بازارچه جنت دیگر شبیه بازار نیست، بیشتر به یک زمین سوخته می ماند که خاطره صدها روز کار، امید و سرمایه در آن دفن شده است. جایی که تا چهاردهم بهمن، محل رفت وآمد مشتریان شب عید بود، امروز به نشانه ای از یک فروپاشی ناگهانی تبدیل شده است؛ فروپاشی کسب وکار ده ها خانواده ای که تمام دارایی شان را در چند متر غرفه خلاصه کرده بودند.

به گزارش شرق، آتش فقط سقف ها و ویترین ها را نسوزاند؛ حساب های بانکی را خالی کرد، برنامه های سال آینده را به هم ریخت و بسیاری از کسبه را یک شبه از فعال اقتصادی به آسیب دیده تبدیل کرد. وعده های حمایتی آمد، جلسات برگزار و عددها اعلام شد، اما برای بسیاری از غرفه داران، زندگی هنوز به روال قبل برنگشته است.

در میان این جمع، زنانی هستند که بار این بحران را سنگین تر از بقیه به دوش می کشند. اکنون دود و بوی سوختگی از بازارچه جنت رفته است، اما سوزش در زندگی زنانی مانده که همه دارایی شان را همان جا گذاشتند؛ پشت ویترین های سوخته، زیر سقف های فروریخته، میان جعبه های خاکسترشده. زنانی که درست در آستانه شب عید، وقتی حساب وکتاب دخل وخرج شان را با فروش اسفند می بستند، یک شبه به صف آسیب دیدگان پیوستند؛ بی سرمایه، بی پشتوانه و اغلب بی پاسخ.

زنانی که برای بسیاری از آن ها، این غرفه تنها منبع درآمد خانواده بود. زنانی که با سرمایه های کوچک، سال ها کار کرده بودند تا به حداقلی از ثبات برسند و حالا، درست در آستانه سال نو، دوباره به نقطه صفر برگشته اند. آنچه برایشان مانده، پرونده های نیمه کاره، پاس کاری اداری و روزهایی است که بدون درآمد، بدون امنیت شغلی و بدون افق روشن می گذرد.

با گذشت حدود 18 روز از آتش سوزی بازارچه جنت، واکنش های رسمی در روزهای پایانی بهمن و هم زمان با نزدیک شدن به پایان سال، تازه پررنگ شد؛ زمانی که بسیاری از کسبه درگیر بحران معیشتی بودند و بسیاری از کسبه، به ویژه زنان سرپرست خانوار، بیشترین امید خود را به فروش شب عید بسته بودند.

در 28 بهمن موضوع آتش سوزی بازارچه جنت در سیصد و نود و هفتمین جلسه شورای اسلامی شهر تهران مطرح شد. در این جلسه، حبیب کاشانی، عضو شورای شهر تهران، با اشاره به تخریب کامل 252 غرفه، از نابودی سرمایه ده ها خانواده خبر داد و گفت: در میان آسیب دیدگان، 52 زن سرپرست خانوار قرار دارند که تمام دارایی و تجهیزات کاری خود را از دست داده اند .

او با تأکید بر لزوم حمایت فوری، خواستار ایجاد غرفه های موقت، اطلاع رسانی برای بازگشت کسبه به چرخه فعالیت و اختصاص تسهیلات کم بهره با بازپرداخت بلندمدت شد و از بانک شهر خواست در این زمینه وارد عمل شود.

در همان جلسه، نرگس معدنی پور، رییس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران، از اقدامات اولیه مدیریت شهری برای حمایت از زنان آسیب دیده خبر داد.

به گفته او، برای این افراد کمک های بلاعوض و یک میلیارد تومان تسهیلات کم بهره پیش بینی و مقرر شده چهار قسط نخست وام توسط مرکز زنان و خانواده پرداخت شود.

معدنی پور همچنین از اختصاص فضای جدید برای فعالیت زنان در روزهای منتهی به نوروز خبر داد. یک روز بعد، در 29 بهمن، مدیرکل امور بانوان شهرداری تهران نیز از برنامه انتقال زنان آسیب دیده به بوستان گفت وگو خبر داد.

مریم اردبیلی در گفت وگو با ایرنا اعلام کرد: نمایشگاه زنان و تولید ملی به زودی در بوستان گفت وگو آغاز می شود و تمام زنان سرپرست خانواری که در بازار جنت فعالیت داشتند، در این فضا مستقر خواهند شد .

او همچنین از اختصاص مبلغ 500 میلیون ریال برای هریک از زنان آسیب دیده خبر و وعده داد تسهیلات حمایتی دیگری نیز در دستور کار قرار دارد.

