فرارو- الدار مامدوف، تحلیلگر ارشد مسائل اروپا در اندیشکده کویینسی

به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در شرایطی وارد کنفرانس امنیتی مونیخ شد که روابط فراآتلانتیک زیر سایه نگرانی ها و بی اعتمادی های فزاینده قرار گرفته است. مقام های اروپایی، پس از انتقادهای تند جی.دی. ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، در سال 2025، انتظار داشتند نماینده واشنگتن این بار با لحنی آرام تر و مطابق با سنت دیپلماسی کلاسیک آمریکا ظاهر شود؛ لحنی که به جای شکاف، بر ترمیم اتحاد دیرینه تأکید کند.

اما آنچه روبیو در مونیخ ارائه داد، فراتر از یک پیام دیپلماتیک معمول بود. او با ترکیبی از زبان تمدنی، نوستالژی قدرت غرب و هشدار درباره آینده، تلاش کرد چارچوبی جدید برای روابط آمریکا و اروپا ترسیم کند؛ چارچوبی که نه تنها بر همکاری سیاسی، بلکه بر مأموریتی بزرگ تر، یعنی احیای تمدن غرب ، استوار شده است.

روبیو در سخنرانی خود، با تأکید بر تداوم پیوندهای تاریخی دو سوی آتلانتیک، تصریح کرد: ما به دنبال گسست نیستیم. ما می خواهیم دوستی قدیمی را احیا کنیم و بزرگ ترین تمدن تاریخ بشر را تجدید کنیم. این عبارت، به روشنی نشان دهنده تلاش او برای بازتعریف اتحاد آمریکا و اروپا، نه صرفاً به عنوان یک اتحاد ژئوپلیتیکی، بلکه به عنوان یک پروژه تمدنی مشترک بود.

وزیر امور خارجه آمریکا، که پیش از دوران ترامپ به عنوان یکی از چهره های شاخص جریان نئومحافظه کار در حزب جمهوری خواه شناخته می شد، در ادامه سخنان خود بر نقش محوری واشنگتن در هدایت این مسیر تأکید کرد. او اعلام کرد: ایالات متحده آمریکا بار دیگر مسئولیت تجدید و بازسازی را بر عهده خواهد گرفت؛ با الهام از چشم اندازی که آینده ای به همان اندازه پرافتخار، مستقل و حیاتی همچون گذشته تمدن ما را ترسیم می کند.

با این حال، روبیو در کنار تأکید بر رهبری آمریکا، پیام دیگری نیز به متحدان اروپایی ارسال کرد: واشنگتن ترجیح می دهد این مسیر را در قالب یک اتحاد مشترک طی کند. او تصریح کرد: اگرچه آماده ایم در صورت لزوم این مسیر را به تنهایی طی کنیم، اما ترجیح و امید ما این است که این کار را همراه با شما، دوستانمان در اروپا، انجام دهیم.

در ادامه سخنرانی مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ، پیام وزیر امور خارجه آمریکا تنها به دعوت برای احیای اتحاد غرب محدود نماند؛ بلکه حامل هشدارهای صریح و ضمنی درباره آنچه واشنگتن نشانه های فرسایش تمدنی در اروپا می داند، نیز بود. سخنانی که نشان داد دولت ترامپ، رقابت های ژئوپلیتیکی را نه فقط در قالب قدرت نظامی و اقتصادی، بلکه در چارچوب یک تقابل هویتی و تمدنی تعریف می کند.

روبیو با وجود تأکید بر ریشه های مشترک آمریکا و اروپا، در بخش مهمی از سخنان خود به مسائلی پرداخت که از نگاه دولت ترامپ، تهدیدی برای بنیان های تمدنی غرب محسوب می شوند. او به طور مشخص نسبت به مهاجرت گسترده هشدار داد و اعلام کرد که این روند می تواند انسجام جوامع ما، تداوم فرهنگ ما و آینده مردم ما را تهدید کند.

این اظهارات، بازتاب دهنده همان گفتمانی است که دولت ترامپ پیش تر با عنوان محو تمدنی مطرح کرده بود؛ مفهومی که در سال های اخیر در میان برخی جریان های سیاسی راست گرای اروپا نیز جایگاه پررنگ تری یافته است.

