فرارو دکتر احمد التویجری، استاد و رییس دانشکده آموزش در دانشگاه ملک سعود در ریاض

به نقل از نشریه میدل ایست ای، ایالات متحده در آستانه اتخاذ تصمیمی قرار گرفته است که می تواند پیامدهایی فاجعه بار برای ثبات خاورمیانه به دنبال داشته باشد. این تصمیم بالقوه می تواند ساختار امنیتی منطقه را دگرگون کند، جان میلیون ها نفر را در معرض خطر قرار دهد و آمریکا را وارد جنگی طولانی، پرهزینه و فرسایشی کند؛ جنگی که هیچ چشم انداز روشنی برای پایان آن متصور نخواهد بود.

در همین چارچوب، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، بار دیگر تلاش های خود را برای افزایش فشار بر ایالات متحده با هدف واداشتن واشنگتن به اقدام نظامی مستقیم علیه ایران تشدید کرده است. این تلاش ها در امتداد یک راهبرد دیرینه قرار دارند که طی سال های گذشته به طور مداوم دنبال شده اند.

بنیامین نتانیاهو طی دهه های گذشته بارها استدلال کرده است که ایران تهدیدی فوری و وجودی برای اسراییل و ثبات منطقه محسوب می شود. او همواره تأکید کرده است که این تهدید تنها از طریق اعمال قدرت نظامی قابل مهار خواهد بود. این هشدارها بارها با لحنی قاطع و اضطراری مطرح شده اند و از خطراتی قریب الوقوع، اجتناب ناپذیر و تعیین کننده سخن گفته اند. با این حال، سناریوهای آخرالزمانی که در این چارچوب ترسیم شده اند، در عمل هرگز به طور کامل تحقق نیافته اند.

آنچه در مقابل بارها به واقعیت تبدیل شده است، بی ثباتی و هرج ومرج گسترده منطقه ای پس از مداخلات نظامی بوده است که در ابتدا به عنوان اقداماتی سریع، قاطع و ضروری معرفی شده بودند. تجربه های پیشین نشان داده اند که چنین مداخلاتی اغلب پیامدهایی فراتر از پیش بینی های اولیه به همراه داشته اند و به پیچیده تر شدن بحران های منطقه ای منجر شده اند. در این میان، هرگونه حمله احتمالی آمریکا به ایران نیز به هیچ وجه محدود، کنترل شده یا بدون پیامد نخواهد بود. چنین اقدامی نمی تواند پاک، سریع یا قابل مهار باقی بماند.

در سال 2003، ایالات متحده با این ادعا که صدام حسین به سلاح های کشتار جمعی دست یافته است، حمله نظامی به عراق را آغاز کرد. این ادعاها بعدها نادرست از آب درآمدند و اعتبار استدلال های اولیه را به شدت زیر سؤال بردند. پیامدهای این جنگ بسیار گسترده و ویرانگر بودند و به کشته شدن صدها هزار نفر، آوارگی میلیون ها انسان و تحمیل هزینه هایی بالغ بر تریلیون ها دلار منجر شدند. این مداخله همچنین به بی ثباتی بلندمدت در منطقه انجامید و در نهایت به تقویت موقعیت منطقه ای ایران منجر شد.

در نمونه ای دیگر، در سال 1964، گزارش هایی تحریف شده درباره حمله به ناوشکن های آمریکایی در خلیج تونکین، به عنوان مبنایی برای ورود ایالات متحده به جنگ ویتنام مورد استفاده قرار گرفتند. این جنگ به یکی از پرهزینه ترین و طولانی ترین درگیری های قرن بیستم تبدیل شد و به کشته شدن نزدیک به 60 هزار نظامی آمریکایی و حدود سه میلیون شهروند ویتنامی انجامید. این تجربه، به نمادی از پیامدهای تصمیمات نظامی مبتنی بر اطلاعات ناقص یا تحریف شده تبدیل شد.

در سال 2011 نیز مداخله نظامی ناتو در لیبی، که در ابتدا به عنوان اقدامی محدود و با اهداف بشردوستانه معرفی شده بود، به فروپاشی کامل ساختار دولت لیبی انجامید. این مداخله نه تنها ثبات سیاسی این کشور را از میان برد، بلکه زمینه ساز بی ثباتی مداوم در سراسر منطقه شد و خلأ قدرتی ایجاد کرد که پیامدهای آن همچنان ادامه دارد.

هر یک از این مداخلات نظامی در زمان خود به عنوان اقدامی فوری، ضروری و اجتناب ناپذیر معرفی شدند. با این حال، هر یک در عمل به نمونه ای ماندگار از هزینه های سنگین، پیامدهای پیش بینی نشده و تبعات بلندمدت جنگ های شتاب زده تبدیل شدند و به عنوان درس هایی تاریخی درباره خطرات تصمیم گیری های نظامی بدون در نظر گرفتن پیامدهای کامل آن باقی ماندند.

در چنین شرایطی، روز چهارشنبه، بنیامین نتانیاهو که از سوی دیوان کیفری بین المللی به ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت متهم شده است بار دیگر در کاخ سفید حضور پیدا کرد. این حضور، فرصتی تازه برای او فراهم خواهد کرد تا تلاش های خود را برای متقاعد کردن ایالات متحده به اتخاذ موضعی تهاجمی تر ادامه دهد و بار دیگر مسیر تقابل نظامی را مطرح کند.