هم زمان، نرگس معدنی پور در گفت وگو با خبرگزاری دیگری، بار دیگر از پرداخت وام بلاعوض به 52 زن سرپرست خانوار خبر داد.

او همچنین به پیش بینی تسهیلات کم بهره، تعویق اقساط اولیه و ارائه مشاوره های کسب وکار برای بازگشت به چرخه فعالیت اشاره کرد. در سطح ملی نیز پس از وقوع حادثه، معاون اول رییس جمهور در تماس تلفنی با استاندار تهران بر پیگیری فوری ابعاد این حادثه تأکید کرد. سازمان آتش نشانی نیز علت اولیه آتش سوزی را اتصال در سیم کشی یکی از غرفه ها اعلام کرد. با وجود این وعده ها و اعلام بسته های حمایتی، آنچه در هفته های پس از حادثه در زندگی بسیاری از کسبه، به ویژه زنان سرپرست خانوار، جریان داشت، همچنان با بلاتکلیفی، انتظار و نگرانی همراه بود. بسیاری از آن ها می گویند میان مصوبات، ارقام اعلام شده و آنچه عملا به دستشان رسیده، فاصله ای درخور توجه وجود دارد؛ فاصله ای که در روزهای منتهی به نوروز، فشار معیشتی را دوچندان کرده است.

در میان فهرست خسارت ها، آمارها و وعده ها، بعضی اسم ها آرام آرام از یاد می روند؛ اسم هایی که پشت هر کدام، یک زندگی فروپاشیده پنهان شده است؛ زنانی که سال ها در بازار جنت کار کرده، سرمایه جمع کردند و اعتبار ساختند و حالا، بعد از آتش سوزی، نه تنها سرمایه شان که سلامتی و آرامش شان را هم از دست داده اند. فاطمه حجتی یکی از همان زن هاست؛ زنی که سال ها در چهار متر مغازه زندگی اش را ساخته بود و حالا بعد از حادثه سکته کرده و در خانه تنها افتاده است. تماس تلفنی از بیمارستان شروع می شود. صدایش ضعیف است. نفس هایش کوتاه. حرف زدن برایش سخت است، دستگاه اکسیژن به او وصل است، اما می خواهد بگوید؛ انگار گفتن، تنها چیزی است که هنوز برایش مانده.

فاطمه حجتی 60ساله است و می گوید 27 سال در بازار جنت کار کرده است؛ از روزهایی که بازار سوله و چادر بوده تا زمانی که غرفه ها ساخته شده اند. 15 سال در همان جای ثابت مانده، بدون جابه جایی، بدون وقفه: من از خانواده ای هستم که فقط روی خودم حساب کرده ام. نه پدر دارم، نه مادر، نه برادر و خواهر، نه همسر. تمام زندگی ام با همین مغازه می چرخید. کرایه خانه می دادم، هزینه هایم را تأمین می کردم و زندگی خودم را داشتم . مغازه اش اجاره ای بوده؛ زیر نظر شهرداری و در قالب طرح ساماندهی. سال ها خوش حسابی اش باعث شده بود همکاران و عمده فروش ها به او اعتماد کنند.

درست چند روز قبل از آتش سوزی، حجم بزرگی از جنس امانی گرفته بود: حدود یک میلیارد تومان جنس امانی داشتم. به من اعتماد داشتند، چون 27 سال خوش حساب بودم. تمام این سرمایه در آتش سوخت و از بین رفت. زندگی ام به طور کامل نابود شد .

فاطمه فقط از اجناس نمی گوید، از وسایل کوچک شخصی هم حرف می زند، از چیزهایی که برایش خاطره بود و حالا دیگر نیست: حتی وسایل شخصی ام، مثل یک رادیوی قدیمی که برای شنیدن اذان آورده بودم، از بین رفت. هیچ چیز باقی نماند .

بعد از حادثه، او هم مثل بقیه به دنبال پیگیری رفته است؛ به شهرداری، به بخش ساماندهی، به جلسات مختلف. اما همین رفت وآمدها به نقطه فروپاشی جسمی اش منجر شده است: برای پیگیری به شهرداری و بخش ساماندهی مراجعه کردم. در یکی از این مراجعات ناگهان حالم بد شد، بیهوش شده و با اورژانس به بیمارستان منتقل شدم .

روایت او از وضعیت بیمارستان، پر از تلخی و ناامیدی است: در اورژانس بدون رسیدگی جدی روی تخت خوابانده شدم. مدت زیادی گذشت و کسی سراغی از من نگرفت. نه معاینه ای انجام شد و نه توضیحی دادند .

