فرارو- پنج کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه، آلمان، سوئد و هلند روز شنبه اعلام کردند آزمایش های نمونه بدن الکسی ناوالنی حضور قطعی سم مرگبار اپی باتیدین را تأیید کرده است؛ سمی نادر که از پوست قورباغه های سمی آمریکای جنوبی استخراج می شود و به گفته آنها، تنها دولت روسیه امکان، انگیزه و فرصت استفاده از آن در زندان قطبی را داشته است.

به گزارش فرارو، الکسی ناوالنی، یکی از برجسته ترین مخالفان دولت روسیه، در 16 فوریه 2024 در یک زندان قطبی درگذشت. مقامات روسی علت مرگ را طبیعی اعلام کردند، اما گزارش های اخیر از سوی پنج کشور اروپایی نشان می دهد که او با یک سم نادر به نام اپی باتیدین (epibatidine) مسموم شده است. این گزارش ها بر اساس تحلیل نمونه های گرفته شده از بدن ناوالنی، حضور این توکسین را "قاطعانه" تأیید کرده اند. این ادعا توسط روسیه رد شده و به عنوان "پروپاگاندای غربی" توصیف شده.

اپی باتیدین یک آلکالویید کلرینه و نوروتوکسین قوی است که ابتدا در سال 1992 از پوست قورباغه های سمی dart frog (از گونه Epipedobates، بومی آمریکای جنوبی مانند اکوادور) استخراج شد. این سم به طور طبیعی در روسیه وجود ندارد و قورباغه های در اسارت نیز آن را تولید نمی کنند، بنابراین احتمالاً به صورت مصنوعی در آزمایشگاه ساخته شده است. اپی باتیدین بر گیرنده های نیکوتینی (nAChR) و موسکارینی (mAChR) استیل کولین تأثیر می گذارد، که این گیرنده ها در انتقال سیگنال های عصبی، درد، حرکت و عملکردهای حیاتی نقش دارند.

از نظر مشخصات، اپی باتیدین یکی از قوی ترین توکسین های شناخته شده است: حدود 200 برابر قوی تر از مورفین و 30 برابر قوی تر از نیکوتین. مکانیسم عمل آن دوگانه است؛ با اتصال به گیرنده های نیکوتینی، سیگنال های عصبی را مختل می کند و باعث بی حسی اولیه بدن می شود که به سرعت به فلج کامل تبدیل می گردد. این سم کانال های سدیم وابسته به ولتاژ را باز نگه می دارد و جریان مداوم یون های سدیم را ایجاد می کند، که منجر به اختلال در عملکرد عضلات و اعصاب می شود. علائم مسمومیت شامل تنگی نفس، تشنج، کاهش ضربان قلب، فلج عضلانی، نارسایی تنفسی و در نهایت مرگ دردناک است. دوزهای کشنده بسیار کم هستند، زیرا فلج باعث توقف تنفس می شود. در گذشته، اپی باتیدین به عنوان یک مسکن غیراوپیوییدی مورد مطالعه قرار گرفت، اما به دلیل سمیت بالا، استفاده بالینی آن متوقف شد.

دلیل استفاده از این سم در قتل ناوالنی احتمالاً به نادر بودن و قابلیت پنهان کاری آن مربوط می شود. علائم مسمومیت با اپی باتیدین می تواند شبیه به مشکلات قلبی طبیعی مانند آریتمی (که روسیه به عنوان علت مرگ اعلام کرد) باشد، و تشخیص آن بدون آزمایش های پیشرفته دشوار است. این توکسین مانند عوامل عصبی عمل می کند اما ردپای کمتری برجای می گذارد، که به روسیه اجازه می دهد مرگ را طبیعی جلوه دهد.

گاردین در این خصوص نوشت اگر واقعاً اپی باتیدین برای مسموم کردن آلکسی ناوالنی استفاده شده باشد، این اقدام نقض آشکار کنوانسیون سلاح های بیولوژیکی و توکسینی 1972 (BTWC) و کنوانسیون سلاح های شیمیایی 1993 (CWC) به شمار می رود.