فرارو- ریزعلی خواجوی، ملقب به دهقان فداکار، یکی از چهره های ماندگار در تاریخ اجتماعی ایران است. سال هاست که در فرهنگ عامه ایران از وی به عنوان نمادی از فداکاری یاد می شود.

به گزارش فرارو، دهقان فداکار، نامی آشنا برای آحاد مردم ایران است. او در 5 اسفند 1309 در شهرستان میانه متولد شد و در 11 آذر سال 1396 از دنیا رفت. داستان فداکاری ریزعلی، سال های مدیدی به عنوان یکی از دروس اصلی در مدارس ایران تدریس شد.

پاییز سال 1340 بود که به ناگاه با انتشار یک خبر، جامعه ایران با نام یک مرد روستایی کشاورز آشنا شد؛ ریزعلی خواجوی. خبرها حاکی از این بود که مردی جوان، درحِین بازگشت از کار، جان انسان های زیادی را نجات داده است.

ریزعلی درحالی که در حال بازگشت به خانه بود، متوجه شد که کوه ریزش کرده و قطاری با سرعت به آن نزدیک می شود. درنتیجه برای جلوگیری از اصابت قطار با تخته سنگ های موجود در مسیر ریل، پیراهنش را درآورده و به آتش کشیده و به این شکل از بروز فاجعه ای انسانی جلوگیری کرد.

در بسیاری از داستان های حماسی موجود در ایران و دیگر نقاط جهان، درنهایت قهرمان برای آنکه نویسنده را در راستای رسیدن به اهداف تراژیکش یاری کند، چاره ای به جز انجام یک عمل تراژیک ندارد؛ مرگ.

بااین حال، ریزعلی خواجوی قهرمان زنده ای بود. قهرمانی که برخلاف تصوراتی که همیشه از قهرمان ها وجود دارد، نه تنها زوروبازو و جلال وجبروت ویژه ای نداشت، بلکه غرق بود در سادگی و بی آلایشی یک زندگی روستایی. او پهلوان زنده بود، و چنان که اخوان ثالث گفته است: پهلوان زنده را عشق است.

حماسه ریزعلی بیشتر از آنکه با روح حماسه های کلاسیک و مرسوم جهان همسو باشد، بیانگر نوعی از حماسه واقع گرا بود که برای آنکه لحن حماسی داشته باشد، نیازی به توسل به اغراق نداشت. ریزعلی، حماسه انسان های ساده و حقیقی یی بود که به جای شمشیر، بیل در دست داشتند و زندگی را به سختی می گذراندند.

کسی چه می داند، شاید زمانی که عده ای از مسافران به اشتباه فکر کردند که ریزعلی جلوِ قطار را گرفته و درنتیجه حسابی او را کتک زدند، قهرمان جوان، زیر لب فحشی هم داده باشد. اصلا بعید نیست که با خودش فکر کرده باشد که: عجب آدم های نمک نشناسی. بااین حال، مگر غیر از این است که در حماسه ای تا این حد حقیقی، همه چیز از قالب اساطیری اش خارج شده و بدل به نوعی جریان بالفعل می شود؟

ریزعلی خواجوی، ریزعلی خواجوی ماند و این عمل را باید حماسه ای دانست که درپِی حماسه ای دیگر از وی سر زد. قهرمانی که با یک تصمیم به مثابه قهرمان ظهور کرد و پس از آن به جای چنگ انداختن به ریسمان قهرمان ماندن، ترجح داد همان مرد روستایی آشنایی باشد که بچه های روستا او را پدربزرگ صدا می زدند.

نام دهقان فداکار با یکی از حماسی ترین داستان های غیرحماسی جهان پیوند خورده است. غالبا او را با پطروس فداکار مقایسه می کنند. پطروس و ریزعلی، هر دو قهرمان هایی بودند که از دل واقعیت سر برآوردند. هر دو قهرمان هایی بودند که برخلاف رویه معمول، روایتی از حماسه را بازسازی کردند که در آن امکانِ وقوع امر حماسی در یک شرایط غیر حماسی وجود داشت.