عربستان سعودی بر اساس اسناد کنگره آمریکا و به گفته یک گروه کنترل تسلیحات ممکن است در چارچوب توافق هسته ای پیشنهادی با ایالات متحده امکان نوعی از غنی سازی اورانیوم را در داخل خاک خود داشته باشد. موضوعی که در بحبوحه ادامه بن بست هسته ای میان ایران و آمریکا، نگرانی هایی درباره اشاعه تسلیحات هسته ای ایجاد کرده است.

به گزارش یورونیوز، جو بایدن، رییس جمهوری پیشین و دونالد ترامپ، رییس جمهوری کنونی آمریکا هر دو تلاش کردند با پادشاهی عربستان به توافقی هسته ای دست یابند. کارشناسان منع اشاعه سلاح های هسته ای هشدار می دهند هرگونه سانتریفیوژ فعال در داخل خاک عربستان می تواند راه را برای یک برنامه احتمالی تسلیحات هسته ای باز کند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان گفته است که در صورت دستیابی تهران به سلاح هسته ای ممکن است آن را دنبال کند.

پیش تر نیز عربستان سعودی و پاکستانِ پس از حمله اسراییل به قطر برای ترور مقام های حماس، یک پیمان دفاعی متقابل امضا کردند. وزیر دفاع پاکستان در این باره گفت برنامه هسته ای کشورش در صورت نیاز در اختیار عربستان قرار خواهد گرفت. اظهاراتی که نوعی هشدار به اسراییل تلقی شد زیرا اسراییل تنها کشور دارنده سلاح هسته ای در خاورمیانه خوانده می شود.

کلسی داونپورت، مدیر سیاست منع اشاعه سلاح هسته ای در انجمن کنترل تسلیحاتی مستقر در واشنگتن می گوید: همکاری هسته ای می تواند سازوکاری مثبت برای حفظ هنجارهای منع اشاعه و افزایش شفافیت باشد، اما همه چیز به جزییات بستگی دارد.

او افزود که این اسناد نگرانی هایی را ایجاد می کند مبنی بر اینکه دولت ترامپ خطرات اشاعه ناشی از توافق پیشنهادی همکاری هسته ای با عربستان سعودی یا سابقه ای را که این توافق ممکن است ایجاد کند به دقت بررسی نکرده است.

سند کنگره که در اختیار آسوشیتدپرس نیز قرار گرفته است نشان می دهد که دولت دونالد ترامپ در پی دستیابی به 20 توافق تجاری هسته ای با کشورهای مختلف جهان از جمله عربستان سعودی است. این سند می افزاید توافق با عربستان می تواند میلیاردها دلار ارزش داشته باشد.

در این سند آمده است که دستیابی به توافق با پادشاهی سعودی منافع امنیت ملی ایالات متحده را پیش خواهد برد و از سیاست های ناکارآمدِ بی عملی و بلاتکلیفی که رقبا از آن بهره برده اند تا به صنعت آمریکا آسیب بزنند و جایگاه جهانی ایالات متحده را در این بخش حیاتی تضعیف کنند، فاصله می گیرد. چین، فرانسه، روسیه و کره جنوبی از جمله کشورهای پیشرو در فروش فناوری نیروگاه های هسته ای هستند.

پیش نویس توافق پیش بینی می کند آمریکا و عربستان سعودی با نهاد ناظر هسته ای سازمان ملل، یعنی آژانس بین المللی انرژی اتمی توافق های پادمانی امضا کنند. این توافق شامل نظارت بر حساس ترین حوزه های مرتبط با اشاعه در همکاری هسته ای بالقوه خواهد بود. غنی سازی، تولید سوخت و بازفرآوری به عنوان حوزه های احتمالی ذکر شده اند.

کلسی داونپورت در این باره می گوید: این نشان می دهد پس از اجرایی شدن توافق پادمانی دوجانبه، راه برای دستیابی عربستان به فناوری یا توانمندی غنی سازی اورانیوم، حتی احتمالا از طریق ایالات متحده باز خواهد شد. حتی با وجود محدودیت ها، به نظر می رسد عربستان امکان نوعی از غنی سازی یا دسترسی به دانش آن را خواهد داشت.

عربستان سعودی عضو آژانس بین المللی انرژی اتمی مستقر در وین است. نهادی که فعالیت های صلح آمیز هسته ای را ترویج می کند و هم زمان از کشورها برای اطمینان یافتن از عدم پیگیری برنامه های مخفیانه تسلیحات اتمی بازرسی می کند.

آژانس بین المللی انرژی اتمی روز جمعه در بیانیه ای به آسوشیتدپرس گفت با هر دو طرف تماس منظم دارد و می تواند اقدامات راستی آزمایی مرتبط با توافق های همکاری دوجانبه را اعمال کند.

این نهاد افزود: اگر طرف ها از آژانس بخواهند اقدامات راستی آزمایی را در چارچوب توافق های همکاری دوجانبه اعمال کند، آژانس مطابق رویه های تثبیت شده خود به مشورت با طرف های ذی ربط ادامه خواهد داد و به درخواست رسیدگی خواهد کرد.

غنی سازی به تنهایی مسیر خودکار به سوی دستیابی به سلاح هسته ای محسوب نمی شود. کشورها باید مراحل دیگری از جمله به کارگیری مواد منفجره قوی هماهنگ شده را نیز برای دستیابی به سلاح هسته ای طی کنند. با این حال، این فرایند می تواند در را به سوی تسلیحاتی شدن باز کند؛ موضوعی که نگرانی های غرب درباره برنامه هسته ای ایران را برانگیخته است.

امارات عربی متحده، همسایه عربستان، توافقی موسوم به 123 با آمریکا برای ساخت نیروگاه هسته ای با کمک کره جنوبی امضا کرد، اما این توافق شامل غنی سازی اورانیوم نمی شود. اقدامی که کارشناسان منع اشاعه آن را استاندارد طلایی برای کشورهایی می دانند که به دنبال انرژی اتمی صلح آمیز هستند.

تلاش برای دستیابی به توافق بین عربستان سعودی و آمریکا در حالی صورت می گیرد که دونالد ترامپ ایران را تهدید کرده است که در صورت نرسیدن به توافق بر سر برنامه هسته ای اش، باید منتظر اقدام نظامی باشد.

تهران همواره تاکید کرده است که برنامه غنی سازی صلح آمیز را دنبال می کند. با این حال، کشورهای غربی و آژانس بین المللی انرژی اتمی گمان می برند که ایران تا سال 2003 یک برنامه نظامی سازمان یافته هسته ای داشته است. ایران همچنین اورانیوم را تا خلوص 60 درصد غنی سازی کرده است که از نظر فنی گامی کوتاه تا سطح 90 درصد مورد نیاز برای سلاح هسته ای فاصله دارد. به این ترتیب ایران تنها کشور در جهان است که بدون داشتن برنامه تسلیحاتی اعلام شده، به چنین سطحی از غنی سازی اورانیوم دست یافته است.

ولیعهد عربستان پیشتر گفته بود که اگر ایران به سلاح هسته ای دست یابد ما هم مجبور خواهیم بود یکی داشته باشیم.