معاون وزارت ارتباطات با رد این تصور که شبکه ملی اطلاعات می تواند جایگزین اینترنت شود، گفت که اگر حاکمیت اینترنت را قطع کند، شبکه ملی هم در کوتاه مدت از کار می افتد و بیش از یک یا دو هفته نمی تواند دوام بیاورد. او همچنین اعلام کرد که توسعه کامل شبکه ملی اطلاعات به 1100 همت سرمایه گذاری نیاز دارد.

وحید یزدانیان ، معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در نشست خبری امروز (سه شنبه 5 اسفند 1404) به تشریح آخرین وضعیت شبکه ملی اطلاعات، ابهامات پیرامون آن و چالش های پیش رو پرداخت. او در این نشست، ضمن ارائه تعریفی از چیستی و نیستی های شبکه ملی اطلاعات، از انتقادات جدی به نظام فعلی فیلترینگ، بودجه مورد نیاز برای تکمیل این پروژه و ضرورت جلب اعتماد بخش خصوصی و کاربران سخن گفت.

یزدانیان در ابتدای خود به پرسش های کلیدی درباره ماهیت شبکه ملی اطلاعات پاسخ داد و آن را در دو دسته هست ها و نیست ها تعریف کرد.

به گفته او، شبکه ملی اطلاعات از نگاه وزارت ارتباطات شامل این تعاریف است:

شبکه ای پرسرعت، ایمن تر و پایدارتر نسبت به شبکه های دیگر.

شبکه ای توسعه یافته با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی.

شبکه ای حاصل از تلفیق زیست بوم های فضای مجازی برای ارائه خدمات.

شبکه ای مردم نهاد که در زنجیره اقتصاد دیجیتال جایگاه کلیدی دارد و باید نیازهای آحاد مردم را تأمین کند.

شبکه ای مبتنی بر برترین فناوری های زیرساختی که مشابه های جهانی به ویژه در کشورهای توسعه یافته دارد.

یزدانیان گفت که این شبکه دارای ماهیت سیاسی خاصی نیست و ذاتاً خنثی است. او تأکید کرد: این طور نیست که برطرف کننده مشکلات فرهنگی و سیاسی باشد.

مهم ترین نفی ای که او مطرح کرد، جایگزین نبودن این شبکه برای اینترنت بود. یزدانیان با اشاره به اظهارات قبلی وزیر ارتباطات گفت: یک دوگانه ای ایجاد شده که غلط است؛ این که اگر شبکه ملی اطلاعات داشته باشیم نیازی به اینترنت نداریم. آقای وزیر هم گفتند که این حرف حتی شوخی اش هم زشت است. وقتی ما می گوییم یک سری زیست بوم داریم که بدون اینترنت امکان وجود ندارند، این که بگویند به اینترنت نیاز نداریم مهمل است و هیچ آدم عاقلی سمت این نگاه نمی رود.

او توضیح داد: شبکه ماهیت فیزیکی دارد ولی لایه های ارائه خدمات مبتنی بر توسعه های نرم افزاری است. در ایامی که قطع اینترنت داشتیم، بیشترین تقاضا برای دسترسی به اینترنت از سوی ارائه دهندگان خدمات در شبکه ملی اطلاعات بود، چون می خواهند توسعه نرم افزار بدهند و باید کدها از اینترنت فراخوانی شود. اگر اینترنت نباشد، عملاً توسعه پلتفرمی اتفاق نخواهد افتاد.

یزدانیان همچنین به جنبه امنیتی موضوع اشاره کرد و گفت: در حوزه امنیت، در کوتاه مدت ممکن است با قطع اینترنت امنیت حفظ شود. اما حملات سایبری الگوهای مشابه دارند و کسانی که ضد بدافزار توسعه می دهند، الگو را از برای ارتقای ضد بدافزار بانک های جهانی تهدیدات می گیرند. بنابراین حتماً باید تهدیدات از طریق اینترنت آپدیت شود. در چنین شرایطی با قطع اینترنت، به سرعت ضد بدافزارها توان خود را از دست می دهند و شبکه در معرض تهدیدات امنیتی قرار می گیرد.