این بخش از سخنان روبیو، نشان دهنده تلاش واشنگتن برای هم راستاسازی گفتمان امنیتی خود با نگرانی های فرهنگی و هویتی بود؛ نگرانی هایی که در برخی کشورهای اروپایی به یکی از محورهای اصلی منازعات سیاسی داخلی تبدیل شده اند. در ادامه، وزیر امور خارجه آمریکا به طور مستقیم به برخی از ستون های اصلی جهان بینی دولت ترامپ اشاره کرد. او از آنچه فرقه تغییرات اقلیمی نامید، به شدت انتقاد کرد و آن را عاملی بازدارنده در مسیر رقابت پذیری اقتصادی غرب دانست؛ موضعی که با دیدگاه های پیشین ترامپ درباره اولویت دادن به رشد اقتصادی بر سیاست های اقلیمی همسو است.

روبیو همچنین از کشورهای اروپایی خواست سهم بیشتری در تأمین هزینه های دفاعی خود بر عهده بگیرند؛ درخواستی که سال هاست به یکی از محورهای ثابت انتقاد واشنگتن از متحدان اروپایی تبدیل شده است. او در همین چارچوب، عملکرد نهادهای بین المللی، به ویژه سازمان ملل متحد، را نیز مورد انتقاد قرار داد و آن ها را ناکارآمد در مواجهه با چالش های جهانی توصیف کرد.

اگرچه مواضع مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ برای بسیاری از ناظران اروپایی تازگی نداشت و پیش تر نیز توسط جی.دی. ونس و اسناد راهبرد امنیت ملی آمریکا مطرح شده بود، اما نحوه بیان او فضایی متفاوت خلق کرد. روبیو با لحنی نرم تر و روایتی آمیخته با زبان تمدنی و تاریخی، همان پیام های سخت را در قالبی دیپلماتیک تر ارائه داد؛ رویکردی که یادآور جمله معروف فیلم مری پاپینز بود: یک قاشق شکر کمک می کند دارو راحت تر پایین برود. این سبک بیان، واکنش مثبت برخی حاضران را نیز به دنبال داشت و حتی با تشویق و ایستادن تعدادی از شرکت کنندگان همراه شد.

با این حال، شاید مهم ترین بخش سخنان روبیو نه آن چیزی بود که بیان کرد، بلکه آن چیزی بود که عمداً یا آگاهانه از بیان آن خودداری کرد، به ویژه در مورد جنگ اوکراین، که برای بسیاری از دولت های اروپایی، اصلی ترین تهدید امنیتی قاره محسوب می شود. وزیر امور خارجه آمریکا تنها یک بار به اوکراین اشاره کرد، آن هم نه در چارچوب حمایت نظامی یا تعهد راهبردی بلندمدت، بلکه صرفاً برای تأکید بر نقش واشنگتن در کشاندن روسیه و اوکراین به میز مذاکره. این اشاره محدود، در تضاد آشکار با مواضع سنتی آمریکا در سال های اخیر قرار داشت.

آنچه بیش از همه توجه تحلیلگران را جلب کرد، غیبت کامل برخی از کلیدواژه های آشنای گفتمان غرب بود. روبیو هیچ اشاره ای به شعار محوری حمایت از اوکراین تا هر زمان که لازم باشد نکرد؛ شعاری که در سال های اخیر به ستون اصلی سیاست غرب در قبال جنگ اوکراین تبدیل شده بود. همچنین، چارچوب ایدئولوژیک دموکراسی در برابر استبداد ، که پیش تر بارها از سوی مقام های آمریکایی برای توصیف این جنگ استفاده شده بود، نیز به طور کامل از سخنان او حذف شده بود.

این سکوت، زنگ خطر تازه ای را در محافل سیاسی و تحلیلی اروپا به صدا درآورد. شاشانک جوشی، تحلیلگر نشریه اکونومیست، هشدار داد که این تغییر لحن می تواند نشانه ای از تحول عمیق تر در راهبرد آمریکا باشد. به گفته او، این نگرانی در حال شکل گیری است که ایالات متحده دیگر روسیه را به عنوان یک دشمن راهبردی یا تهدید مستقیم تلقی نمی کند؛ برداشتی که سخنان روبیو نیز آن را رد نکرد.

در حالی که مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ با لحنی آشتی جویانه از احیای تمدن غرب سخن گفت، اقدامات عملی او پیامی متفاوت و حتی نگران کننده برای متحدان اروپایی ارسال کرد؛ پیامی که بیش از هر سخنرانی، واقعیت راهبرد جدید واشنگتن را آشکار ساخت.

