فرارو- تازه ترین گفت وگوی استیو ویتکاف، مشاور و نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، با شبکه فاکس نیوز، ابعاد تازه ای از رویکرد آمریکا در قبال مذاکرات هسته ای با ایران را آشکار کرده است. این مصاحبه که چند روز پس از پایان دور دوم گفت وگوها در ژنو انجام شده، حاوی نکاتی است که می تواند به درک دقیق تر خطوط قرمز و اهداف طرف آمریکایی کمک کند. در ادامه، 9 محور مهم این گفت وگو را مرور می کنیم:

ویتکاف در گفت وگو با لارا ترامپ تصریح کرد ترامپ کنجکاو است که چرا ایران با وجود فشارهای گسترده نظامی آمریکا، تسلیم نشده است. هرچند او کوشید از به کار بردن واژه تسلیم پرهیز کند و ناخواسته در میانه مصاحبه به آن اذعان کرد، اما همین تعبیر یادآور عبارت unconditional surrender (تسلیم بی قید و شرط) است که ترامپ پیش تر در جریان جنگ 12 روزه در حساب کاربری خود مطرح کرده بود. این اظهارات بار دیگر این پرسش را برجسته می کند که آیا هدف واشینگتن گفت وگو برای حل اختلافات است یا وادار کردن ایران به عقب نشینی کامل و پذیرش بی قید و شرط خواسته های آمریکا.

ویتکاف به صراحت گفت رییس جمهور آمریکا متعجب است که چرا ایران تحت فشار حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا در منطقه، کوتاه نیامده است. این سخنان نشان می دهد هدف اولیه رییس جمهور آمریکا این بوده است که در میانه مذاکرات با آوردن سازوبرگهای نظامی گسترده به منطقه، طرف ایرانی را مرعوب کرده و او را به سمت مورد نخست که به آن اشاره کردیم، یعنی تسلیم کامل سوق دهد. این موضوع از سوی تحلیلگران مختلف مورد توجه قرار می گیرد.

از دل سخنان ویتکاف می توان به سرسختی تیم ایرانی پی برد. این اظهارات کنونی ویتکاف شبیه سخنانی است که ترامپ چند روز پیش بیان کرده بود.

ترامپ چند روز پیش در مصاحبه با خبرنگاران سوار بر هواپیمای ایرفورس وان، ایران را مذاکره کننده ای سرسخت توصیف کرد. مجموعه این اظهارات نشان می دهد تهدیدهای نظامی نتوانسته مواضع تهران را در برابر طرف آمریکایی تغییر دهد. این موضوع چند روز قبل از سوی یک دیپلمات فرانسوی نیز که تجربه مذاکره با دیپلمات های ایران را داشت، این تجربه را ترسناک توصیف کرده بود.

مهم ترین محور اختلاف، مسأله غنی سازی است. ویتکاف گفت ترامپ پیش از آغاز مذاکرات به او و جرد کوشنر دستور داده که غنی سازی نباید وجود داشته باشد و حتی بر مصادره تمامی مواد غنی شده تأکید کرده است. این موضوع نشان می دهد اصل موضوع غنی سازی همچنان گره اصلی گفت وگوهاست. در حالی که ویتکاف از مأموریت غنی سازی صفر درصدی سخن گفت، عباس عراقچی اعلام کرده بود آمریکا در مذاکرات چنین مطالبه ای را رسمی مطرح نکرده است. این تناقض، ابهام در موضع واقعی واشینگتن را برجسته می کند.

همزمان، گزارش هایی از جمله در پایگاه خبری آکسیوس منتشر شده که نشان می دهد دولت ترامپ احتمال ادامه غنی سازی نمادین را بررسی می کند؛ مشروط بر آنکه به ساخت سلاح منجر نشود. این موضوع این احتمال را تقویت می کند که طرح موضوع غنی سازی صفر درصدی تاکتیکی برای فشار حداکثری در میز مذاکره علیه ایران است.

ویتکاف از مصادره تمامی اورانیوم های غنی شده سخن گفت. ایران حدود 400 کیلوگرم اورانیوم با غنای 60 درصد در اختیار دارد. رافائل گروسی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی، نیز اخیراً درباره محل نگهداری این ذخایر اظهارنظر کرده است. به نظر می رسد سرنوشت این مواد یکی از دغدغه های اصلی طرف های غربی است.

برخلاف رویه معمول که وزارت خارجه آمریکا محور مذاکرات است، ترامپ اختیارات گسترده ای به کوشنر و ویتکاف داده است؛ دو چهره ای که سابقه سیاسی کلاسیک ندارند و بیشتر از دایره نزدیکان شخصی ترامپ محسوب می شوند. چند روز پیش نیز ترامپ گفته بود به شیوه غیر مستقیم در این مذاکرات حضور دارد. این شیوه، نشان دهنده شخصی سازی روند مذاکرات از سوی رییس جمهور آمریکاست.

یک نکته دیگری که در سخنان ویتکاف مشهود بود، ادامه ایجاد تشکیک در برنامه صلح آمیز هسته ای ایران بود؛ موردی که در سالهای اخیر بارها تکرار شده تا ایران تحت فشار قرار بگیرد. ویتکاف در بخشی از این مصاحبه گفت: ایرانی ها می گویند پروژه هسته ای شان صلح آمیز است؛ اما بیش از آنچه که مورد نیاز است غنی سازی می کنند. این در حالی است که ایران طی سالیان مختلف با بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی همکاری کرده و مواردی هم که برای غنی سازی به آن ها نیاز داشته، به صراحت بیان کرده است.

بطور مثال علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در مصاحبه اخیر خود با الجزیره، با اشاره به راکتور تهران گفته بود تولید دارو برای بیماران سرطانی نیازمند اورانیوم 20 درصد است و این موضوع تحت نظارت آژانس انجام می شود و امری پنهانی نیست.

آخرین نکته اینکه ویتکاف مدعی شد ایران شاید تنها یک هفته با مواد لازم برای ساخت بمب هسته ای فاصله داشته باشد. این ادعا و بحث گریز هسته ای ایران سالهاست که از سوی مقامهای امریکایی مطرح می شود و بیشتر با هدف سیاسی بیان می گردد. بطور مثال سه سال پیش نیز جن ساکی ، سخنگوی وقت کاخ سفید در سخنانی مدعی شده بود زمان گریز هسته ای ایران از یک سال به چند هفته یا کمتر از آن کاهش یافته است. اظهاراتی که بارها و بارها در طول این سال ها تکرار شده و هیچ سندی نیز در اثبات آن ارائه نشده است.

مصاحبه ویتکاف نشان می دهد در حالی که مذاکرات ادامه دارد، شکاف اصلی بر سر غنی سازی و سرنوشت ذخایر اورانیوم باقی است. همزمان، واشینگتن می کوشد با ترکیب فشار نظامی، روایت سازی رسانه ای و تهدید به اقدام محدود، دست برتر را در میز مذاکره به دست آورد؛ رویکردی که هنوز مشخص نیست به توافق منجر خواهد شد یا به تشدید تنش ها.