فرارو سومین دور از گفتگوهای هسته ای ایران و آمریکا، روز پنجشنبه در ژنو برگزار شد. این گفتگوها تا حدی با ادوار مذاکراتی پیش از جنگ و دو دوره قبلی که از بهمن ماه کلید خورد، متفاوت بود. از دور دوم، مدیرکل آژانس هم به این گفتگوها اضافه شده است.

به گزارش فرارو، ایران و آمریکا در روز پنجشنبه برای اولین بار در تمام این ادوار دو جلسه در یک روز نوبت صبح و عصر - مذاکره کردند. موضوعی که مورد توجه تحلیلگران و رسانه ها نیز قرار گرفت و تحولی جدید محسوب می شود.

اخبار حاکی از آن است که هیئت های مذاکره کننده ایران و آمریکا در این دور از گفتگوها، پشت سه خط قرمز ایستادند: تعطیلی سایت های هسته ای، غنی سازی صفر، تحویل مواد هسته ای. اطلاعات رسمی درباره خواسته های حداکثری طرف آمریکایی منتشر نشده اما گمانه زنی های رسانه ای حاکی از آن است که هیئت اعزامی از واشنگتن، از خط قرمز غنی سازی صفر عقب نمی روند.

با توجه به این که با بمباران سایت های هسته ای ایران در تیرماه 1404 در عمل این شرایط به وجود آمد، آمریکایی ها بر این موضوع تمرکز می کنند که سایت ها نباید بازسازی و فعالیت در آن ها از سر گرفته شود. پیش از این برخی منابع گفته بودند شاید آمریکایی ها با سطحی از غنی سازی تحقیقاتی در ایران موافقت کنند. اما از سوی دیگر گفته می شود آمریکایی ها نه تنها خواستار غنی سازی صفر، بلکه خواستار برچیدن تاسیسات ایران هستند. با توجه به اهمیت موضوع غنی سازی برای هر دو طرف، باید به این موضوع توجه کرد که پیش رفتن این روند دیپلماتیک و رسیدن به نتیجه احتمالی، ارتباط مستقیمی با حل مسئله غنی سازی دارد. نیویورک تایمز مدعی شده بود که ایران این سه پیشنهاد را روی میز گذاشته است: تعلیق فعالیت های هسته ای و غنی سازی اورانیوم را به مدت 3 تا 5 سال ارائه خواهد داد. پیوستن به یک کنسرسیوم هسته ای منطقه و حفظ غنی سازی تا سطح 1.5 درصد برای تحقیقات پزشکی.

توجه به خط قرمز غنی سازی نباید ما را از توجه به خط قرمز باقی ماندن مواد هسته ای در خاک ایران غافل کند. ایران اعلام کرده است که مواد هسته ای خود را خارج نخواهد کرد و صرفاً حاضر است با توجه به میزان امتیازات طرف مقابل و آنچه مورد توافق قرار می گیرد، ذخایر اورانیوم غنی شده خود را در سطوح مختلف رقیق کند. در دور سوم موضوع سرنوشت مواد هسته ای پررنگ تر از ادوار گذشته بود و از صرف توجه به ذخایر 60 درصدی فراتر رفت. رسانه ها مدعی شدند که طرف آمریکایی خواستار خروج تمام ذخایر اورانیوم ایران (حدود 10 تن) با درصدهای متفاوت است. نام کشور ثالث نیز به میان نیامده و رسانه ها مدعی هستند که آمریکا می خواهد این ذخایر به خاک ایالات متحده منتقل شوند. در حالی این خواسته ها از سوی طرف آمریکایی به رسانه ها درز داده می شود که ایران دیروز بار دیگر و برای چندمین مرتبه اعلام کرد ذخایر خود را خارج نمی کند. سرنوشت ذخایر اورانیوم نیز یکی از تاثیرگذار بر رسیدن به یک توافق است.

موضوع رفع تحریم های ایران در برابر پذیرش محدودیت های زمان دار در موضوع هسته ای نیز همچنان روی میز است. ایران به صورت جدی مطالبه رفع تحریم ها را دارد اما آمریکایی ها در اظهارات خود از موضوع رفع تحریم ها صحبت نمی کنند. تحلیل ها حاکی از آن است که آمریکایی ها با توجه به شرایط، قائل به دادن امتیاز خاص و چشمگیری در مورد رفع تحریم های ایران نیستند. در حالی که مسئله رفع تحریم ها برای جمهوری اسلامی یک اصل محوری محسوب می شود. هنوز مشخص نیست آمریکایی ها در این مورد چقدر عقب خواهند رفت.

برگزاری دو جلسه مذاکراتی در یک روز و ترک نکردن میز گفتگو از سوی آمریکایی ها، شاخص ترین اتفاقی بود که در این دور از مذاکرات رخ داد. ایران و آمریکا در مذاکرات بهار 1404 که پنج دور در مسقط و رم پای میز گفتگو رفتند، بیشتر از یک دور مذاکره با هم نداشتند و پس از پایان جلسات گفتگو که معمولاً سه ساعت زمان می برد، محل مذاکرات را ترک می کردند. اما این بار برای اولین بار مذاکرات در دو نوبت برگزار شد. تحلیلگران دو نوع نگاه به این موضوع دارند؛ یک نگاه حاکی از آن است که ایران و آمریکا زمینه های مشترک را یافته و در تلاش هستند تا راه حل هایی پیدا کنند. نگاه دیگر نیز از تنگ بودن وقت خبر می دهد. چرا که به موازات جریان داشتن مذاکرات در ژنو، اخباری مانند این که ترامپ فردا برای ادامه مذاکرات با ایران تصمیم می گیرد یا ترامپ ساعت 19.30 به وقت تهران در جلسه توجیهی امنیتی روزانه کاخ سفید شرکت خواهد کرد نیز فضا را تحت تاثیر خود قرار می داد.

بخش مهمی از تجربیات دیپلماتیک در جهان نشان می دهد که حصول یک توافق زمانی به نتیجه می رسد که یک اراده سیاسی برای انجام آن وجود داشته باشد. در مورد ایران، توافق هسته ای برجام که در دولت دوم اوباما به دست آمد نمونه واضحی از این اصل بود. زمانی روند دیپلماتیک شکل گرفت و به نتیجه رسید که در تهران و واشنگتن اراده سیاسی برای حصول این نتیجه به وجود آمد. این بار نیز موضوع اراده سیاسی دو طرف مورد توجه است و این سوال وجود دارد که آیا تهران و واشنگتن هر دو می خواهند به یک توافق سیاسی برسند یا نه. چون جزییات فنی زمانی می تواند مورد توافق قرار بگیرد که این اراده وجود داشته باشد. این مذاکرات در مسیری به دور سوم رسید که شرایط در تهران و واشنگتن متفاوت از تمام ادوار پیشین است.