او افزود: ممکن است در صورت قطع اینترنت پلتفرم های داخلی بتوانند با اتکا به شبکه ملی اطلاعات به مردم خدمات بدهند، اما این پلتفرم ها متکی به یک زنجیره ارزش هستند و اگر ارتباط جهانی نداشته باشند، نمی توانند این زنجیره را حفظ کنند.

یزدانیان در ادامه تشریح برداشت ها و تعریف های نادرست از شبکه ملی اطلاعات گفت: اینکه گمان شود شبکه ملی اطلاعات شبکه های حاکمیتی است و با اجبار باید همه را روی آن آورد، رویکرد درستی نیست. از نگاه ما این شبکه باید آنقدر جذابیت داشته باشد که مردم خودشان به آن مراجعه کنند.

او افزود: این شبکه همچنین نمی تواند متکی به بودجه دولتی باشد. چون هم بودجه دولت محدود است و هم شائبه حاکمیتی بودن شبکه را ایجاد می کند. بنابراین باید بخش خصوصی ترغیب شود که در آن سرمایه گذاری کند.

او برداشت نادرست دیگر را این دانست که شبکه ملی اطلاعات مطلقاً آسیب های سایر شبکه ها را ندارد. یزدانیان توضیح داد که این برداشت به لحاظ ایمنی و امنیت درست نیست:

ماهیت شبکه اقتضا می کند که همیشه احتمال نقص امنیتی وجود داشته باشد. این که گروهی گمان می کنند با وجود شبکه ملی اطلاعات هم در زمینه امنیت و هم مسائل فرهنگی و اجتماعی صیانت می شود، اصلاً چنین برداشتی درست نیست.

معاون وزیر ارتباطات همچنین تاکید کرد که نباید شبکه ملی اطلاعات را شبکه زمان بحران دانست. بلکه باید در زمان های غیر بحران هم این شبکه خدمات مورد نیاز را به مردم ارایه کند.

یزدانیان همچنین درباره توسعه پیام رسان ها و جویشگرهای بومی و عدم کارایی آنها به ویژه در حوادث اخیر توضیح داد: این که بگوییم نباید به دنبال توسعه جویشگر و پیام رسان برویم، این طور نیست. البته در مورد کارایی آنها خود من هم نقد دارم.

او افزود: نباید این محصولات را در شرایط بحرانی مثل قطع اینترنت اخیر قضاوت کرد. در این شرایط اگر برترین پیام رسان ها و جستجوگرها را هم داشتید، همین اتفاق می افتاد. وقتی شبکه فریز می شود، چطور می شود سرویس های داخلی کارشان را انجام دهند؟

یزدانیان با بیان اینکه مشکل زمانی ایجاد می شود که انتظار داریم این ابزارها کارآیی گوگل را داشته باشند، گفت: ما ابزاری را می خواهیم در اختیار قرار دهیم که اولویت های آن با حوزه فرهنگی ایران تطابق بیشتری داشته باشد، نه اینکه جایگزینی برای گوگل یا پیام رسان های مطرح خارجی داشته باشد.

او ادامه داد: برنامه ما این است که خدمات دستگاه های دولتی و اجرایی را روی پیام رسان های داخلی ارائه کنیم. همین الان هم برخی خدمات کالابرگ و ارز ارائه می شود. منظور ما از پیام رسان این است که هم در داخل توسعه پیدا کند و هم امکان ارائه خدمات به مردم را داشته باشد. با این نگاه حتماً حمایت از این پیام رسان ها را ادامه خواهیم داد.