بنیامین نتانیاهو نزدیک به سه دهه است به طور مستمر هشدار می دهد که ایران در آستانه دستیابی به سلاح هسته ای قرار دارد. این هشدارها از سخنرانی های علنی او در اواسط دهه 1990 آغاز شدند و در سخنرانی مشهور او در کنگره آمریکا در سال 2015 به اوج خود رسیدند و تا امروز نیز به طور مداوم تکرار شده اند. او در تمام این سال ها تلاش کرده است این تهدید را فوری، قطعی و اجتناب ناپذیر معرفی کند.

در تمام این هشدارها، جدول زمانی تحقق این تهدید همواره در قالب عبارتی ثابت توصیف شده است: چند ماه دیگر. این چارچوب زمانی، بارها تکرار شده است و همواره با یک راه حل مشخص همراه بوده است. راه حلی که نتانیاهو به طور مداوم پیشنهاد داده است، استفاده از نیروی نظامی برای جلوگیری از دستیابی ایران به توانمندی هسته ای بوده است.

با این حال، ایران از نظر ساختار سیاسی، ظرفیت نظامی و موقعیت منطقه ای، قابل مقایسه با کشورهایی مانند عراق یا ونزوئلا نیست. ایران کشوری با جمعیتی نزدیک به 90 میلیون نفر است که از توانمندی های نظامی قابل توجهی برخوردار است و هم زمان شبکه ای از متحدان و نیروهای همسو را در نقاط مختلف منطقه، از جمله لبنان، عراق و یمن، در اختیار دارد. این واقعیت، هرگونه اقدام نظامی علیه ایران را به سناریویی پیچیده و پرریسک تبدیل می کند.

در چنین شرایطی، هرگونه حمله نظامی ایالات متحده به ایران، نه محدود باقی خواهد ماند و نه امکان مهار سریع آن وجود خواهد داشت. چنین درگیری ای به طور اجتناب ناپذیر پیامدهای انسانی گسترده ای به دنبال خواهد داشت و به کشته شدن ده ها هزار غیرنظامی و زخمی شدن شمار بسیار بیشتری از افراد منجر خواهد شد. هم زمان، نیروهای نظامی آمریکا که در نقاط مختلف منطقه مستقر هستند، در معرض خطر مستقیم اقدامات تلافی جویانه قرار خواهند گرفت.

در سطح جهانی نیز پیامدهای این جنگ به سرعت آشکار خواهند شد. بازارهای انرژی با بی ثباتی شدید مواجه خواهند شد، زیرا تنگه هرمز که حدود 20 درصد از جریان نفت جهان از آن عبور می کند به یکی از کانون های اصلی درگیری تبدیل خواهد شد. این تحول، زنجیره تأمین انرژی جهانی را مختل خواهد کرد و اثرات آن به سرعت در اقتصاد جهانی منعکس خواهد شد.

پیامدهای اقتصادی چنین جنگی نه تنها فوری، بلکه گسترده و جهانی خواهند بود. افزایش تورم، نوسانات شدید در بازارهای مالی و انرژی، و تشدید فشارهای اقتصادی بر کشورها و جوامع مختلف، از جمله نتایج اجتناب ناپذیر چنین سناریویی خواهند بود. این پیامدها، محدود به میدان نبرد باقی نخواهند ماند و اثرات آن ها در سراسر اقتصاد جهانی احساس خواهد شد.

مهم تر از همه، جنگ حتی هدف اعلام شده خود را نیز تضعیف خواهد کرد. حملات نظامی نمی توانند دانش هسته ای را نابود کنند. حمله به ایران به احتمال زیاد به پایان بازرسی ها، تسریع مسیر تسلیحاتی شدن و تثبیت یک تقابل دائمی در منطقه منجر خواهد شد. در مقابل، دیپلماسی پیش تر نتایج ملموسی ایجاد کرده است. توافق هسته ای سال 2015، موسوم به برجام، ذخایر اورانیوم غنی شده ایران را به طور قابل توجهی کاهش داد، زمان گریز هسته ای را افزایش داد و برنامه هسته ای ایران را تحت یکی از سخت گیرانه ترین نظام های بازرسی در تاریخ قرار داد.

جنگ، نظارت و راستی آزمایی را با ابهام جایگزین خواهد کرد و به جای مهار بحران، مسیر تشدید تنش را هموار خواهد کرد. متحدان حق دارند از منافع امنیتی خود دفاع کنند. اما حق ندارند تعیین کنند چه زمانی آمریکایی ها باید وارد جنگ شوند و جان خود را از دست بدهند. سیاست خارجی ایالات متحده باید بر پایه منافع ملی، اصول حقوق بین الملل و درس های پرهزینه تاریخ شکل بگیرد. این سیاست نباید بر اساس روایت های مبتنی بر ترس یا فشارهای بیرونی تعریف شود.

امروز، جهان بیش از هر زمان دیگری به صلح نیاز دارد. اگر هدف واقعی حفاظت از بشریت است، جهان باید به سوی حذف کامل سلاح های کشتار جمعی حرکت کند. ایالات متحده باید به صداهای هشداردهنده در خاورمیانه گوش دهد؛ صداهایی که نسبت به پیامدهای فاجعه بار هرگونه حمله به ایران هشدار داده اند. و قطعاً نباید به صدای کسانی گوش دهد که خود با اتهامات نسل کشی مواجه شده اند.