با پیشروی محتاطانه دیپلماسی میان تهران و واشنگتن پس از دور نخست گفت وگوها در عمان، اکنون توجه ها به مردانی معطوف شده که هدایت یکی از سرنوشت سازترین مذاکرات خاورمیانه را بر عهده دارند.

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از المانیتور، این رسانه نوشته است: ایران دور نخست مذاکرات با میانجی گری عمان با آمریکا در ششم فوریه را سازنده توصیف کرد. نشست بعدی قرار است تا روز سه شنبه در ژنو برگزار شود.

دراین میان، اهمیت نقش تیم مذاکره کننده ایران بسیار بالا است. تیمی که از وزیر امور خارجه، عباس عراقچی، به همراه گروهی از دیپلمات ها از جمله مجید تخت روانچی و دیگر چهره های باسابقه پرونده هسته ای، تشکیل می شود. این افراد نقشی محوری در شکل دهی به راهبرد مذاکره تهران ایفا می کنند.

انتخاب اعضای هیأت ایرانی نشان دهنده رویکردی حساب شده از جانب ایران است؛ این تیم ترکیبی است از حافظه نهادی، تخصص فنی و توانایی مدیریت پیام سیاسی همراه با درکی دقیق از حساسیت های داخلی و بین المللی مذاکرات.

برخلاف حضور هیأت های گسترده در مذاکرات چندجانبه بزرگ، تیم فعلی ایران نسبتا کوچک به نظر می رسد؛ انتخابی عامدانه که بازتاب ترجیح تهران برای دیپلماسی کنترل شده و منضبط است.

هریک از اعضای تیم مذاکره کننده نقشی متمایز دارند. عراقچی به عنوان استراتژیست و مذاکره کننده ارشد، تخت روانچی به عنوان معمار دیپلماتیک ارشد، بقایی به عنوان مدیر روایت ها، و کارشناسان اقتصادی همچون قنبری که پیچیدگی های اجرایی و روندی را مدیریت می کنند. ترکیب تیم ایرانی نشان می دهد تهران خود را برای روندی طولانی و مرحله به مرحله آماده کرده است، نه یک گشایش سریع و ناگهانی.

در مرکز تلاش های دیپلماتیک ایران عباس عراقچی قرار دارد؛ مذاکره کننده ای باتجربه که بسیاری او را یکی از طراحان اصلی رویکرد کنونی تهران می دانند.

عراقچی، دیپلمات حرفه ای و معاون پیشین وزیر امور خارجه، در مذاکرات هسته ای پیشین نیز نقشی برجسته داشت؛ از جمله در مذاکرات فشرده ای که به توافق هسته ای برجام در سال 2015 انجامید.

آشنایی عمیق او با سبک های غربی مذاکره و شهرت او به پیام رسانی منضبط، و همچنین ارتباط نزدیک با نهادهای نظامی، او را در نگاه جریان های تندرو به یکی از مورد اعتمادترین چهره های دیپلماتیک بدل کرده است.

عباس عراقچی پیش از آن که به چهره ای محوری در دیپلماسی برجام تبدیل شود، به تدریج در سلسله مراتب دیپلماتیک ایران ارتقا یافت. او نخست سفیر ایران در فنلاند و سپس ژاپن بود. سپس در اوایل دهه 2010، سخنگوی وزارت خارجه شد و در دوره تشدید تنش های هسته ای با غرب به شهرت رسید. انتصاب عراقچی به عنوان معاون وزیر در امور حقوقی و بین المللی او را مستقیما وارد ساختار اصلی مذاکرات برجام کرد.

هدف اصلی عراقچی در عین پایبندی به خطوط قرمز ایران، رفع تحریم ها، به رسمیت شناخته شدن حق غنی سازی و دریافت تضمین در برابر هرگونه تلاش برای لغو توافقات در آینده است. لحن او در تمام مسیر همواره غیرتقابلی بوده است.

او پس از نشست عمان، با ابراز خوش بینی محتاطانه، مذاکرات را سازنده توصیف کرد اما اذعان داشت که اختلاف ها همچنان باقی است.

برخلاف چهره های ایدئولوژیک تر در سیاست ایران، عراقچی محافظه کاری عمل گرا تلقی می شود که نه با رقابت های جناحی، بلکه با اولویت های راهبردی نظام همسو است. نقش او فراتر از یک مذاکره کننده فنی است؛ چرا که به منظور رسیدن به یک اجماع داخلی درباره مسیر دیپلماتیک ایران، به عنوان پل ارتباطی میان رهبری سیاسی، بوروکراسی وزارت خارجه و نهادهای امنیتی عمل می کند.

در کنار عراقچی همکار دیرینه او، مجید تخت روانچی به معاون وزیر امور خارجه حضور دارد. او دیپلماتی کهنه کار بوده و نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد است.

شهرت تخت روانچی به آرامش و سبک کار منظم اوست. او با داشتن سال ها تجربه مذاکره چندجانبه، درک عمیقی را نسبت به جریان های سیاسی غرب دارد.

تخت روانچی از دوره های ابتدایی تعامل هسته ای ایران با قدرت های جهانی در دهه 2000، در این روند حضور داشته است. او که در رشته مهندسی تحصیل کرده و در آمریکا آموزش دیده است، بعدها دستیار ارشد محمدجواد ظریف شد و به عنوان معاون وزیر در امور اروپا و آمریکا خدمت کرد؛ تجربه ای که او را با چارچوب های مذاکره غربی و تفکر سیاست گذاری آن ها آشنا ساخت.