یزدانیان با پذیرش وجود انحرافات در توسعه این پلتفرم ها گفت: انکار نمی کنم که انحرافاتی در توسعه آنها اتفاق افتاده. سال ها دنبال این بودیم که جویشگر بتواند مثل گوگل درآمدزایی داشته باشد و اکوسیستم درآمدزایی خودش را ایجاد کند. اما اکنون متوجه شده ایم که در کوتاه مدت از نظر اقتصادی نمی تواند درآمدزا و اقتصادی باشد و جایگزین گوگل هم نمی تواند باشد.

او با اشاره به آمار استفاده از پیام رسان های داخلی گفت: برداشت ما این است که حدود 20 میلیون نفر از پیام رسان های داخلی استفاده می کنند.

یزدانیان در پاسخ به سؤالی درباره ارتباط قطع اینترنت با شبکه ملی اطلاعات، توضیح داد: با قطع اینترنت، شبکه ملی اطلاعات هم به سرعت از کار می افتد. ما اگر شبکه ملی اطلاعات را نداشته باشیم، آیا نظام حکمرانی ما نمی تواند دسترسی مردم را قطع کند؟ قطعاً می تواند. عدم توسعه شبکه ملی اطلاعات هیچ گونه ارتباطی به قطع اینترنت پیدا نمی کند.

او ادامه داد: فرض را بر این بگیریم شبکه ای داشته باشیم که این ویژگی ها را دارد و در کوتاه مدت حاکمیت تصمیم بگیرد اینترنت را قطع کند. حتی اگر این اتفاق بیفتد، با نگاه فنی همین شبکه هم بیش از یک یا دو هفته نمی تواند کار کند. حتماً مورد هک و نفوذ قرار می گیرد و حتماً زنجیره ارزش از بین می رود.

یزدانیان مجدداً تأکید کرد: این که می گویند به اینترنت نیاز نداریم، مهمل است و هیچ آدم عاقلی طرف آن نمی رود. از نظر کارایی ممکن نیست. هر نظام حکمرانی بخواهد دسترسی را به هر خدمتی قطع کند، ربطی به شبکه ندارد. ما به دنبال اصلاح این مسیر هستیم و به دنبال ارتقای دسترسی و زندگی راحت برای مردم هستیم.

یزدانیان پاسخ به سوال دیگری به اعداد و ارقام سرمایه گذاری مورد نیاز برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات اشاره کرد: ارزیابی معاونت برنامه ریزی وزارت ارتباطات نشان می دهد برای به کمال رسیدن شبکه، حدود 350 همت سرمایه گذاری دولتی و 750 همت سرمایه گذاری خصوصی نیاز داریم.

او با بیان اینکه عددی که تا الان به طور مستقیم از سوی دولت سرمایه گذاری شده، حدود 10 درصد این مبلغ بوده، گفت: این شبکه مثل بقیه شبکه های دیگر بدون سرمایه گذاری امکان پذیر نخواهد بود. این را هم در نظر داشته باشید که در ادوار مختلف، بعضاً بودجه هایی به اسم این شبکه در شبکه استفاده نشده. در زمان هایی کل بودجه وزارت را ذیل این شبکه در نظر گرفته بودند.

یزدانیان با صراحت در مورد مشکلات نظام فعلی فیلترینگ صحبت کرد: ما معتقدیم نظام فیلترینگ ایرادات بسیاری دارد و ترافیک آلوده ای را به سمت زیرساخت هدایت می کند. این مسئله برای مدیریت شبکه مشکل ایجاد می کند و حس بدی هم به کاربر می دهد.

او افزود: وزارت ارتباطات یکی از بزرگ ترین قربانیان ترافیک آلوده ناشی از سیستم موجود فیلترینگ است. همه یک زنجیره به هم پیوسته است از دوقطبی ایجاد شده که یک بازار سیاه خوبی فراهم کرده که درآمد خوبی برای عده خاصی دارد.