شب پیش از سخنرانی، روبیو دیداری برنامه ریزی شده با رهبران اروپایی درباره جنگ اوکراین را لغو کرد؛ تصمیمی که به طور رسمی با تداخل برنامه ها توجیه شد، اما در پشت پرده، واکنش های تندی را در میان مقام های اروپایی برانگیخت. به گزارش روزنامه فایننشال تایمز، برخی مقام های اروپایی این اقدام را نشانه ای روشن از کاهش تمایل آمریکا برای هماهنگی نزدیک با متحدانش در مسیر پایان دادن به جنگ توصیف کردند.

یکی از این مقام ها این تصمیم را جنون آمیز خواند، در حالی که مقام دیگری تصریح کرد برگزاری چنین نشستی بدون حضور آمریکا اساساً بی معناست. این واکنش ها نشان داد که شکاف میان واشنگتن و متحدان اروپایی اش، فراتر از اختلافات تاکتیکی، به سطحی راهبردی رسیده است.

این تحولات در شرایطی رخ می دهد که دونالد ترامپ به طور فزاینده ای برای پایان دادن سریع به جنگ اوکراین فشار وارد می کند؛ حتی اگر این امر مستلزم امتیازدهی ارضی از سوی کی یف باشد. ترامپ به طور مشخص، ولودیمیر زلنسکی را تحت فشار قرار داده است تا از منطقه دونباس عقب نشینی کند؛ اقدامی که از نگاه او می تواند راه را برای یک توافق صلح هموار سازد.

رییس جمهور آمریکا اخیراً از زلنسکی خواسته است اقدام کند و هشدار داده است که در صورت عدم پذیرش این مسیر، اوکراین یک فرصت بزرگ را از دست خواهد داد. ترامپ همچنین تأکید کرده است که روسیه آماده توافق است؛ موضعی که نشان دهنده تلاش واشنگتن برای تسریع روند پایان جنگ، حتی به بهای تغییر مرزهای ژئوپلیتیکی است.

در مقابل، زلنسکی همچنان معتقد است که وضعیت نظامی اوکراین هنوز به مرحله ای نرسیده است که چنین امتیازاتی اجتناب ناپذیر باشد. این موضع، اگرچه با حمایت برخی از حلقه نزدیک به او همراه است، اما در داخل اوکراین نیز محل اختلاف است، زیرا بسیاری نگران اند که ادامه جنگ، هزینه های انسانی و زیرساختی سنگین تری بر کشور تحمیل کند.

در سطح اروپا نیز وحدت نظر وجود ندارد. امانوئل مکرون، رییس جمهور فرانسه، نشانه هایی از تمایل به گفت وگو با مسکو بروز داده است، در حالی که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، چنین اقدامی را زودهنگام می داند و بر ادامه راهبرد فعلی شامل حمایت نظامی از اوکراین و حفظ فشار تحریمی بر روسیه تأکید دارد. در همین حال، ولفگانگ ایشینگر، رییس کنفرانس امنیتی مونیخ، به واقعیتی اشاره کرده است که بسیاری از رهبران اروپایی به طور ضمنی به آن باور دارند: تا زمانی که جنگ در اوکراین ادامه دارد، اروپا در چارچوب نظم امنیتی فعلی باقی می ماند و از ورود به مرحله ای نامعلوم از بازتعریف امنیتی اجتناب می کند.

اما دولت ترامپ، برخلاف این دیدگاه، به وضوح در حال حرکت به سوی راه حل های دیپلماتیک است؛ حتی اگر این مسیر با نگرانی ها و اولویت های متحدان اروپایی همسو نباشد. در این میان، سخنان روبیو درباره احیای بزرگ ترین تمدن تاریخ بشر بیش از آنکه یک نقشه راه عملی باشد، بازتاب یک آرمان ژئوپلیتیکی است. زیرا در نهایت، سرنوشت اروپا نه در سخنرانی های مونیخ، بلکه در تصمیم های سختی تعیین خواهد شد که خود رهبران اروپایی باید اتخاذ کنند: اینکه آیا همچنان به چتر امنیتی آمریکا تکیه خواهند کرد، یا آماده اند مسئولیت راهبردی امنیت خود و شاید حتی پایان جنگ اوکراین را مستقیماً بر عهده بگیرند.