فرارو- برخی شاهکارهای ادبیات جهان در نخستین خوانش دشوار به نظر می رسند، اما گذر زمان و تغییر نگاه خواننده می تواند لایه های پنهان و ارزش واقعی آن ها را آشکار کند.

به نقل از اسکرین رنت، بسیاری از ما تجربه اش را داشته ایم: کتابی مشهور و تحسین شده را با اشتیاق شروع کرده ایم، چند فصل جلو رفته ایم و بعد با ناامیدی آن را کنار گذاشته ایم. برچسب خسته کننده یا سنگین خیلی زود به برخی آثار کلاسیک می چسبد؛ آثاری که نام شان در فهرست شاهکارهای ادبیات جهان می درخشد، اما برای خواننده امروز گاه دشوار، کند یا حتی گیج کننده به نظر می رسند.

با این حال، بسیاری از این رمان ها به دلیل ویژگی هایی ماندگار شده اند که شاید در نخستین مواجهه دیده نشوند. گاهی مسئله این نیست که کتاب کسل کننده است، بلکه زمان خواندنش هنوز فرا نرسیده. بعضی کتاب ها باید سال ها در قفسه بمانند تا در مقطعی دیگر از زندگی، معنای تازه ای برای ما پیدا کنند. در ادامه، پنج رمان کلاسیک را مرور می کنیم که اگر روزی نیمه کاره رهایشان کرده اید، شاید اکنون وقت بازگشت به آن ها باشد.

دنباله جاه طلبانه نویسنده لولیتا

نام ناباکوف بیش از هر چیز با لولیتا گره خورده؛ رمانی جنجالی که همچنان محل بحث و مناقشه است. اما آتش کم فروغ (Pale Fire) اثری است که از نظر هنری دست کمی از آن ندارد، هرچند به جای جنجال اخلاقی، خواننده را با چالشی ساختاری و ذهنی روبه رو می کند.

آنچه این رمان را برای بسیاری از خوانندگان، به ویژه مخاطبان جوان تر، دشوار می کند، راوی غیرقابل اعتماد آن است. در این کتاب نمی توان به سادگی به روایت اعتماد کرد. داستان در قالبی نامتعارف شکل می گیرد: شعری بلند از شاعری خیالی به نام جان شِید، همراه با حاشیه نویسی ها و توضیحات مردی دیگر به نام چارلز کین بوت. همین ساختار دوگانه، خواننده را در مرز میان متن و تفسیر، واقعیت و توهم، سرگردان می کند.

آتش کم فروغ رمانی نیست که با ضرباهنگی تند و روایت خطی پیش برود. اگر به دنبال داستانی سرراست و پرحادثه هستید، احتمالاً ناامید خواهید شد. اما اگر از ابهام، بازی های فرمی و معماهای ادبی لذت می برید، این کتاب تجربه ای منحصربه فرد است. میراث ناباکوف اغلب در سایه بحث های پیرامون لولیتا قرار گرفته، اما از نظر تکنیکی و زبانی، او در آتش کم فروغ نیز در اوج توانایی خود عمل می کند.

اگر قرار است به یک کلاسیک روسی بازگردید، این یکی را انتخاب کنید

برای بسیاری از خوانندگان امروز، ادبیات قرن نوزدهم، به ویژه آثار روسی دور و بیگانه به نظر می رسد. فاصله زمانی، تفاوت های فرهنگی و حتی کیفیت ترجمه ها می تواند مانعی جدی در برابر ارتباط با این آثار باشد. اما جنایت و مکافات از آن دست رمان هایی است که با وجود گذشت بیش از یک قرن، همچنان طراوت و قدرت خود را حفظ کرده است.

این رمان روایتی از یک قتل و پیامدهای روانی و اخلاقی آن است. داستایفسکی با دقتی کم نظیر، ذهن آشفته راسکولنیکوف را واکاوی می کند؛ دانشجویی که با توجیهات فلسفی دست به جنایت می زند و سپس در گرداب عذاب وجدان فرو می رود. اگر ادبیات پلیسی قرن بیستم به تحلیل روانی مجرمان علاقه مند شد، ریشه هایش را می توان در همین اثر یافت.

جنایت و مکافات یکی از عمیق ترین تصویرهای ادبی از احساس گناه را ارائه می دهد؛ اثری که در کنار داستان هایی چون قلب رازگو ی ادگار آلن پو، نقطه عطفی در پرداخت به ذهنیت مجرم به شمار می آید. با این تفاوت که داستایفسکی با واقع گرایی روان شناختی بی سابقه ای به درون شخصیت خود نفوذ می کند. اگر در گذشته از حجم یا سنگینی این رمان هراس داشته اید، شاید اکنون بتوانید با نگاهی پخته تر به آن بازگردید.