او می گوید به دلیل ناتوانی مالی، امکان بستری شدن نداشته و ناچار شده بیمارستان را ترک کند: به من گفتند برای بستری باید مبلغ بالایی پرداخت شود. چنین پولی نداشتم و مجبور شدم بیمارستان را ترک کنم .

حالا فاطمه در خانه تنهاست، با پاهایی که توان حرکت ندارند: هر دو پایم لمس شده است. فقط به صورت چهار دست وپا می توانم حرکت کنم. حتی برای رفتن به دستشویی یا وضوگرفتن با زحمت زیاد حرکت می کنم .

او از بیماری های متعددش می گوید؛ از مشکلات قلبی، چند بار آنژیوگرافی، خون ریزی شدید و ضعف جسمی: سال هاست بیماری قلبی دارم و چند بار آنژیو شده ام. مشکلات جسمی دیگری هم دارم که باعث ضعف شدید شده است . اما درد اصلی فاطمه، فقط جسمی نیست: هیچ کس نیست که حتی برایم نان تهیه کند یا سری به من بزند. کاملا تنها مانده ام .

خانه اش روبه روی همان بازاری است که زندگی اش را از او گرفته است. خسارتی که او دیده، بیش از دو میلیارد تومان است. بدهی هایش هم به حدود یک میلیارد تومان می رسد؛ حاصل اجناس امانی و تعهدهایی که سال ها با اعتبار شخصی مدیریت می کرده است: همیشه حساب هایم دفتری و منظم بود. هفته به هفته تسویه می کردم و هیچ وقت بدحساب نبودم .

نوبت به پیگیری ها و وعده ها که می رسد، پاسخ روشنی می دهد: جلسات متعددی برگزار شد. وعده زمین، وعده پول و وعده حمایت دادند، اما هیچ کدام به نتیجه نرسید. فقط حرف شنیدیم . صدایش خسته تر شده و معلوم است که دیگر نه جان حرف زدن دارد و نه تابش را. اما فقط حرف آخر او خطاب به شهردار تهران است: از آقای زاکانی می خواهم خود را جای من بگذارد. من یک زن حدودا 60ساله تنها هستم. چگونه باید کرایه خانه بدهم یا هزینه زندگی ام را تأمین کنم؟ من گدا نبودم، بدبخت نبودم. سال ها کار کردم و با عزت زندگی کردم. امروز به این وضعیت افتاده ام. به داد ما برسید .

28 بهمن جمعی از کسبه بازار جنت مقابل شورای شهر جمع شدند و خواستار حمایت و پرداخت خسارت های خود شدند. آن ها بر این نکته تأکید داشتند: محلی که به عنوان محل جایگزین برای شان در نظر گرفته شده است، نه آب دارد، نه برق. آن هایی که تمام زندگی شان را در آتش سوزی بازار جنت از دست داده بودند، شعار می دادند: گرفتن خسارت حق مسلم ماست .

یکی از حاضران در تجمع به دیده بان ایران گفته بود: طبق اظهارات مطرح شده، قرار بود مبلغ یک میلیارد تومان از سوی مؤسسه مالی اعتباری علوی وابسته به بنیاد برکت و مبلغ یک میلیارد تومان نیز از سوی بانک شهر که زیرمجموعه شهرداری تهران است، در قالب تسهیلات به هرکدام از کسبه بازار جنت اختصاص یابد. با وجود این، تاکنون هیچ یک از این موارد به مرحله امضا و اجرا نرسیده و صرفا در حد وعده باقی مانده است .

پس از این تجمع، شهردار تهران مطلع شد و درباره پیگیری های انجام شده توضیحاتی داد؛ توضیحاتی که به نظر می رسد چاره ساز این کسبه گرفتار نیست. زاکانی با اشاره به پیشینه این پرونده در دهه 90 اعلام کرده است براساس قراردادهای پیمانکاری، مسئولیت مستقیم با پیمانکار است و شهرداری فقط بستر و تحویل فضا را برعهده داشته است. او گفته حدود 42 غرفه پیش تر به زنان سرپرست خانوار در مراکز کوثر شهرداری اختصاص یافته و رایگان در اختیارشان قرار گرفته بود و سایر غرفه ها از طریق پیمانکار اجاره شده اند.