معاون وزیر ارتباطات پیشنهاد داد: باید بخش از فیلترینگ را به کاربران نهایی واگذار کنیم. خانواده ها یک سری محدودیت ها را خودشان قائل هستند و می توانند از طریق ابزارهایی مانند کنترل والدین (Parental Control) اقدام کنند. باید پرسید این قدر که برای ابزارهای ایجاد محدودیت، ابزار توسعه داده و تجهیزات تهیه کرده ایم، آیا برای خانواده ها هم برنامه ای داشته ایم؟

او از توسعه قطب مراکز داده در اصفهان و مشهد خبر داد تا ترافیک شبکه از قطبیت خارج شود و افزود: پیام رسان های ما در زمینه مرکز داده مشکلات جدی دارند و باید زیرساخت های لازم را برای آن ها فراهم کنیم.

یزدانیان مهم ترین چالش پیش روی شبکه ملی اطلاعات را اعتماد دانست و گفت: قطعاً بودجه های دولتی کفاف توسعه این شبکه را نخواهد داد و نیاز به حضور بخش خصوصی داریم. اما اگر به سرمایه گذار بگویید در شبکه ای سرمایه گذاری کن که کاربر به آن اعتماد ندارد، قطعاً سرمایه گذاری نخواهد کرد. بنابراین باید اعتماد ملی را جلب کنیم تا زمینه حضور برای سرمایه گذار فراهم شود.

او با بیان اینکه دو مسیر بیشتر برای توسعه شبکه ملی اطلاعات نداریم، گفت: یا مسیر حاکمیتی اجباری با بودجه دولتی، یا شبکه ای با تعاریفی که گفتم با سرمایه گذاری بخش خصوصی. ما بر این باوریم که مسیر اول منجر به شکست خواهد بود.

یزدانیان از بازنگری در شاخص های شبکه ملی اطلاعات خبر داد و گفت جلساتی در مرکز ملی فضای مجازی در حال برگزاری است تا شاخص های شبکه ملی اطلاعات هم زمان با توسعه شبکه بازنگری شود.

او با بیان اینکه سند معماری و طرح کلان شبکه ملی اطلاعات دو ساله بوده و اعتبارش به پایان رسیده است، افزود: توسعه شبکه یک فعالیت مستمر است و استفاده از فناوری های نوین در آن ضرورت دارد. در طرح کلان معماری شبکه، موضوعاتی مثل هوش مصنوعی و 5G دیده نشده بود و این فناوری ها هم باید در شبکه ملی اطلاعات هم شاخص گذاری شود. در بعضی از شاخص ها هم ارزیابی ها دقیق نیست. در کل شاخص ها و هر 7 محور تغییراتی خواهیم داشت.

او همچنین در پاسخ به انتقادها از وزارت ارتباطات درباره تکمیل نشدن شبکه ملی اطلاعات گفت: در طراحی انجام شده، این شبکه 4 لایه دارد که مرتبط ترین لایه های این شبکه به وزارت ارتباطات، دو لایه پایینی یعنی لایه زیرساخت و لایه خدمات شبکه ملی اطلاعات است. در زمینه این دو لایه پایینی، مرکز ملی فضای مجازی یک نگاشت نهادی انجام داده و با استخراج 53 اقدام کلیدی، مسئولیت هر دستگاهی را مشخص کرده است.

یزدانیان افزود: بخش قابل توجهی از این اقدامات مرتبط با دستگاه های دیگر است واتفاقاً آنجایی که شاهد عدم تحقق هستیم، جایی است که وزارت ارتباطات مسئولیتی ندارد.

او تاکید کرد: مواردی مانند گوشی بومی، سیستم عامل داخلی و بومی سازی خدمات شبکه و تجهیزات بر اساس نگاشت نهادی مسئولیت دستگاه های دیگری است و وزارت ارتباطات صرفاً برای تحقق آنها کمک می کند.

منبع: دیجیاتو