی اش منطبق سازد؛ به این معنا که همه نبردها را به طور هم زمان انتخاب نکند. استدلال های مشابهی نیز برای کاهش حمایت از اوکراین مطرح شده است.

برآوردهای تازه بلومبرگ اکونومیکس از رشد اقتصاد جهانی بُعدی تازه به این بحث درباره اولویت های آمریکا می بخشد. آسیا ــ منطقه ای که رویکرد اول آمریکا ی ترامپ ممکن است عملاً آن را به چین واگذار کند پیش بینی می شود تولید ناخالص داخلی اش از 38 تریلیون دلار در سال 2025 به 55 تریلیون دلار در سال 2035 افزایش یابد. اروپا در مسیر دستیابی به سطح 37 تریلیون دلار قرار دارد. در مقابل، قاره آمریکا به جز ایالات متحده تا سال 2035 تنها به حدود 11.5 تریلیون دلار خواهد رسید. خاورمیانه و آفریقا نیز در مجموع رقمی در حدود 9.5 تریلیون دلار را ثبت خواهند کرد. این ارقام نشان می دهد که مرکز ثقل اقتصاد جهانی همچنان در آسیا قرار دارد؛ جایی که رقابت ژئوپلیتیک آینده در آن رقم خواهد خورد.

در آسیا همچنان رهبران متعددی با گرایش مثبت به آمریکا حضور دارند؛ از جمله سانائه تاکایچی در ژاپن که به تازگی با پیروزی قاطع انتخاباتی به قدرت رسیده است. دولت ترامپ نیز اعلام کرده که به این منطقه متعهد باقی خواهد ماند. در راهبرد امنیت ملی منتشرشده در نوامبر، آسیا از میدان های اصلی رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیک قرن آینده توصیف شده و تصریح شده است: برای شکوفایی در داخل، باید در آنجا موفق رقابت کنیم و چنین خواهیم کرد. با این حال، برخی اقدامات دولت این اظهارات را با تردید مواجه می کند. واشنگتن وارد منازعات تعرفه ای پرهزینه و تنش زا با ژاپن، کره جنوبی و هند شده است. ترامپ حتی پیش از ورود به کاخ سفید پیشنهاد داده بود که تایوان باید در برابر حمایت امنیتی آمریکا حق بیمه بپردازد.

توازن راهبردی در حال دگرگونی است. چین اکنون ناوگانی دریایی به مراتب بزرگ تر از ایالات متحده در اختیار دارد و به زودی در حوزه زیردریایی ها نیز پیشی خواهد گرفت. پایگاه صنعتی دفاعی آمریکا با فشار فزاینده مواجه شده و بخش عمده توان نظامی این کشور همچنان در دیگر جبهه ها مستقر مانده است. حاصل این وضعیت، تضعیف بازدارندگی در آسیا و افزایش احتمال آن است که پکن فرصتی برای اقدام علیه تایوان مشاهده کند. در همین حال، برخی از نزدیک ترین متحدان آمریکا نیز در حال فاصله گرفتن از ترامپ هستند. در سال 2026، نخست وزیران کانادا و بریتانیا به پکن سفر کرده اند تا در برابر غیرقابل پیش بینی بودن واشنگتن، برای خود نوعی پوشش ریسک ایجاد کنند.

در درون اردوگاه غرب، صریح ترین مرثیه برای نظم پیشاترامپی را مارک کارنی بیان کرده است. او نظم مبتنی بر قواعد را داستانی مفید توصیف کرده که دیگر کارآمدی خود را از دست داده است. کارنی تصریح کرده است: ما در میانه یک گسست هستیم، نه یک گذار. جهانی متشکل از دژها، فقیرتر، شکننده تر و ناپایدارتر خواهد بود.

او این سخنان را ماه گذشته در داووس بیان کرد؛ زمانی که تنش ها بر سر ایران در حال اوج گرفتن بود اما هنوز به تیتر نخست رسانه ها تبدیل نشده بود. در آن مقطع، این جایگاه در اختیار گرینلند قرار داشت. ترامپ اصرار می کرد که ایالات متحده این جزیره را ضمیمه خواهد کرد؛ گاه به موقعیت راهبردی آن اشاره می کرد و گاه به ثروت معدنی اش استناد می کرد و حتی متحدان ناتویی را که در برابرش بایستند به اعمال تعرفه تهدید می کرد.

از منظر اقتصادی، میان آشوبی که ترامپ ایجاد کرد و دستاورد بالقوه ای که می توانست به دست آورد نوعی عدم تناسب مشاهده می شود. بخش قابل توجهی از منابع معدنی گرینلند زیر یخ و سنگ مدفون شده اند و بهره برداری از آن ها آسان نخواهد بود. آنچه آمریکا در معرض معامله قرار داد بسیار ارزشمندتر بود، زیرا رابطه اش با اروپا را به مخاطره می انداخت.

راهبرد امنیت ملی ترامپ تجارت فراآتلانتیکی را یکی از ارکان اقتصاد جهانی و شکوفایی آمریکا تعریف می کند و تأکید می کند که ایالات متحده نمی تواند اروپا را کنار بگذارد . با این حال، همین سند نسبت به آینده تردید ایجاد می کند و تصریح می کند که به هیچ وجه روشن نیست برخی کشورهای اروپایی اقتصادها و ارتش هایی به اندازه کافی قدرتمند داشته باشند که همچنان متحدانی قابل اعتماد باقی بمانند.

اگر محاسبه هزینه - فایده در گرینلند محل تردید قرار دارد، در ونزوئلا نیز وضعیت تفاوتی ندارد. ترامپ نیروهای ویژه آمریکا را برای بازداشت نیکولاس مادورو اعزام کرد و اکنون در پی آن است که جانشین او را کنترل کند. این کشور اقتصادی بحران زده با تولید ناخالص داخلی حدود 100 میلیارد دلار دارد و استخراج ذخایر عظیم نفتی آن پرهزینه و مخاطره آمیز خواهد بود. به گفته دارن وودز، مدیرعامل ایکسون موبیل این کشور در شرایط کنونی غیرقابل سرمایه گذاری توصیف می شود.

کوبا، هدف دیگر ترامپ در نیمکره غربی، حتی کوچک تر و فقیرتر است؛ اما تلاش های او برای منزوی کردن حکومت هاوانا تنش ها با مکزیک، بزرگ ترین شریک تجاری آمریکا را افزایش می دهد. به نوشته استفان والت استاد روابط بین الملل دانشگاه هاروارد در مجله فارن افرز، دولت ترامپ در تمامی ابتکارات سیاست خارجی خود در جهانی که آن را کاملاً جمع صفر می بیند، به دنبال منافع کوتاه مدت حرکت می کند. والت راهبرد دوره دوم ترامپ را هژمونی شکارچیانه می نامد و استدلال می کند که این رویکرد شاید برای مدتی کارآمد واقع شود، اما دوام نخواهد آورد. به باور او، این استراتژی برای جهانی با چند قدرت بزرگ رقیب مناسب نخواهد بود، زیرا چندقطبی بودن به سایر کشورها امکان می دهد وابستگی خود به ایالات متحده را کاهش دهند.