فرارو محسن صالحی خواه؛ آغاز ترم جدید سال جاری تحصیلی، مساوی بود با آغاز ناآرامی ها در دانشگاه ها. ناآرامی هایی که ریشه در تبعات اعتراضات دی ماه دارد و تجربه سه روز گذشته نشان داده هرچه زمان می گذرد، فضای آن نیز رادیکال تر می شود. التهاب دانشگاه ها اثری دومینووار دارد و هرچه فضا تندتر می شود، مراکز آکادمیک بیشتری را درگیر می کند. وقایع دانشگاه های تهران و مشهد در روزهای دوم تا چهارم اسفند، چند نکته در دل خود دارد که می توان هر کدام از آن ها را به صورت جداگانه تحلیل و بررسی کرد.

آغاز ترم جدید دانشگاه ها با ایام چهلمین روز جان باختگان اعتراضات دی ماه همزمان بود. درگیری ها زمانی شکل می گرفت که دانشجویان معترض در یک سو و دانشجویان انقلابی در سوی دیگر، برنامه هایی برای بزرگداشت جان باختگان شکل گرفت. میان دانشجویان هم به عنوان یک گروه اجتماعی، مانند بخش های دیگر جامعه، سؤال های بی پاسخی درباره ابعاد و نتایج اعتراضات دی ماه وجود دارد؛ سؤال هایی که روایت رسمی درباره این وقایع آن را پوشش نمی دهد. این سؤال های بی پاسخ را باید به نارضایتی انباشته در جامعه ایران و حکمفرما بودن همیشگی قاعده نشنیدن اضافه کرد.

یکی از بازتاب های این قاعده نشنیدن را دیشب یکی از اعضای مجلس که از قضا عضو کمیسیون امنیت ملی (!) هم هست، به خوبی از خود نشان داد. مجتبی زارعی در توییتر خطاب به وزیر علوم نوشت: مردم متدین تهران مادام که حس کنند توانایی مدیریت دارید به دانشگاه ها وارد نخواهند شد؛ اما اگر ببینند چوب و چماق و چاقو وارد دانشگاه می شود و جان فرزندان میهن در خطر است، حتماً برای مراقبت از دانشجویان مقابل لیدرهای نفوذیِ تحت اشراف تروریست ها اقدام خواهند کرد! زارعی به راحتی تهدیدی را مطرح کرد که قبلاً اتفاق افتاده بود، اما هیچ وقت از سوی یک مقام رسمی مورد اشاره قرار نمی گرفت یا همواره کتمان می شد.

درباره آنچه این روزها در دانشگاه ها جریان دارد، تقریباً مانند تمام رخدادهای حساس کشور دو روایت وجود دارد. یک روایت مربوط به رسانه هایی همچون صداوسیما و خبرگزاری های شناخته شده است که یک بخش رخدادها را برجسته می کنند و نگاهی جامع به وقایع ندارند. روایت دیگر هم به رسانه های غیررسمی و کانال های فعال در شبکه های اجتماعی مربوط می شود که آن ها نیز هر کدام این وقایع را از دریچه نگاه خود می بینند و انعکاس دهنده بخشی از وقایع هستند. رسانه های مستقل داخلی که بخواهند نگاهی حرفه ای به این وقایع داشته باشند، باز هم خارج از گود هستند. نه این که علاقه ای به پوشش و بررسی این وقایع نداشته باشند؛ امکان آن را ندارند. نگاهی به گزارشی که دیروز در فرارو منتشر شد، تا حد زیادی این فضا را نشان می دهد.

در سه روز گذشته، شعارهای مختلفی در دانشگاه ها شنیده می شد؛ از شعارهایی مبتنی بر هواداری از رضا پهلوی تا دموکراسی خواهی، نفی استبداد و شعارهای جنبش زن، زندگی، آزادی . در بعضی دانشگاه ها شعارهای سلطنت طلبانه پررنگ بود و در بعضی دیگر شعارهای ضداستبداد. این پراکندگی شعارها را شاید بتوان بازتابی از درهم ریختگی سیاسی جامعه ایران دانست که به دلایل مختلف و طی سال ها به وجود آمده و شاخص ترین نشانه آن این است که به طور دقیق مشخص نیست این جامعه چه می خواهد، اما می داند چه نمی خواهد.

چه اتفاقی افتاده است که حدود 50 سال بعد از وقوع انقلاب در ایران و تغییر سیستم حکومت از سلطنت به جمهوری در چارچوب تغییر قانون اساسی، بار دیگر صدای شعارهایی مبنی بر بازگشت به دوران پیش از انقلاب شنیده می شود؟ نکته اینجاست که فریادزنندگان این شعارها متعلق به نسل جدید هستند؛ در دوران جمهوری اسلامی به دنیا آمدند، درس خواندند و وارد جامعه شدند.

چرا خروجی این نظام تربیتی و آموزشی، این مطالبه را دارد؟ پرچم کشور چه تصویری در ذهن او دارد که قابل بی حرمتی است؟ تحت تأثیر رسانه است؟ فضای مجازی او را فریب داده است؟ به نقطه ای رسیده که آینده خود را تیره می بیند؟ آن هایی که در کشور ما مسئولیت دارند باید به این سؤال پاسخ بدهند که این وضعیت در چه فضایی به وجود آمده و رشد کرده است، نه جامعه و نسل جدید.

کافی است پوشش رسانه ای برخی خبرگزاری ها و روزنامه ها درباره وقایع این روزهای دانشگاه ها را مرور کنیم تا بار دیگر این واقعیت تلخ خود را نشان دهد که صورت مسئله بار دیگر در حال پاک شدن است. در محتوای این رسانه ها با واژه هایی مثل عزادارنما، دانشجونما، پادوهای اجاره ای، فریب خوردگان و... مواجهیم که نگاهی سطحی به وقایع را نشان می دهد.

چرا دانشگاه نیز مانند جامعه التهاب دارد؟ پاسخ به این سؤال است که شاید بتواند راهی مقابل پای ما بگذارد، نه این که فیلمی از پرتاب سنگ به سمت دانشجویان بسیجی منتشر کنیم و تلاش کنیم اصل مسائل را نادیده بگیریم. در این نگاه، شیشه را دانشجو شکسته، زد و خورد را دانشجو شروع کرده، اهانت فقط از سوی دانشجو بوده و دیگران بی تقصیرند. در این نگاه، چاقویی در روز اول ناآرامی ها در دانشگاه شریف از یک دانشجو کشف شده و همه از آن مطلع شدند، اما هیچ کس اسپری اشک آوری را که در روز دوم درگیری در دانشگاه تهران استفاده شده، نمی بیند.

یک طرف ماجرا بصیر است و یک طرف جاهل؛ یک طرف همیشه بی گناه است و یک طرف همیشه گناهکار. تمام تلاش ها هم می رود به این سمت که این روایت را جا بیندازد. امروز خبر آمد که دانشگاه شریف ورود برخی دانشجویان دو طرف درگیری را ممنوع کرده است. در صورت صحت، شاید اولین بار باشد که حادثه ای در دانشگاه ها پیش می آید و دو طرف درگیری با برخورد دانشگاه مواجه می شوند.

اما تمام این اقدام های قانونی و درگیری ها در سطح دانشگاه ها، نماز جماعت خواندن نیروی های انقلابی دانشگاه و شعار دادن معترضین، پوسته این ماجراست. مشکل در جامعه ایران و دانشگاه به عنوان بخشی از آن بسیار عمیق است و مشکلاتی در این سطح، بررسی های بسیار عمیق نیز می طلبد.