به گفته او، شهرداری در حال پیگیری مشکلات مال باختگان است، شامل اختصاص وام، فراهم کردن فضایی جدید تا قبل از عید برای ادامه فعالیت و احداث جایگاهی پایدار که تا یک سال اجاره از این افراد دریافت نخواهد شد. به نظر می رسد تمرکز شهرداری عمدتا بر این غرفه های زنان سرپرست خانوار در مراکز کوثر بوده و زنانی که در آن بخش مستقر نبوده اند، در این پیگیری ها کمتر جایگاه دارند.

روایت معصومه بی شباهت به زنان دیگر نیست؛ زنی که سال ها در همان راهروها و کنار همان ویترین ها، هم مسیر فاطمه بوده است، زنی که مثل بسیاری دیگر، تمام زندگی اش در همان چند متر غرفه خلاصه می شد. او می گوید تمام دارایی اش در همان غرفه جا مانده بود؛ همان ویترین کوچک، همان قفسه ها، همان سرمایه ای که سال ها برای جمع کردنش زحمت کشیده بود: تمام زندگی ام همان جا بود؛ پول، کالا، زحمت چندین ساله. همه چیز در یک شب از بین رفت .

معصومه از روزهایی می گوید که بعد از حادثه، نمایندگان شهرداری و مجموعه امور زنان جلساتی برگزار کردند. در این جلسات، وعده هایی داده شد؛ از پرداخت کمک های بلاعوض گرفته تا اختصاص تسهیلات کم بهره و فراهم کردن فضای موقت برای ادامه کار در شب عید: به ما گفته شد کمک بلاعوض دریافت خواهیم کرد، وام کم بهره اختصاص می یابد و چهار قسط اول بازپرداخت آن از طرف مرکز زنان پرداخت می شود. همچنین وعده داده شد که برای ایام نوروز، فضایی موقت برای ادامه فعالیت ما فراهم شود و در نهایت، غرفه ها یا مکان های جایگزین در اختیارمان قرار خواهد گرفت .

با این حال، فاصله میان وعده ها و واقعیت، روزبه روز بیشتر شده است. معصومه توضیح می دهد خودشان پنج نماینده انتخاب کرده بودند تا جلسات را دنبال کنند، اما حتی این پیگیری ها نتیجه ای نداشت: ما پنج نماینده انتخاب کردیم و مرتب در جلسات شرکت کردیم. قرار بود زمینی به ما اختصاص داده شود، اما در نهایت گفتند دیگر این زمین را نمی دهند. همچنین پیشنهاد شد بازارچه ای با نام بازارگل در اختیار زنان قرار گیرد، اما این هم عملی نشد. حتی وقتی پیشنهاد شد مبلغی به عنوان کمک اولیه اختصاص یابد، گفتند فعلا موجود نیست. حرف های زیاد گفته شد، اما هیچ یک از مشکلات ما حل نشد .

معصومه تأکید می کند این بی نتیجه ماندن وعده ها، فشار روانی و بلاتکلیفی زنان بازار را دوچندان کرده است. برای او، هم زمانی حادثه با شب عید، سخت ترین بخش ماجراست؛ زمانی که باید فصل اوج کار و فروش شان می بود، اما حالا با هیچ چیز مواجه اند. آن هم در شرایطی که بی ثباتی اجتماعی و تهدید مداوم جنگ بر سر همه سایه گسترده است: نه مغازه ای داریم، نه سرمایه ای و نه معلوم است فردا چه می شود. همه چیز نامعلوم و بی ثبات است . صدای معصومه، صدای زنی است که میان وعده های رسمی و واقعیت زندگی روزمره گرفتار شده؛ زنی که هنوز منتظر است حمایت هایی که بارها شنیده، روزی به شکل واقعی به زندگی اش برسد.

ستاره جوان تر است و سال های کمتری در بازارچه جنت فعالیت داشته. با این حال، تمام سرمایه و اعتبار خود را در همان چند متر غرفه قرار داده بود: ما پولدار نبودیم. سرمایه ما همان کسب وکارمان بود و اعتبار ما در بازار شکل گرفته بود .

او نیز مانند دیگران، اجناس امانی داشت و حالا با بدهی مواجه است و نحوه بازسازی و شروع دوباره فعالیت، برایش نامعلوم و مبهم است: پس از آتش سوزی، همه می پرسند می خواهم چه کنم؟ اما خودم هم نمی دانم چگونه باید دوباره شروع کنم . ستاره تأکید می کند بیش از خسارت مالی، احساس ناامنی و نبود پشتوانه است که او را آزرده می کند: احساس می کنم هیچ پشتوانه ای نداریم و هر لحظه ممکن است همه چیز دوباره از بین برود .