او در دوره های تنش شدید با واشنگتن، فردی برجسته در دفاع از مواضع ایران در سازمان ملل بود. تخت روانچی با تسلط بر حقوق بین الملل، اغلب در پشت صحنه نقش کلیدی در تدوین پیشنهادها، پالایش متون و شکل دهی و ترویج استدلال های حقوقی ایران ایفا می کند.

گرچه تخت روانچی کمتر از عراقچی در معرض دید عموم است، اما در میز مذاکره کم نفوذتر نیست. در محافل سیاسی ایران او به دقت و صبوری، به ویژه در مباحث مربوط به سازوکارهای راستی آزمایی، شناخته می شود.

از این رو، تخت روانچی یکی از کانال های اصلی انتقال نگرانی های ژئوپلیتیک ایران و تضمین های مربوط به پایبندی تلقی می شود.

اسماعیل بقایی که سخنگوی کنونی وزارت خارجه ایران است، نقش شکل دهی به روایت های مذاکرات را برعهده دارد. او چهره عمومی کارزار دیپلماتیک ایران است و تحولات را با دقت برای مخاطبان داخلی و بین المللی چارچوب بندی می کند.

بقایی پیش تر در حوزه های حقوقی و بین المللی وزارت خارجه فعالیت داشته و در پشتیبانی از دیپلماسی چندجانبه نقش مهمی ایفا کرده است. سابقه او در حقوق بین الملل، مأموریت های دیپلماتیک و تدریس در آکادمی وزارت خارجه در تهران، به شکل دهی سبک ارتباطی رویه محور او، به ویژه در پرداختن به موضوعات حساس هسته ای و تحریم ها، منجر شده است.

پیام های تخت روانچی به خصوص در شبکه های اجتماعی مانند ایکس و تلگرام، آمادگی ایران برای دیپلماسی را همراه با تأکید بر قاطعیت در اصول اساسی منعکس می کند. او بارها تأکید کرده که مذاکرات باید در جهت منافع اقتصادی ملموس برای ایران باشد. همچنین تاکید می کند که اعتماد به آمریکا پس از شکست های گذشته، همچنان شکننده است.

با پیشرفت احتمالی مذاکرات، نقش او در مراحل حساس اهمیت بیشتری خواهد یافت؛ چرا که لحن و واژگانش می تواند بر انتظارات سیاسی، برداشت های بین المللی و واکنش بازارها در داخل و خارج، اثر بگذارد.

بقایی نیز همسو با عراقچی، گفت وگوهای عمان را جدی و حرفه ای توصیف کرده، اما هشدار داده که پیشرفت منوط به واقع بینی در همه طرف هاست.

حمید قنبری، اقتصاددانی که سمت معاون دیپلماسی اقتصادی را بر عهده دارد، اگرچه کمتر در معرض دید عمومی است، اما در ساختار مذاکرات نقش پررنگی دارد. به نظر می رسد که وزارت خارجه ایران نقش ترجمه تفاهم های سیاسی به چارچوب های عملی، به ویژه در زمینه سازوکارهای رفع تحریم و ترتیبات پایبندی را به او سپرده است.

قنبری سال ها در مسیر فنی پرونده هسته ای فعالیت داشته و در ابعاد پیچیده تدوین متون مذاکراتی نقش داشته است. او در پشت صحنه، درگیر چانه زنی های جزیی و مراحل زمان بندی اجراست.

سهم او کمتر در تیترها دیده می شود، زیرا به جزییاتی مربوط است که اغلب تعیین می کند که مصالحه های دیپلماتیک پایدار می مانند یا خیر؛ یعنی جایی که گفت وگو از اصول سیاسی به اجرای اقتصادی مشخصات منتقل می شود.

اگر نشانه های اولیه و اظهارات عمومی را معیار قرار دهیم، ایران راهبرد آشنایی را در این مذاکرات دنبال می کند، تعامل محتاطانه بدون ارائه امتیازهای بزرگ. به نظر می رسد حاکمیت در تهران در پی آزمودن گشایش های دیپلماتیک، با حفظ اهرم های فشار خود است؛ به ویژه در شرایطی که فشار اقتصادی وعدم قطعیت منطقه ای وجود دارد.

توصیف عراقچی از دور نخست به عنوان یک شروعی خوب بازتاب همین رویکرد سنجیده است؛ یعنی نگرش مثبت اما محتاطانه برای تداوم گفت وگوها وجلوگیری از ایجاد انتظارات زودهنگام در طرف مقابل.

با این وجود، دستورکار تیم او شامل محورهای دشواری است؛ از جمله رفع تحریم ها، حفظ زیرساخت های غنی سازی هسته ای و دریافت تضمین های معتبر در برابر بازگشت پذیری توافق.

این مسیر دیپلماتیک تازه در مقطعی حساس شکل گرفته است. با تنش های منطقه ای، فشارهای اقتصادی، ناآرامی ها و اعتراضات داخلی و رقابت های ژئوپلیتیک وسیع تر در منطقه، همگی این دور از مذاکرات را تحت تاثیر قرار داده اند.

تیم مذاکره کننده فعلی جمهوری اسلامی ایران نه تنها مسئولیتی فنی را بر عهده دارد، بلکه وزن سیاسی سنگینی را نیز بر دوش می کشد. هرگونه موفقیت در مذاکرات می تواند به کاهش فشارها و تثبیت وضعیت منجر شود؛ در حالی که شکست، خطر تشدید تقابل و شتاب گرفتن مسیر جنگ را به دنبال خواهد داشت.