الگوی اولیه رمان بزرگ آمریکایی

مرا اسماعیل بنامید ؛ همین جمله آغازین کافی است تا بسیاری از دوستداران ادبیات لبخند بزنند. موبی دیک از آن آثاری است که شهرتی جهانی دارد. برخی آن را شاهکار می دانند و برخی دیگر از فصل های طولانی و توصیف های فنی اش شکایت دارند.

واقعیت این است که موبی دیک خواندنی است، اما تمام کردنش آسان نیست. ملویل در کنار روایت تعقیب وسواس گونه نهنگ سفید توسط ناخدا آهاب، بخش هایی طولانی به شرح جزییات فنی شکار نهنگ و زندگی دریایی اختصاص داده است؛ بخش هایی که مرز میان داستان و نوشتار مستند را کمرنگ می کنند. این شیوه بعدها الهام بخش نویسندگان بسیاری شد، اما برای خواننده امروز که با ریتم تندتری خو گرفته، ممکن است خسته کننده جلوه کند.

با این حال، اگر این فصل ها را همچون اسناد فرهنگی قرن نوزدهم بخوانید، نه صرفاً ابزار سرگرمی، ارزش آن ها روشن تر می شود. شخصیت های ماندگار، تم های اسطوره ای و روایت نمادین موبی دیک همچنان در ادبیات و سینمای آمریکا طنین انداز است. و اگر برخی فصل ها شما را از ادامه بازمی دارند، می توانید با عبور از آن ها، بر هسته روایی اثر تمرکز کنید.

نمونه کلاسیک رمان پادآرمان شهری

رمان 1984 شاید بیش از هر زمان دیگری معاصر به نظر برسد. داستان حکومتی تمامیت خواه که حقیقت و دروغ را همزمان به سلاحی برای کنترل جامعه بدل می کند، این اثر در سال 1949 نوشته شد؛ اما تصویر تیره ای که از آینده ترسیم می کند، در دهه های بعد بارها یادآوری شده است.

زبان خاص اورول و اصطلاحاتی چون برادر بزرگ ، دوگانه اندیشی و نوگفتار ممکن است در ابتدا خواننده را سردرگم کند. اما همین نوآوری زبانی بعدها به یکی از ویژگی های محبوب ادبیات علمی تخیلی تبدیل شد. 1984 کتابی است که بیش از آنکه صرفاً داستانی سیاسی باشد، تجربه ای فکری و حتی هولناک است.

اوج عاطفی رمان در لحظاتی رقم می خورد که وینستون اسمیت، شخصیت اصلی، زیر فشار حزب درهم می شکند. با این حال، لایه های عمیق تر کتاب زمانی آشکار می شود که خواننده بتواند آن را در بستر دغدغه های سیاسی و اجتماعی دوران نگارش و نیز استمرار آن دغدغه ها در زمانه کنونی درک کند. این رمان صرفاً روایتی تخیلی نیست؛ هشداری است که هنوز پژواک دارد.

رمانی نمادین که سزاوار توجه دوباره است

اگر دفعه اول سلاخ خانه شماره پنج برای شما کسل کننده بود، شاید زمان مناسبی برایش انتخاب نکرده بودید. این رمان آمیزه ای است از علمی تخیلی اولیه، طنز تلخ و زندگی نامه ای پنهان. ونه گات با ساختاری غیرخطی، مفهوم زمان را به بازی می گیرد و شخصیتش را میان گذشته و آینده، زمین و سیاره ای بیگانه، سرگردان می کند.

کتاب همزمان خنده دار و اندوهناک است؛ از شوخی های زمینی و گاه بی پرده تا تأملی عمیق درباره جنگ، مرگ، سرنوشت و اختیار. تجربه بمباران درسدن در جنگ جهانی دوم، که خود نویسنده از آن جان به در برد، در تار و پود داستان تنیده شده است.

سلاخ خانه شماره پنج نسبت به دیگر آثار این فهرست خواندن آسان تری دارد، به شرط آنکه با ساختار نامتعارفش کنار بیایید. همانند دیگر کتاب های این فهرست، این رمان نیز محصول زمانه خود است، اما پیام هایش فراتر از آن دوره می رود. اگر بخش هایی با شما ارتباط برقرار نمی کند، از آن ها عبور کنید تا به لحظاتی برسید که تأثیرگذارند. چرا که این لحظات در کتاب کم نیستند.

در نهایت، شاید مسئله خسته کننده بودن برخی کلاسیک ها بیش از آنکه به خود کتاب مربوط باشد، به انتظارات ما برگردد. این آثار قرار نیست همیشه مانند رمان های معاصر سریع و سرگرم کننده باشند. آن ها گاه از ما صبر، تمرکز و آمادگی ذهنی بیشتری می طلبند. اما پاداش این صبوری، مواجهه با ایده ها، شخصیت ها و زبان هایی است که ادبیات جهان را شکل داده اند. شاید اکنون زمان آن رسیده باشد که به یکی از این رمان ها فرصتی دوباره بدهید.